Make your own free website on Tripod.com

CD Na Zerri - This heart
ZazaPress
Miraz

Faruk İremet
Kormışkan-Blten
Radyo Zaza

Kıtabi - Books
Zazaki.de
Forım Zaza

Gırey - Link
Enstity Zazaki
Rodio/TV Vate

Kye- Home
Wikipedia Zazaki
Forım Veng u Vac

Postay-e - E-mail
laqa - Contact
Arşiv Zazaki


ıme: bı Faruk İremet a roportaj TV Swdi

Faruk
İremet'in yayınlanmış
makale ve
şiirleri

Makaleler

Tarihin dili olmak
(Samerler veya kendi adlandırmaları ile Spmiler)
rgtlenme Sarhoşluğu
Tartışma veya yorumlar
rgt ve rgtlenmenin temel şartları
 Vritel (sanal) rgtlenmeler
CRM: Customer Relationship Management
(Mşteri ağırlıklı piyasa ekonomisi)
Bilimsel gelişme ve oligarşik devlet yapısı
Yeni sre ile birlikte Zaza kimliğinin nemliliği
Toplumsal yaşam ile birlikte insan olmak
Kişi, halk ve ait oldukları dinlere saygı...
Biz Zazaların değerlerine sahip ıkan, bedenlerde yanan aleviz.
Gleyim mi, ağlayayım mı?
Siyasi karakter ve bilimsel veriler
Yaratılan yeni tarih, kle ruhunu yıkacaktır. Spheniz olmasın
Turkiyede ki demokrasi rzgarı Zazaları etkiler mi?
Facia geliyorum demiyor Avrupada hava durumu
Trklere Evet, Zazalara Hayır!
Ben bir Zaza milliyetisiyim
Soykırım mı, mukatele mi?


Şiirler

harman yeli
kaldırıyorum -izimleri-
ruhuma bu kadar işlemeseydi
yaşamak
kulaklarına tıslarım
beyinlerde hamile
O (Zaza nderi Ebubekir'e)
kulaklarımda şehvetinin rzgarı
kimliğini yitirmiş
berdel usulu
bu sevda er işi
burada olmanı isterdim (Pink Floyd)
lm
Satlık değil hi bir değere


Zazaca makaleler

J.P.Sartre u Estbiyayenı (Existentialism)
Ekonomi dı gıraneya gırotoxan/erinoxan (CRM)
James. G. March
Herbert A Simon
Philip Kotler
Chrisitian Grnroos

Welat welat namey pereyan
Heinrich Heine
Nina Sdergren
Gerek sistem Tırkiye biro vırnayış
Bı zıwan maya zi ma şen vac: sina mı
Politika dı, mana ixanet u ajan.
Zazaki dı vatey "İ ı"
Vervate u tzg ZazaPressi
Bı amora hir, fına bı şımaya...
Kes nşeno veng ZazaPressi bı fetısno.
Sryalizm
Wasiyet mı; mı, Yılmaz Gney hetı defın bı ker.
Aw zelala bırıqna, ZazaPress şewq dana.
Edebiyat
ım kori roc ayab
jeweri wuna va A juweri wuna va
ZazaPress tofan u hawaran dı vyveyo
kı şard x r nben, şarna r zi nben.
Qıseyşıma qedya? Vınder ma n qedya.
Zazay biy merezd pized şıma
Bıhwa yan zi bıberma
May waştena şıma an ca
Hozan em Estare
Mıriık Per
Jew "embazd" x r biya myman
Wesari kami destıro?
Bı ZazaPress hir ser u 15 amorı

Qand ıi magazino newe
suro
Qeek do şair yahudiyo b pi, Roald Hoffman
 

Rportaj

Suka Swregı dewda Mexteli dı ameyo dınya (bı Koyo Berz).
"Kıl xo to ra tırt" (bı Ali Himmet Dağ)

Zazay Anatoliyede milleto en khano (bı İbrahim Doğan)
Dı zonzaney Zazaki
"Forum Linguistik in Eurasien"ra bi myman ZazaPressi


eviri

Zazay u hyal "Ermenistan do gırd"
Cumhuriyet Trkiye dı xrub etnik
Hera u ju biyayenda Awrupa senin ame merhley ewro?
Vatey Enternasyonalistey (şiir)
cıxızı (şiir)
zey wuni
(şiir)

bendi (şiir)
si (şiir)
şıma nveş (şiir)


Zazaca şiirler

"her bı heryda x ya fın kewno lınci"
Biy La
İxanet

Ya tı
Derdo
homay panc rdan
mı ra nımnay
qeeki peydı amey

werz
hewn ay
xasekeya to
ez pawena
newedera cwayış
hta qat homay
Zazayna u tarixa
zınciri nwazena
felego ri siya
bıdeka to ben
werzı!
mergı
kamey x vınikerdo
mıriık per
germeya to ze vaya goşan mı dı

resaya to
şewq ngırote

şopı
guniya mı

zeritenık

 

 

 

 

Tarihin dili olmak
(Samerler veya kendi adlandırmaları ile Spmiler)

Faruk İremet

Samerler, İsvein kuzeyinde yaşayan bir halk. Tabii lkelerinin sınırları İsvele sınırlı değil. Spmilerin lkesi, Finlandya, Norve ve Rusya tarafından işgal edilmiş durumda. İsveliler bu halkın lkesine Lappland diyorlar. Ama tanınmış romalı tarihi Tacitus 1900 yıl nce bu halktan sz etmiş ve yaşantıları konusunda dşncelerini kaleme almış. 1980li yıllarda arkologlar Tacitusun yazdıklarının gerek olduğunu resmen kanıtladılar. Yani Spmiler Kuzeyde (Finlandya, Norve, Rusya ve İsve) işgal altında yaşayan en eski ve yerli bir halk.

1300 yılına kadar sınırsız yaşayan bir halk. Ağırlıklı gelir kaynakları ise ren geyiği, krk iin kulanılan kuzey kutbuna zg hayvanlar ve tatlı su balığı. 1300l yıllardan sonra değişik ulusların işgalinde kalmış Spmiler. Yani isvelilerin, norvelilerin, finladıyalıların ve rusların. 1323 yılında Rusya ile İsve arasında yapılan Nteborg antlaşması ile sınırlar belirlenmiş ve İsve Finlandiyayı Ruslara bırakıp geri ekilmiş ve yıllarca sren savaşa son verilmiş ve Spmi (Sameland) lkeler arasında blnmş.

Uzun yıllar kuzey kutbu ve Spmi lkesi İsvelilerle Ruslar arasında problem olmaya devam etmiş, buna gereke kimin Spmi lkesinden gelecek olan vergileri elde etmesi ve kaynakların kimler tarafından kulanılmasıymış. İsvein şuanki geerli olan sınırı Fredrikshamn antlaşmasıyla geerliliği kabul edildi. Bu antlaşma 1809 yılında Rusya ile İsve arasında gerekleştirildi. Bu antlaşma ile İsve kontrolnde olan Finlandiyayı Ruslara bıraktı. Spmi lkesinin sınırları diğer lkeler yani Norve, İsve ve Rusya arasında tam anlamı ile blnmesi ise 1826da gerekleşti.

İsve kralları, Gustav Vasadan başlayarak srekli olarak İsvelileri Spmi lkesine yerleştirmenin yollarını aradı. Bunda başarılı olma şansı 9cu Karla (Karl İX) aittir. 9cu Karl bu başarısından dolayı kuzeyin kralı nvanını elde etmiş oldu. 1603 yılından itibaren Spmi lkesinin işgaline kiliselerde bir iştirak edip, Spmi lkesinin her kşesine bir kilise şiarı ile kiliseler her yerede kurulmuş oldu. Hata hata insanın olmadığı blgelerde bile. Spmilerin kendilerine has tanrıları var, bu tanrılar gneş tanrısı, ay tanrısı, yıldırım tanrısı, rzgar tanrısıydı. Bu tanrılardan hari balıkların tanrısı, av tanrısı ve dllenme tanrısıdır. Birde bu tanrılara adak adamak iin ayrılmış adak yerleri vardı ve bu adak yerlerinde (tapınaklarında) Sieteler (Seitar) bulunmaktaydı. Seiteler taştan yapılmış heykellerdi ve bu taşlarda tanrılar barınmaktaydı. Bu Seiteler nnde kurbanlar kesilip kanıyla Seiteler suvanırdı.

1673te 11ci Karl (Karl İX) yeni bir kanunla İsvelilerin kuzeye taşınmalarını sağlayan kanun ıkardı. Bu kanunlara gre, kuzeye taşınan her İsveli vergiden, askerlikten men edilip istedikleri arazilerde kendilerine hibe edilecekti. Bu dnemlerde aynı zamanda kuzeyde gmş maddenleride bulundu. Spmiler ren geyikleri ile birlikte kleleştirilip yıllarca bu maddenleri 400 km uzakta olan limana taşıma grevini baskı ile kabul ettiler. Bu klelik 1702 yılına kadar srd. Bu kleliğe karşı olan Spmiler ise boyunlarına takılan parangalar ve ayaklarından ren geyiklerine bağlı olan zincirlerle cezalandırılıdılar. Diğer bir ceza şekli ise buzlarda aılan kuyulara sarkıtılmak. Ta ki kişi aman isteyip kralığa/kiliseye olan bağlılığını dile getrip zr dileyene kadar, bu işkenceler devam edermiş.

Kuzeye yerleşen İsveliler de Spmileri topraklarında uzaklaştırmanın yollarını arayıp var olan toprak paralarınıda hergn biraz daha genişletip, Spmilerin yaşama alanlarını daraltmış ve hata hata daha kuzeye gitmelerini sağlamış. 1867 yılında ıkarılan yeni kanunla, vergi vermeyen, kuzeye yerleşen İsvelilerde artık vergiye tabi tutulmuşlar.

bugn Spmiler kendi lkesinde nasıl yaşamakta?

1900 yılından bugne kadarki zaman dilimi iinde Spmi lkesinin alanı gitike daraldı. Buna sebep ise kuzeydeki madden ocakları ve barajlar. Madden ocaklarının okluğu havayı etkilediği gibi evreyide olumsuz bir şekilde etkilemiş durumda. Bundan dolayıda Spmilerin gelir kaynağı olan ren geyikiliğide zorlu bir dnemi yaşamaktadır. Bugn dahi Spmilerle İsve ynetimi arsında elişkiler yaşanmakta. Yıllarca Spmiler topraklarından zorla/baskıyla uzaklaştırılıp lkenin diğer şehirlerine yerleştirilmişler. Kendi mesleklerinde ve topraklarından baskıyla uzaklaştırılmışlar.  

Bu yazıyı kaleme almamın sebebi,  birlikte drt yıl ğretmenlik yaptığım bir bayan arkadaşın hayatını bana anlatması oldu. Bu bayan ğretmenin adı Tina. ğretmen arkadaş İsve dilini ok iyi bilen ve dile mzikle hakim olan biri. Dil dersi verirken mzik kulanan ve mzik notalarını hayata geiren bir uzman. Tina aslen isveli değil. Ben Samerim diyor kendine. Yani sınırsız bir halkın evladıyım. Nasıl? Diyorum kendisine. Samerler drde blnmş bir halk ve yaşadıkları toprakların asıl sahipleri, yani Zazalar gibi. Ben ocuken, yani anlayacağın bundan 40 yıl nce Dalarna denen blgeye yerleştik ailemle. Dalana denen blgede polis korkusundan dolaşamazdık. Samer olduğumuz iin sokağa ıktığımızda polislerden dayak yerdik. Onun iin polislerden bugn hala ekinirim. Avrupa Birliğine hayrına 1995ten sonra bazı kanuni haklarımızı elde etik. İsve ynetimi bu daoğal haklarımızı Avrupa Topluluğuna rağmen engelemek istedi. Ama 1999dan başlayarak İsve meclisinin nnde protesto gsterileri dzenledik ve Avrupa mahkemesine başvurduk ve bugn elde etiğimiz ok sınırlı bu hakları AB borluyuz.

Bu anlatığım baskılar sadece demokrasinin kalesi İsvete değil Spmilerin yaşadığı diğer lkelerde de yaşanmış ve Rusyada hl yaşanmakta. Bu baskılar bir noktada Samerlerin birlik olmasınıda sağlamış. 1986da rede yapılan Spmi Konferansında milli marş ve Spmi sembollerinden oluşan bir bayrakta karar kılmışlar. Bayraklarınıda kendi ulusal renkleri olan mavi, sarı, yeşil ve kırmızıdan gerekleştirmişler.

Spmilerin dili

Spmice daha nceleri  İsveliler tarafından Lapp ve dilleride lappa olarak adlandırılmış. İsveli dilbilimciler Spmi dilinin ok zor olduğunu ve bu dilin ğrenilmesininde aynı zamanda ok zor olduğunu yazıyorlar ve aynı zamanda bu dilin Finlandyalılar tarafından ğrenilmesinin ise rahat olduğu belirtiyorlar. Spmicenin fince (Finlandyaca=Suomi) ile aynı dil ailesinden olmasına bağlıyorlar. Bildiğimiz gibi fince/suomice macarca ve trke gibi aynı dil gurubundan gelmekte. Spmice stne ilk ciddi alışmalar 1600 yıllarına dayanır. Yukarıda belirtiğim gibi 1600 yıllar kilisenin/papazların kuzeyi işgal yıllarıdır. Spmi dili stne ilk alışmada o dnemde gerekleştirilmiş. Buna gereke papazların zor olan bu dili ğrenip hiristiyanlığı bu halka kabul etirtmek. İlk gramatik kitap ise danimarkalı profesr Rasmus Rask tarafında 1832de yazılmış. İsveteki tarihi ise 1974tr. Şuan İsvete yedi tane Spmi okulu bulunmakta. Bundan iki yıl nce İsvein tanınmış gazetelerinden Dagens Nyheterin bir haberinde, Spmili bir yazarın dediklerini buraya aktarıyorum. İsvee gelen yabancılara bir teşekr borluyuz. Bu teşekre sebep ise gelen yabancıların kendi anadillerinde ocuklarına ğretmen istemeleriydi. Yabancıların hayrına bizde dilimizde ğretmen istedik. Bunu yabancılara borluyuz 

Spmiler dillerinin bugne kadar lmemesini Stalolarına borlular. Stalo; Spmilerin kendi hikayelerine verdiği isim. Bu hikayeler ve destanlar asırlar boyu kuşaktan kuşağa anlatılmış. Son yıllarda bu Stalolar toparlanıp kitaplar haline getirilmiş.


22. Nisan 2005
Kaynak:
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/22300.htm

 

 

 

rgtlenme Sarhoşluğu

Faruk İremet

rgt: Ortak bir amacı ya da eylemi gerekleştirmek iin bir araya gelmiş kurumların ya da kişilerin oluşturduğu birlik, teşkilat yahut teşekkldr. Diger bir ifade ile, bir kuruluşa bağlı alt blmlerin tm veya kuruluşu meydana getiren unsurların/paraların btn şeklinde tarif edilebilir.

En basit ve ilkel rgt strktr:

1- Ynetim
2- Ajitasyon grubu
3- Halkla ilişkiler
4- Fikir emekileri

gibi blmlerden oluşur.

rgtlenme ise; ortak amacı gden bireylerin ya da kurumların bir araya gelerek, ortak olan bir veya birden fazla amaca ulaşmayı hedeflemesidir. Bireyler rgtlenmeye gitmeden nce ortak hedefi amalayan ve aynı ıkarları gzetleyen kişilerle ortak bir alışmayı başlatırlar. Bu faaliyet zamanla plan, prensip, ilkeler ve programlarla glendirilerek ve ardından bir kongre/toplantı ile ortak amacı gden bireylerin ortak karari ile tzk hazırlanir ve yelerin oyları alinarak hayata geirilir. Bylece rgt kurulmuş olur. Hemen burada şu gerceğin altını izmek gerekir: Plansız, programsiz ve amasiz rgtlenme yoktur ve olamaz.

rgt/rgtlenmenin temeli insanoğlunun en ilkel dnemine kadar dayanır. Bu sosyal varlık, insanın toplumsal hayata gemesiyle birlikte; avlanma, sığınma ve korunma ihtiyalarından kaynaklanmıştır. Yani rgtlenmenin temeli askeridir, taktikseldir ve belli bir amaca yneliktir. İlkel toplumda ava ıkan beş, on veya yirmi kişinin birlikte alışma gc gstererek avlanması, ilkel bir rgtlenme olup gnmzde de hala zelliğini korumaktadır.

rgt/rgtlenme, hi kuskusuz sadece bu yazdıklarımla sınırlı değildir. rgtlenme aynı zamanda devletler iin de geerli olan bir kavramdır. Bir devletin organları olan; parlamento, hkmet, yargı, eşitli kurum ve kuruluşlar adeta birer rgt grevi grmektedirler. Yani parlamento rgt, hkmet rgt, yargı rgt vs.. Bunlara dahil edilebilecek daha birok yapılanmanın varlığını biliyoruz. rneğin; memur, işi, işveren, yazar, gazeteci sendikaları, insan hakları, ifti, esnaf, avcı, nakliyeci, ticaret dernekleri vb. adlar altında oluşturulan organizasyonlar da birer rgtlenmedir. nk bir amaca yneliktir. Bir rgtn değişimi sadece rgt değil, ait olduğu evreyi ve toplumu da etkilemektedir. Bu etkilesim hem ekonomik hem de politiktir.

Zaza Forumunda 05 Haziran 2002 tarihinde yayınladığım rgt ve rgtlenmenin Temel Şartları başlıklı yazımdan bazı blmleri, yararlı olacagi dşncesiyle asagiya aktariyorum:

Bir rgtn hızlı gelişimi sunlara bağlıdir:

1- yeleri ve elemanları dinlemek ve onlara kendilerini anlatma imkanı sunmak.
2- evreden gelen sesleri dinleyip analiz etmek.
3- yelerin kendilerini geliştirmesinin şartlarını oluşturmak ve yeni ufuklar yaratarak birlik yaratmak.
4- Yeni aralar ve yeni fikirleri denemek ve tartışmaya amak.
5- Ortaya ıkan veya ikabilecek problemleri şiddete başvurmadan zmlemek
ve yelerle birlikte zm yollarının analizini yapmak.

Bir rgtn bu alışma tarzı ile birlikte deneyeceği bazı yollar vardır. Bu yollar ana başlıkları ile:

1- Politik strateji
2- Politik taktik
3- Politik operasyon

şeklinde tanimlanabilir.

(Szkonusu yazının tamamini şu adresten; http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/4198.htm okuyabilirsiniz)

Zaza toplumu (kirmanciyla, dimilisiyle, Zaralısıyla, Vartolusuyla, Dersimlisiyle, Sivereklisiyle, Bingllsyle, Gegerlisiyle, Mutkilisiyle, Diyarbekirlisiyle, Harputlusuyla, Erzincanlısıyla vd.) her ne kadar henz ortaya ıkarılamayan eski bir tarihe ve zengin bir kltre sahip olmuş olsa da, Zazalık adina rgtlenmesi olduka yenidir. Yeni olmasıni aynı zamanda ocuklugun emeklenme dnemine de benzetmek mmkndr.

Son yirmi (20) yıllık sre ierisinde, rgtlenme amacıyla esitli kesimlerde abalar gsterildi, adımlar atıldı. Zaman zaman birlikte alisildi ve bu arada ayrışmalar da yaşandi. Bu birlikteliklere esitli isimler verildi. Ayrismalarda kimi evreler, kendi saflarına taraftar ekebilmek iin eski sol gelenegin taktigini kullandi. Yani, dar grupu anlayışı tercih ederek, kendi siyasi izgisinden olmayan Zaza toplumunun bireylerini ajanlar, isbirlikiler, sağcılar, dinciler vs. şeklinde karalamayı adeta mubah grdler. Son dnemde de bu olumsuz tutmlarını srdren bazıları; ben sağcılarla, dindarlarla nasıl yan yana gelirim, nasıl bir arada olurum? gibi ifadeler kullanmaya başladılar. Bunların geldikleri gelenegi ve rgtsel alışma tarzlarını biliyoruz. Hala 30 yil ncesinin sloganları ile hareket ediyorlar. Bu tavirla nereye kadar gidebilirler? Zazalık adina hareket eden ve Zaza toplumunun i yapısını bilmeden, rgtlenme/dayanisma iin herkesin solcu veya sosyalist olmasıni temel sart kabul eden bir zihniyetin ne kadar başarili olabilecigini yakın tarih ok net bir şekilde bize gsterdi. Zazaların sağcıları, dindarları ile bir araya gelmeyip de ne yapacaksınız? Simdiye kadar ne yaptiniz, bundan sonra ne yapacaksınız?

Dnyadaki değişimi artık grmek gerekir. Uzaydan, bilinmeyen gezegenlerden yaratıklar ithal edip, hokus-pokusla hemen bir ırpıda onları sosyalist Zaza kalibina sokmanın imkansızlığı ortada. Bu durumda, Zaza toplumunun sosyal, dinsel ve kltrel gerekliğini gz nnde bulundurarak yeni politikalar retmek zorundasınız. Krtlerin Avrupa gazetelerine verdikleri ve taleplerini ieren 200 imzali ilani okuduk. Altindaki imzaları inceledığımızde; sağcı, solcu, dindar, laik, ateist, alevi, Snni, kadıri, nakşibendi vb. gibi her renkten Krt yazar, sanatı, siyasetci isimlerle karşılaştık. Demek ki bunlar amaları iin n koşul ileri srmeden rahatlikla bir araya gelebiliyorlar. Ya biz? Birbirimizi karalamaktan Başka ne yapıyoruz?

Topu topu her biri on (10) kişilik olan bu Zaza rgtlerin (ki bu rgtlenmeler iinde iki kardesten veya drt akrabadan oluşan rgtlenmeler de mevcut) oluşturduğu kadrolarına baktigimiz zaman; siyasi strateji, siyasi taktik ve siyasi operasyon gcne sahip bir kimseyi grmek nedense mmkn değil. Hi kimse, bu belirlememden Zaza hareketini kk grdğm anlamini ıkarmasın sakin. Ben sadece yetersizliklerin ok korkun olduğu bir dnemi yaşadığımızi dile getirmeye alisiyorum. Zaza hareketinin, Zaza tarihilere, dilbilimcilere, sanatılara, araştırmacilara, yazar ve izerlere ihtiyainin olduğu bir dnemden geiyoruz. nk bu dnem Trkiyenin Avrupa Birliginin okeyini aldığı bir dnemdir. Bu dnemi, Zazaların daha gl bir alışmayla ve dayanisma ierisinde karşılaması gerekirken, iki veya beş-on kişilik bu rgtlenmelerde daha simdiden koltuk kavgası başladı. Nedir, ne oluyor beyler, neyi paylaşamadiniz?

Dar evre iinde olan bir insanın dnyasi, sadece o ilişkilerle sınırlıdır. Alacagi yeni haber, duyacagi yeni seyler olmayınca, kişi, bozuk pilakları dinlemeye devam eder. Yazan, araştıran ve Avrupada dogup byyen genlerimizin rgtlerimizden ok daha bilinli ve ok daha olgun olduklarını gururla ve iftiharla dile getirmek istiyorum. Okuyan ve esitli alanlarda uzmanlasan genlerimizin gstermiş oldukları olgunlugu, eski politikacilarımızda ne yazık ki bulamıyorum. Politikaciların yazılarını okumak bana yeni seyler kazandirmıyor. Ki onların politik samalıklarını okumaya zamanim da yok zaten. Dostlarım bazen arayip, senin de ismini anmislar diye haber veriyorlar. İnanın o zaman bile umursayip okumuyorum onların yazdıklarını. nk bu kişilerin yazdıkları belli ve Zaza toplumunun yararina olan hususları iermiyor. rgtlenme sarhoşlugu, siyasi dengesizliği yaratır. Hergn aynı kişilerle, aynı kişilerden oluşturulan ve ismi var cismi yok trnden ii boş yeni rgtlerle, amacımiza asla ulaşamayacağımızin bilinindeyim.

Yapilması gereken sudur: Zaza halkının tm kesimlerini kucaklayacak yeni bir politik tavirda karar kilarak, yepyeni bir izgide btnlesmek ve lkede legal alanda yapılması gereken alışmalar iin bir an nce ciddi adımların atılmasıdir

Kaynak: http://f51.parsimony.net/cgi-bin/topic-flat.cgi?Nummer=204355&Phase=Phase1&ThreadNummer=318 01. Ocak 2005

 

 

Tartışma veya yorumlar

Faruk İremet
 

Sanal ortama astığımız tm yazılarımızın gzden geirildiğinden şphem yok ve olmadi.

Bundan dolayı sanal alana astigim, tm yazılarımın arkasinda duran ve bunları heran savunan biriyim. Yazılarımda her zaman birleştirici ve yapıci oldum. Bunun sebebi benim kişilerle herhangi bir surtusmemin olamaması. Tabii halkımızın inkarını bir bilimci olarak ele alan bilimcilerede, yanit vermemek Zaza halkının inkari anlamini taşıdığından, ara-sıra sesiz kalamıyorum. Simdiye kadar yazdığım her yazımida gnlumden geldigi gibi, Zaza askiyla yazdim. Bu benim sarsilmaz değişmez yapım. Bunu dostlarımızda, dusmanlarımızda ok iyi bilmekte. nk arsiv toplayan sadece bizler değiliz!!! Sanal alanda sahte isimlere karşı tartışmak fuzuli ve anlamsizdir. Bende, zamanim oldukca Zazalara ayit olan sayfaları ziyaret edip bazı yazıları okuyorum. Eskiden bazı sevyesiz insanların, sevyesizliklerini yuzlerine vurmak iin yanitlardım, yorumlanması gereken yerde yorumlardım ve kufurleride yanitsiz bırakarak sahibine iade ederdim. Kişilik bozuklugu yasiyan hasta zihinlere yanit vermek insanın sadece gzelim araştırmaya, bir kitap okumaya ayiracagi zamani alir. Sınırlı olan yazar-cizerimizinde, kişılıksız kişilere zaman ayirması zaman kaybidir. Belkide ahlak yoksunu insanların saldırılarının sebebi ve gerekceside budur.

Bazilarından beklenmeyen, yaşlarına, dşncelerine, eski yapılarına yakıştıramadığım, ahlak dışı kişiliğe ynelik saldırılara bir anlam verememiyorum. Gerek var mi? Her Zazacinin yazıları, onun aynasi olmali. Bundan zaten şphem yok. nk yarın bu aynaya baktığımızda, elimizde bu aynayi taşımaktan utanc duymayalim. Sanal ortamda yapılan bazı tartışmalar, Zaza dostlarımın zamanlarını inadina ayirip, kişilik bozuklugu yasiyana hastalara sz yetistirmelerini gerekten ok uzucu ve yersiz buluyorum. İnsan kltrnn vermiş olduğu medeni cesarettin, gerekleri infazdan ok, gerekleri idrak ve yorumlama kabilyettinin nplana cikarilamsindan yanayım. Dogrusuda bu değil mi?

Tartisma veya yorumlar eger kişiyi kendi dnyasindan koparip batakliga surukluyorsa bu benim değil, bu o kişinin kendi dnyasindaki elişkilerinin yaratmis olduğu ruh halinden kaynaklanan bir bunalim eversidir. Ben kendim şahsen bu bunalima bulaşmak orada kalsin, glgesinden gecmek istemiyorum. Zamanın ok cret olarak ok pahli ve hastalarla ugrasmayıda SANAL ORTAMİN LKS olarak gruyorum.

Kimseyle tarafli değilim. Kimseye karşıda değilim. Ama, halkımi ve kltrm inkar eden her şerefsizin karşısinda engin bir kaleyim. Eğer bu kalede kelem halkım iin gidecekse, kelemi koltugumda taşımasıni ve korumasınida bir okadar bilirim.

Sevgi ve saygı her tartışmada guncelliğini korursa bazı cirkin tartışmalar olmaz. Zaten bizi tanıyan biliyor. Er meydanlarının adamiyiz, merami olanın uslubuylada konuşmasıni biliriz. Herkes siyasi fikirlerimiz hakkinda teferuatli bir şekilde bilgi sahibidir. Hangi okulun grencileiyiz ve hangi halkın evladıyız buda bilinmekte. Bunun tartışması nbeden yapıliyor!!! Virutuel ortami, ekonomik pazara, informasıyon kutuphanesine cevirmek dururken, tekniğin yaratıgi bu zenginlik, eski timsah siyasetcilerin sokak tartışma kulturlerini zenginleştirdigi, sokak kufurlerinin kutuphanesine dnşmus. Gerekten yazıkZazaların byle seylere ayiracak zamani olmamali.

Sanal ortama astigim yazılarım her zaman geneldi. zel ve kişilerin şahsiyetlerine ynuk değildi. Tabii ki dşncelerimizi yanlış grenleri bu yazılar rahatsiz edecektir. Bu ok doğal bir reaksiyondur. Bu insanın savunma kltrnde, naturun vermiş olduğu vahşiliğinde vardır. rneğin, bir ok defa yazdığım bazı yazıları, deyimleri bazı insanların kendi ustlerine almalarına anlam verememezdim. Neden bu adam bu lafi kendi ustune aldı? Derdim. Dedim ya, bazı insanların beyinsel tikleri vardır. Her zaman namlunun ucunda olduklarını hisederler, bu bizim değil onların ruh halıdır. Neden? Diye sorarasaniz sunu diyebilirim. Hasta hastaliğinin hi bir zaman farkinda değildir. Zaten ona hastaliğinin ismini dediginizde, o sizi analiz etmeye başlarlar. Dedim ya, bunlar her yazılan yazıyi kendileri iin yazılmis sayarlar....Her sylenilen szun onlar iin sylenildigini sanarlar. Hele birde ZAZA olduğumuzdan dolayı kurban da desek quzulqurt anlasiliyor.

Vahsi bir nature sahip olan uzman (tabii oğunlukla bu insanlar bir iki kitap okumuş) insanlara saygım yok. nk bu insanların Zaza halkıma karşı beslemiş olduğu kin, hayata geiremedigi projelerinden kaynaklanıyor. Unutmadan, yazdığım bu yazıyi dahi kendi ustune alıp, hemen vitesten atip tepeden asagi bosta suren surucu ok cikacaktır. Bu onların ruh halıdır.

Yapimdir şiddeti sevmem, humanistim bunu dostlarım ok iyi bilirler.
Tekrar ediyorum, ama halkımi her pahasina savunmasınida ok iyi biliyorum. En gzel silahim kalemimdir. Bunu hi elden bırakmadım ve bırakacagada hi benzemiyorum. Korkununda ecele faydasının olmayacagini anlayacak yastayım. Yorumunu işin bilgelerine bırakiyorum.

Zazalara yakistırılan ajan veya hain kimliğini eski siyasi timsahlar ve yeni liderler daha iyi stlenmisler, Zaza dusmanlığı yapanlara nce, birinci adres olan siyasi timsah liderlerinin yastiklarının ve duseklerinin altını kontrol etmesini salık veriyorum.

lum tehtidleri, cocukların polisle korkutulaması gibi bir oyuna dndu. Erin meydani ve alani bellidir. Kepazeliğinde artık zamani değildir.

Diger bir konu, Zazaların kimseden akıl almaya ve yol gstermesine, hocalık ve kstahlık yapmasına tahml yok. Bu ZAZALARIN kendi sorunu. Ağamızda bizim, kleside bizim.

Yukarida yazılan herşey geneldir. Kimsenin kişiligine ynelik değildir. Kelimelere takılmadan olayı anlayacak olanların, benden daha iyi Zaza Geregini kavrayacagini bildığımden burada, Zaza halkının tarihine değinerek akıl hocaligi yapmayı yerinde bulmuyorum.

Son szum; her delinin atigi taşı kuyudan ıkarmaya alışirsak Zazalar olarak halimiz ok zorHakkimizda yazılan herşeye yanit vermek ve yorum yapmak zorunda değiliz. Her kesin siyasi dşncesini tartışmak zorunda da değiliz.

Zazaların siyasi dşncelerinden dolayı hakarette ugramayısi elbetteki haksizliktir. Hele hele karşımizda bize bu şekilde, kişiliğimize ynelik saldırının arkasinda bir Zaza halkının evlatları olamsi bizler acisindan daha aci. Nedense karşımiza hep Zaza evlatları dikilmekte. Buda bilinlice yapılan ve terazide kilosu alinmis kurnaz pazarci hilesi. Karşımıza Zaza kani dikmelerinin sebebi, Zaza kaniyla kendi bahcelerini ve bağlarını sulamaktır..

Arada giden halkımızın namuslu, bakire ve şerefli onurudur. Bu Zazalara sylenecek bir cift szum var; Eğer stlendığımız grevi stlenmek size ağır geliyorsa, bırakin bu Zazalık onura sahip ıkanlar bu yuku taşısinlar. Degerli Zazaci dostlarım, zamanimiz yok gidenleri aramaya veya toparlamaya. Bayragi alan taşımaya devam etsin. Bu grev ancak bu şekliyle hedefine ulaşir.

Zaza askinin en bakire selamlarıyla.

Kaynak: http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/111.htm 01 aralık 2004
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/19788.htm

 

 

rgt ve rgtlenmenin temel şartları

Faruk İremet

G i r i ş

"rgt" szcğ, her ne kadar literatrmzde ilk etapta, daha ziyade belli bir ama iin bir araya gelmiş kişilerce oluşturulan "siyasi" organizasyonları ağrıştırsa da, asıl anlamı itibariyle, "rgt"n ok daha kapsamlı bir yapıyı oluşturduğu bilinmektedir.

Szck anlamı ile "rgt" kısaca; "ortak bir ama veya işi gerekleştirmek iin bir araya gelmiş kurumların veya kişilerin oluşturduğu birlik, teşekkl, teşkilat" şeklinde tarif etmek mmkndr.

Uzun yıllar, rgt ve rgtlenme zerine değişik dşnceler temelinde araştırmalar yapıldı ve bu araştırmalar bize bilimsel veriler zerine kurulu değişik rgtlenme teorilerini sundu. Bu veriler, teoriler ve dşnceler, bize gelecekteki rgtlenmelere ilişkin olarak da ayrı bir bilgi birikimi kazandırdı. rneğin, daha detaylı bilimsel araştırmalar yapmak, demokratik bir yapılanma modelini bir gruba veya topluluğa kazandırmak ya da daha toleranslı bir toplum yapısı oluşturmak aısından ok nemli olan bu araştırmalar, elbetteki geleceğe ışık tutacak niteliktedir.

rgtl bir oluşum, aynı zamanda bnyesinde değişik kurum ve kuruluşları da barındırabilmektedir. Bu da bize daha komplike bir alışma ortamı yaratmaktadır. Doğal olarak, bu komplike alışma ortamı bizden zm beklemektedir. zm de, elbetteki gl ve konusunda uzman fertlerin oynayacağı role bağlıdır. Diğer bir ifadeyle, uzmanların politik kltrnn zenginliği ile birlikte, gsterecekleri alışma talebine ve demokrasiyi anlama becerisine bağlıdır.

rgleri taratan teoriler nelerdir?

rgt yaratmak sadece politikacıların işi değildir ve tek taraflı ynetmek de kendilerinin sınırlarının dışındadır. rgtlenme her ne kadar gen bir kelime de olsa, sınıfsız toplumda bile var olmuş bir gerektir. rgtlenme başlı başına bir bilimdir. Ama temelini oluşturan diğer bilimsel dalları da unutmamak gerekir. rneğin psikoloji, sosyoloji, nasyonal ekonomi ve siyasal bilimler gibi bilim dalları, kendi geleneksel yapılanmalarında rgtlenmeyi analiz ederek, evre ve toplumla olan bağlarını da gzardı etmemişlerdir. Sz konusu bilim dalları, toplumsal gelişme srecinde birbirlerini etkileyen ve birbirlerini geleneksel pılanmalarında tamamlayan ğelerdir.

Bu konuda, kendini demokrat gren fertlere dşen bazı grevler elbet de vardır. Bunlar sırasıyla; evre ve toplumla olan ilişki ağımızı genişletmek, halkımızın toplumsal yapısını gz nne alarak, halkımızla birlikte olmak ve bizde olan birikimi onlarla paylaşmak. Bylece, rgtsel alışmanın yntemini ve gsterebileceği reaksiyonu da anlamış oluruz. Bu reaksiyonu anlamak iin rgtlenmenin şu temel prensiplerini de anlamak gerekiyor:

1. Bir rgtn i gelişimi hakkında konuştuğumuzda, o rgtn intra-organizasyon yapısını anlatmaktayız.
2. Bir rgtn bir veya birden fazla kurumla/rgtle olan ilişkilerini de byle adlandırmaktayız: ınter-organizasyon. Bu aıklamayı getirmemle birlikte, değişik rgtlenmeleri de adlandırmam gerekmektedir.

Tarihsel sre ierisinde geleneksel olarak nasyonal (milli) ekonomistler ve siyasal bilimciler, rgtler hakkında araştırmalar yapma gereği duymuşlar ve araştırmalarını da srekli byk boyutlarda tutup toplumsal gelişmeyle birlikte devletlerin de yeniden rgtlenmesinin bir haritasını ıkarmışlardır.

Siyasal bilimciler, srekli olarak siyasi bir gzle olaya bakıp teorilerini de bu temel zerinde inşa ederken, nasyonal ekonomistler ticaret ve para politikasının sunacağı zmlemelerinin analizini yapmışlardır. Bu aıdan nasyonal ekonomistler iin nemli olan nokta, elbetteki rgtler arası ıkar ilişkileri ve yarattığı ekonomik ağ ile birlikte, rgtn bir btn olarak alışma alanının yarattığı dengeyi ele almaktır. Bunun yanında sosyologlar ise bir rgt incelerken, rgt kişi ve grup bazında ele almakta ve bununla birlikte bunlar arsındaki sosyal ilişkinin nasıl geliştiğini araştırmaktadırlar. te yandan, psikologlar ise daha byk bir boyuta ulaşarak, rgt iinde kişileri değerlendirmektedirler. Bu değerlendirmelerini de kişilerin harcadıkları abayı ve bu aba ile birlikte rgtte aldıkları rolleri analiz etmektedirler.

rgtsel yapılanmanın gelişim aşaması

rgtsel yapılanmayı ve rgtlerin gelişimini inceleyen bilimsel araştırmaların nasıl gerekleştirildiğini yukarıda kısaca zetledim. Yani bilimsel gelişme ile birlikte, bilim adamları da alışma tarzını ve rgtleri inceleme bytecini de değiştirmektedirler. Byk boyutlu bytelerin kullanılmasına sebep ise, rgtlerin daha hızlı bir şekilde alışmalarının yararları stnedir. Toplumsal gelişme ile birlikte rgtlenme ve rgt yapıları da değişmiştir. Bir rgtn değişimi sadece rgt değil, ait olduğu evreyi ve toplumu da etkilemektedir. Bu etkileşim, hem ekonomik hem de politiktir. Burada bilim adamları rgtlerin davranışını da analiz etmektedirler.

Tarihte bilim adamları ile birlikte, politikacılar ve iş gc sahibi yeler de kendi aılarından rgtlenmeyi incelemişlerdir. zellikle tarihin eski dnemlerinde rgtlenme, askeri operasyonlar iin nemliliğini korumuştur. Askeri glerin oluşturduğu rgtlenme modeli gnmzn modern rgtlenmesinde ("gnmz rgtlenmesi" kavramına, zellikle byk sermayeye sahip olan şirketleri eklemek istiyorum) kendisini daha net bir şekilde gstermektedir. Yani gnmz rgtlenmeleri ve de şirketler bin yıllık bir geleneğe sahip olan askeri rgtlenme geleneğini izlemektedirler. 1800'l yılların sonundan itibaren, rgtlerin daha hızlı ve daha kullanışlı bir yapıya sahip olmaları, sanayi devrimiyle birlikte gncelleşmiştir. Bununla birlikte, klasik bir yapıya sahip olan rgtlenmeler de artık tarihe karışmıştır.

Bir rgtn daha hızlı gelişimi ve bymesi şunlara bağlıdır:

1. rgt yelerini/ortaklarını ve elemanlarını/mensuplarını dinleme ve onlara kendilerini anlatma imkanı sunmak.
2. evreden gelebilecek etki-tepkileri dinleyip analiz etmek.
3. yelerin kendilerini geliştirmelerinin şartlarını oluşturmak ve yeni faaliyet/alışma alanları yaratarak, yeleri bu farklı sahalara kanalize etmek.
4. Yeni ara-gerelerin kullanımı ile yeni fikirler/dşnceler zerinde tartışarak, ittifakla uygun grlenleri denemek.
5. Ortaya ıkan veya ıkabilecek problemleri şiddete baş vurmadan zmlemek ve yelerle birlikte zm yollarının analizini yapmak.

Bir rgtn bu alışma tarzı ile birlikte deneyeceği bazı yollar vardır. Bu yollar şunlardır:

1. Strateji.
2. Taktik.
3. Operasyon.

Bu kavramların daha ok askeri terimler olup, hemen hemen dnyadaki tm askeri gler tarafından harfiyen uygulandığı bilinmektedir. Yukarıda da belirtildiği gibi, gnmz rgt ve şirketleri bu sistem teorisini kullanmaktadırlar. Bu bağlamda, "askeri" terminoloji ile izah edersek; "Strateji"; "Gcn dengeli bir şekilde blnmesi ve planlanması" "Taktik"; "Blklerin gruplar halinde ve dengeli bir şekilde ynelinmek istenen alanlara yerleştirilmesi", "Operasyon" ise; "Son aşamada, belirlenen hedeflere yapılan saldırı"dır.

Sz konusu askeri kavramları, "rgtler" veya "şirketler" aısından ele aldığımızda, şu şekilde yorumlayabiliriz: "Strateji: Amaca veya hedefe ulaşmak iin seilen yol", "Taktik: Değişik hcreler veya faaliyet grupları arasındaki alışma tarzı", "Operasyon: Gruplar arasındaki iş gc ayrımı ve grev dağılımı".

Bir rgtn amacı, her zaman iin geleceğe yneliktir ve bundan dolayı da rgt hep geleceğin planlarını yapar. şirketlerin ekonomik denge analizi ve yıl sonu bilanosu bu prensip zerine inşa edilmiştir. Bundan dolayı şirketler veya şirket rgtlenmeleri, sosyal rgtlenmelerden daha abuk pazar yaratma imkanına sahiptirler.

Strateji planı, eşittir "gelecek" ve bulunduğumuz " evre şartları". Bundan dolayı stratejik plan, her şeyden nce rgt bir btn olarak grmek zorundadır. Strateji planı aynı zamanda bir sre olayıdır. Yani bir ember gibi kilitlenmektedir.

En basit ve ilkel rgt strktr şu şekildedir:

1. Ynetim (bir şirkette genel başkan, ekonomi grubu ve şefler)
2. Ajitasyon grubu (bir şirkette satıcılar)
3. Halkla ilişkiler (bir şirkette alıcılar)
4. Fikir emekileri (bir şirkette reticiler)

S o n u :

Japonyada, Avrupa Birliği lkelerinde, Amerika Birleşik Devletlerinde, sz konusu "askeri rgtlenme" şekli, şirketler iin de bilinerek veya bilinmeyerek uygulanmaktadır. Bu sistem teorisi zerinde; F.W.Taylor, Max Weber, H.A.Simon, J.G.March, Philip Kotler vb. bilim adamları yoğunlukla durmuşlardır. Adı geen bilim adamları, alışmaları ile klasik ve modern rgtlenmeleri makro ve mikro boyutta incelemiş ve bunu gnmzde byk şirketlerde ve hatta kimi devletlerin kontrolnde bulunan kurum ve kuruluşlarda dahi hayata geirmişlerdir.

Bugn, şirketlerin ve rgtlerin ortak yanlarının bir hayli olduğu bilinmektedir.

Bu erevede meseleye bakıldığında; bugne kadar gerek Trkiyede ve gerekse Trkiye dışında, eşitli fikir akımlarına mensup kişilerin "rgt" adı altında oluşturdukları siyasi organizasyonların, uzun vadede hibir kazanım elde etmedikleri gibi, derme atma birer "kulbe" olmaktan te hibir fonksiyonlarının bulunmadığı grlmştr. Bu arada, birey, rgt ve mensup oldukları toplum olarak, maddi ve manevi ynden uğradıkları zarar-ziyan ve insan kaybı ile ağır bir fatura dedikleri de unutulmamalıdır.

Bu itibarla; Zaza toplumu olarak, gerek tarih boyunca uğradığımız felaketlerden ve gerekse yakın gemişte ve gnmzde tanık olduğumuz hadıselerden ok nemli dersler ıkarmak durumundayız.

O halde ne yapabiliriz?

Biri devlet, diğeri adeta devlet dzeyinde gce sahip iki asimilasyoncu hasım (Trk-Krt) arasında sıkışıp kalan Zaza halkının, varlığını ve kimliğini koruyabilmesi iin, sizce ne yapması gerekir?


05. Haziran 2002
kaynak
:
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/4198.htm

 

 

 Vritel (sanal) rgtlenmeler

Faruk İremet 

Hi kimsenin gzardi etmemesi ve unutmaması gereken birsey varsa, o da, hi kuskusuz informasyon tekniği caginda yaşadığımız gercegidir. Evimizde bilgisayarın olup olmaması bu kaideyi etkilemeyecegi gibi, aksıne gnlk yaşantimizda bilgisayarlarla surekli icice yaşamamız kacinilmaz olmuştur. yle ise, nce "virituel organizasyon"un (sanal rgtlenme) ne anlama geldigine bakalim.

Virituel; "sanal, gerekdisi, hayali" anlamina geliyor. Bu kelimenin karşıti olarak, "real" szcgn kulanabiliriz. Organizasyon ise; birlik, dernek, dzenleme, planlama, isgucunun kollektif paylaşildigi ve i paylaşımın gerekleştirildigi dayanismayı ifade eder.

Bu aıklamaya gre, "virituel organizsasyon"un taşıdigi anlam, "gerekdisi rgtlenme"dir. Yani, "gzle grunmeyen rgtlenme". (Başka bir ifade ile, "olmayan rgutlenme" terimi de kullanilabilir). Ancak gerek yaşantida, bu iki kelimenin yerinin olmadığını biliyoruz. Yani gunumuzde, virituel rgutlenmelerin virituel ortamlarda yaratıldıgidir. Virituel rgtlenmeler hakkinda aıklamalarda bulunurken ne demek istiyoruz veya neyi dile getirmek istiyoruz? Bunu birkac rnekle aıklamak yerinde olacaktır.

Virituel rgtlenme ile gecici ag grevi akla gelir. Yani resmi olmayan ve kanunen bagimsiz bir ag/bir net. Virituel rgtlenme, kelimenin tam anlamiyla, dşnce, fikir alis-verisi ve şirketler acisindan alim-satim olduğu sure zarfinda var olan agdir. Bu ag sadece bir defalık da olabilmekte ve kısa bir sure iinde geerliliğini koruyabilmektedir. Dşnce ve mal geerliliğini bitirdigi an, ag/net de geerliliğini yitirmektedir.

"A virtual organization is a temporary network ofindependent institutions, businesses or specialized individuals, who work together in a spontaneousfashion by way of information and communication technology, in order to gain an extant competitiveedge." They integrate vertically, unify theircore-competencies and function as one organization (ororganizational unit)." (Virituel organizsasyon gecici bir ağ/net olup, değişik serbest kurumlardan oluşur. Bu şirket, değişik spesialistlerle birlikte enformasyon ve kommunikasyon tekniğini kullanarak rekabetcinin amacladıgi hedefe ulaşmak ister. Bu birlikte alışan işgc, dikey bir şekilde amaclarını alıştırarak gerekleştirirler. Bu, şu anlama gelmektedir: Calisanlar, grubun gucunu bir fonksiyonda toparlayip rgtun amacına sunmaktadırlar.) [Jgers et al, 1998]

"A temporary network of independent companies linkedby İT to share skills, costs, and access to oneanother's markets" (Gecici bir ağ grubu serbest şirketlerin birlikte İT araciligiyla bilgi, cret ve birbirlerinin pazarina ulaşımıni sağlamaktadır.) [Business Week]

"An organization distributed geographially and whosework is coordinated through electronic communications." (Cografik olarak dağinik durumda olan rgtler, elektro-komunikasyon (elektronik iletisim) araciligiyla koordinasyonlarını sağlamaktadırlar). [Skyrme, 2001].

Kurum olarak virituel rgtler:
Travica'ya gre (1998), belli ağlar stne kurulmuş rgutlerle virituel rgutler arasında byk bir farkin olduğu bir gerektir. Travica bu rgtlenmeleri drt byk blumde toparlamakta veya ayrılıklarını drt kademede dile getirmektedir.

Ag/ilişki rgtlenmeleri:

1- Tradısyonal olan sef rolleri değişmekte,
2- Grup halinde alışma merkezi bir rol oynamakta,
3- iş gc ve mal/fikir dağilimi değişime ugramakta,
4- İnformasyon, komunikasyon (iletisim) ve iş prosesi malin bulunduğu coğrafik dağilima gre entegre olmaktadır.

Virituel rgtlenme:

Şef rolleri bu tip rgtlenmelerde de değişime ugramakta, sadece İkinci kademedeki şefler iin değil, şef rolunu stlenen tm rollerin değişime ugramasıni yaratmaktadır.

Burada, ağ/ilişki rgtlenme ile virituel rgtlenmeyi birbirinden ayiran en nemli farklilikları şu şekilde aıklayabiliriz: Grup dinamigi ve işgc, virituel rgtlenmelerde ok nemli ve merkezidir. Bir de kişinin kendisini bilgisiyle ne ıkarmasının olanaklarının byk olduğudur.

Virituel rgtlenmelerde işgc, mal ve verilen destek viritueldir. Hersey teknik ağirlıklıdır. Teknigi kullanmasıni bilen ve virituel pazarda bilgisini tanınmadan pazarlayan bu pazarin sahibidir.

Burada sınırlar kalkmakta ve herşey byk bir coğrafik alandan payini almaktadır. Virituel rgtlenmelerde pazar olayı belirli blgelerle veya lkelerle sınırlı değildir. Zaten bu rgtlenme modulunu, ağ/ilişki rgtlenmelerinden ayiran zellik de budur.

Ag/ilişki ağirlıklı rgtlenmeler, ok yavas ve uzun sure de insanların ilişkileri ve kontakları ile kurulan rgtlenmeler olup, kku yuzyıllar ncesine dayanmaktadır. İsgucunun ustaligi ve fikirler uzun bir zaman diliminde toparlanmakta ve bu şekilde global bir alana ıkmanın yolları aranmaktadır. Tabii bu ok uzun bir zaman alan alışma surecidir. Bu rgtlenme modulunde, ilişkiler yuz-yuze bir şekilde gerekleştirilmektedir.

Virituel rgtler, ok genis bir coğrafik alana, ok hızlı bir şekilde yayilma-dağilma zelligine sahiptirler. Bu, kendisiyle birlikte alışmanın zeminini oluşturup, temel şartlarını yaratırken hedefin ve amacın ortak yanlarını da ortaya ıkarir. Yani hedef ve amac bu rgtlenmelerde daha hızlı bir dağilim alanına sahiptir. Virituel rgtler, taban stne kurulu bir rgtlenme modelidir. Bu da bize abuk kararlar verme ve abuk zmler yaratma zorunlulugunu dayatir. Virituel rgtlenmelerde fiziki ilişkiler ve toplantı imkanları gc ve imkansızdır. Ama bugn tekniğin ilerlemesi ve yeni aracların uretilmesi bize bazı kolayliklar sağlamaktadır. rneğin, web kameralarının retilmesi gibi. Tabii burada aklimiza şu husus gelebilir: Klasik rgtlenmelerde klasik toplantılar gerekleştirilmektedir. Oysa virituel rgtlenmelerin toplantılarında bu kameralar kullanilmaktadır. Burada, web katılımcılarının aynı duyguyu paylaşip paylaşmadıgi sorulabilir. rneğin, internet zerinden herhangi bir rgtn merkez komite "toplantısını" dşnlebilir.

Virituel rgtlenmeler, son yıllarda, zellikle de gnmzde, ok hızlı bir şekilde gelişme gsterdi. Komunikasyon (iletisim) sadece elektronik kabloların hatlarında srdrlmektedir. Virituel rgtler ise, diğer klasik rgtlenmelere gre teknige daha bağimli bir durumdadır. Zaten virituel rgutlenmeyi klasik rgtlenmelerden ayiran en nemli nokta da budur.

Kulanim alani:

Virituel rgutlenmeler uyum sağlamada ok başarilidirlar. Dnyanın neresinde olursak olalim, yakınlik-uzaklik demeden, aynı saniyelerde toplantılarımızi, fikir-alis verisini gerekleştirme hizina ve olanağina sahibiz. Pazarladığımız mal, şirketler, rgtler veya sadece bir kişiye ynelik olmadıgindan, her kişinin isteklerine yanit verilmeyebilir. Mal veya fikir, fiziki ilişki ağina, prensibine muhta olmamali, bağimli kalmamalıdır. rneğin, eğer taksi şirketlerinin resepsiyonları blgesel olarak ok uzak olursa, mşterisine gerekli olan servisi sunamaz. Siverek'te olan bir taksi şirketinin resepsiyonunun, İstanbul'da olan bir taksi sofrune yolu izah etmesi gibi...

Gnmzde bir ok şirket veya fikir rgtlenmesi, kendisini ya da retimini tanıtmak iin virituel alani kendilerine reklam alani olarak semekte ve kullanmaktadır.

Viritel rgtlenmelerin yararları:

Hizli ulaşim, ucuz ve coğrafik alanların mesafesini kisaltmakta ve informasyonun dağilimini hizlandirmaktadır. Bununla birlikte, toplumun ekonomik kalkinmasına yarar sağlamakta, iş olmayan bir blgeye iş imkanı gtrmektedir. (Siverek'te bilgisayar kullanan bir muhasebecinin, Urfadaki bir fabrikanın muhasebe islerini yrtmesi gibi. Yahut Avrupa'da ıkan bir Zaza dergisinin; Varto, Dersim, Bingl, Siverek, ermik, Palu, Zara, Erzincan, vb. gibi yerlesim birimlerindeki veya metropollerdeki abonelerine/okuyucularına ulaşması gibi. Bu aynı zamanda kişiye secicilik hakkini da vermektedir. Yani ne zaman, nerede ve nasıl alışmalı/satın almalı/satmalı?

Virituel rgutlenmelerin zararları:

Virituel toplumsal gelişme, daha ok pozitif olarak ele alinmakta ve anlatılmaktadır. Bunun sebebi, herşeyin hızlı işlemesi, coğrafik engellerin olmaması, dağilim alanının genis olması ve herşeyin ucuza mal olmasıdır. Eldeki bu verileri değerlendirirken, bir de madalyonun arka yzn ele almak gerekir. Herseyin ok hızlı bir şekilde gelişimi ve dağilimi, aynı zamanda virituel kaynaklara sahip olan veya olmayan kişileri de disarida kilitlemektedir. Yani katılımını engelleyebilmektedir. rneğin, hasta bir handikapın değişik nedenlerden dolayı katılımcı olamaması veya tekniğin gelişimine ayak uyduramayan kişilerin katılımcı olamaması gibi. Son yıllarda basin ve kamuoyunda virituel tekniğin, virituel tekniği kullananları mentalen ve de sihhaten yiprattigidir. Srekli sorulan soru şu: "İnsanoğlu virituel toplumun yaratmis olduğu presi kaldırabilir mi? Kaldırabilirse ne kadar kaldırabilir? Yasadısi rgtler ve şirketler, virituel alanda kendilerini rahat bir şekilde saklama zelligine de sahiptirler."

Viritel rgtlerin, aynı zamanda gayri şahsi bir yapıları vardır. Gayri şahsi olması, iletisim ve komunikasyonun (iletisim) teknik araciligiyla yapılmasındandir. Yani ilişkiler fiziki olmadıgindan yarattigi ortam da şahsi olmamaktadır. İnsanoğlu direkt ilişkiyle yaşayan sosyal varlık olduğundan, fiziki yakınlik aynı zamanda mentalen ve ruhen kişiyi rahatlatmaktadır.

Yenilenme ve bununla birlikte virituel rgtlenmeler; kişiyi, msteriyi ve yeleri nasıl etkilemektedir?

Viritel rgtlenmelere bir ka rnek: Yahoo, MSN, CNET, ZNET, freewebz, hypermart, vs.. Bu şirket rgtlenmeleri
İCT'yi (İnformation Communication Tecnology = İnformasyon Komunikasyon/iletisim Teknolojisi) ok genis bir şekilde kullanmaktadırlar. Yani alıcı-satici olarak.

Simdiye kadar yazmis olduklarımın isiginda, Zazaların virituel rgtlenmeleri nasıl kullanabilirliliğine geleyim. İnternet zerinden birka yildir yayın yapan Zaza Radyosu, virituel rgtlenmeyi genisletebilecek kurumlardan biridir. Nasil mi? Değişik coğrafyalara yayilmis olan Zazaların ulaşamadıkları kasetlerin, CD'lerin veya sanatiların reklamini yaparak grevini yerine getirebilir. Bu hem bir reklamdır hem de Zaza okuyucu kitlesinin bir virituel rgtte toplanmasıdir. Bu rgtlenme aynı zamanda ticaridir.

Bunun yanında, diğer bir husus da Zaza yayınlarının, kurumlarının stlenmis oldukları bir grev var, o da viritel "fikir" rgtlenmesini kullananları bir ati altında toparlamaktır. rneğin, Zaza Forumu; tarih, etnoloji, kltr, siyaset bu grevi stlenebilir. Ki Zaza Forumu bu grevini bir ka yildir yerine getirmekte olan geici bir virituel rgtlenmedir. Bu rgtlenmeyi destekleyen de desteklemeyen de katılmakta ve fikirlerini okuyucuya ulaştirmaktadır. Zaza Forumu'nun grevi, Zazaların birbirlerini dinlemelerini ve ortak bir platform yaratmalarını sağlamaktır. Bu geici rgtlenmenin, ileride fiziki platformları yaratma imkanına sahip olacak bir rgtlenmenin temelini oluşturması mumkundur.

ZazaPress amor 15, kerge/elun  2203 per 16
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/4935.htm (15 temmuz 2002)
 

 

 

CRM: Customer Relationship Management
Mşteri ağirlıklı piyasa ekonomisi

Faruk İremet

CRM, kavram olarak bircok anlam icermekte ve bilinli olarak kullanilmaktadır. Bu kavramin bilinli olarak kullanilmasının bir amacının da anlam kargasasi yaratmak olduğu bircok ekonomist tarafindan kabul edilmektedir. Hata bu c kelimenin hangi amaca dayalı olarak kullanildigi da bir Başka tartışma konusudur. Ancak konuyu tartışan bazı ekonomistler, CRM
kelimelerini şu şekilde yorumlamaktadırlar: Customer Relationship Management, yani Msteri Agirlıklı Piyasa Ekonomisi.Management; ynetim, ynlendirme, ynetici.

Bazi ekonomistler de CRM iin şu şekilde bir yorum yaparlar: Customer Relationship Marketing. Marketing; piyasa, piyasaya dayalı pazar. Bazi uzmanlara gre de CRM, gelişmekte olan yeni yeni piyasa ekonomisi modeli. Amac, kişiden kişiye, yani mşteriyle olan ilişki.

CRMnin temel taşı olan modellerinden biri, şirketin pazari araştırması, bunu formule etmesi ve buna CRM modeli iinde forum vermesidir. CRMyi uc alt gruba ayirarak inceleyebiliriz.

1- CRM-Projesi
2- İnformasyon
3- Organizasyon
4- T (İnformasyon Teknigi)

CRM-Projesi:

Proje dnemi icerisinde şirket uzmanları araştırmasının kilit noktaları sunlardır:

1- Arastirma.
2- Planlama.
3- Ayrisma noktalarını gzleme.

CRM-projesini cogulcu serbest pazar ekonomısınin hucrelerinin ayrışmasına benzetebiliriz. Şirketin pazar kanalıyla yaratacağı mşteri pazarının ilginc olan yani, malin alıcısını şirketin bu şekilde elde etmesidir. Serbest pazar ve mşteri pazari ağırlıklı/dayalı serbest pazar ekonomısınde nemli olan unsurlardan; malin pazarlanması, mşteri secimi ve mşteriyi memnun etme en başta gelmektedir. CRM modeli bu anlamda yardımci bir motor guc olarak kullanilmalıdır. Sınırlı kalan pazarin daha genis alanlara ulaşmasıni sağlayan problem, zm kilididir.

Organizasyon hakkinda CRM-İnformasyonu:

CRM-projesinin en nemli temel taşı olan informasyonu tm boyutları ile gzden geirip analiz etmesidir. Amac/hedef şirket veya organizasyon iinde, şirkete bağlı guvenilirli isgucunun oluşturulması ve bununla birlikte şirketin yaratmis olduğu guvene bağlı olarak, mşterinin seciminin şirketin cikarları doğrultusunda olmasının sağlanmasıdir. Şirketin sağlam bir şekilde rgutlenmesi, uyelerinin hepsinin birer informatr olmalarını sağlar. Bu modele bir ok aşamali komunikasyon denmektedir. Bu model aynı zamanda şirketin uyelerini icerdigi gibi, mşteriyi de bu ereve iine almaktadır. Gelinen bu aşamada, her trden komunikasyon nem kazanmakta ve şirket/organizasyon iin nemli bir yer tutmaktadır.

İnformasyon Teknigi (İT):

Mşteriye, alıcıya ve uyeye ulaşmada kullanilması gereken en nemli kanaldır. Mşteriyi ve uyeyi İT-sistemi konusunda bilgilendirmek ve kaynagi yetistirmek iin tm gucu seferber etmek gerekiyor. Gelecek, İT-sistemine bağlı olarak gelişmektedir. Bu gzardi edilmemelidir.

CRMye bağlı olarak alışmanın yararlarını bazı uzmanlar şu şekilde yorumlamaktadırlar: Şirket/rgut uyelerinin, şirkete olan guvenlerinin artması. Şirkete/rgute karşı artan guven, alışanlarının guvenini elde eder. Şirkete/rgute guveni artan uye, aynı zamanda mşteriyi elde eder ve onun şirkete/rgute bagimli hale gelmesini sağlar.

Eleştirmenler ne diyor? Eleştirmenlere gre CRM; yeni bulunmuş bir pazara dayalı ekonomi modelinin olmadıgi, sadece eski ekonomi terimlerine yeni bir etiketin verilmesidir. CRMye gre hedeflerden en nemli olani, mşteriyi kazanma ve mşteriye gvence vermektir. Bunu elde etmeyi de komunikasyona, araştırmalara ve gelen mesajlara baglamaktadır. Bu kklu terimler ve araştırmalar zaten serbest piyasa ekonomısınin temel teslarından biridir. Eleştiriyi biraz sert uslupla dile getiren eleştirmenler sunu sylemektedirler: Reklam anonslarının pazarlanmasıni yapan anonsrlerin, anonslarını toplumsal anonstan kişiden-Kişiye anons kampanyasina dnşturmesi ile uc kelimeye ihtiyaları oldu: CRM. Yani, ekonomide yeni bir etiket.

Uzmanlarca serbest piyasa ekonomısınin babasi olarak bilinen Lester Wundermanin (WPP Group-owned Young & Rubicam's İmpiric Worldwide, New York) grusune gre; CRM, ekonomide ana ari olarak bilinir, ama bu teori diğer serbest piyasa ekonomısınin bir devamidir. Bu alanda uzun dnem iinde, yeni terimler bir moda misali hep birbirlerini izledi. Bir seyi iyi biliyorsak veya bildikse o da paranın kazanilması iin gerekli sanatın kullanilmasıdir. Bana gre sadece ekonomide dolandiriciligin aldığı kanuni isimdir. Biz, ekonomiyle ugrasan herkes, herşeye zm bulmuşcasina ve patenti bize aitmis gibi yaptığımız herşeye zm bulduğumuzu sanmaktayiz. Benim inancima gre, bu yazdıklarımız ve yaptiklarımız kendi reklamimizi yapmaya yneliktir. Ama bu gelişmeler neye doğru gittigimizi bize gstermektedir.

CRMnin byle meshur olmasının ve tartışilmasının sebeplerinden biri de elbetteki İT ile olan ilişkişidir. Bir ok eleştirmen sunu dile getirir: Bircok pazar olayinda CRMnin kullanilmasının sebebi, şirketlerin İT ve diğer aracları kullanmasından kaynaklanmaktadır. Buna bağlı olarak şirketler, kapasitesi yuksek bilgisayar araclarını bir analiz kaynagi olarak kullanmaktadırlar. Bu ucuz ve aynı zamanda tarafların cikarları acisindan kullanimli bir arac grevi grmekte ve şirkete reel zamani kazandirmaktadır. Bu arada mşterinin isteklerini de kısa bir dnemde şirketin cikarlarına baglamaktadır. Bir ok telefon istasyonu kapatılmakta ve buna bağlı olarak yeni bilgisayar merkezleri diğer byk imkanları tanıyarak acilmaktadır.

Cause-Related Marketing (CRM):

Sebebe Bagimli Piyasa Ekonomisi. Gunumuz toplumunda insanlar, ekonomik gelişmeleri, toplumsal sorunları yakından izlemektedirler. rneğin, evre sorunu, hayvan bakimi, sosyal dengesizlik, topragin dağilimi ve kullanim şekli, vb. Şirketler bu sorunları pazarlama ve kendi reklam kampanyalarında bilinli olarak kullanmaktadırlar. Buna da Cause-Related Marketing adıni vermektedirler.

Sebebe bagimli piyasa ekonomisi, surekli olarak reklam kampanyalarını kullanmaktadır. Satis kampanyasi ve şirketlerin yardım kampanyasi da buna bir rnektir.

Cause-Related Marketing (sebebe bagimli piyasa ekonomisi), gunumuzde genis bir alani kaplayarak kullanilmaktadır. Hemen hemen tm şirketler, evreyi korumaya ynelik alışmalarını dile getirmektedirler. Bunun sebebi, elbette ki şirketlerin kullandigi hammaddenin evrede yaratacağı sorunlardır. rneğin, tabiatta dolasan tavukların yumurtaları, cimlerde otlayan ineklerin sutu, cocukların evreye saglıklı arabaların nunde oyun oynamaları... Şirketleri iceren listeyi daha da genisletebiliriz.

Sebebe bagimli piyasa ekonomısıni kullanan şirketler, ok byk bir başarı elde ettiklerini ve satis rekoru kirdıklarını dile getirmektedirl

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/4386.htm (18. Haziran 2002)
 

 

 

Bilimsel gelişme ve oligarşik devlet yapısı

Faruk İremet

Bilimin ilk durağı varsayımlar ve gelişim kategorisi ise, araştırmalardır. Arastirmaların ilk objekif şekilenmeside deneylerle başlar. Varsayımini dşnceleri ile olgunlastiran bilim adamları deneyler ve araştırmalarla var olan teorilerini glendirmeye alisirlar.

Bilimsel olarak deneysel gelişme, tarihin ok eski dnemlerine tekabl etmektedir. Bunu değişik kitalarda, değişik kltrlerin bnyesinde grmekteyiz. Latın Amerika'da ki Maya-nka, Kuzey Afrika'da ki Misir, Ortadoğu'da ki Smer, Asur ve Uzakdoğu'da, in'de bu bilimsel gelişmelerin filizlenmesini grmekteyiz. Matematik, astronomi, anatomi stne yapılan bu alışmalar aynı zamanda onlardan sonra gelecek olan kusak uzmanlarının, araştırmanlarının basvurabilecekleri temel, kulanabilecekleri etken kaynaklar olmuştur. Bu temel zerinde Antik-Yunan bilim adamları deneylerini gerekleştirmişlerdir. Gnmzn bilimsel, tekniksel gelişmeleri bu temeler stne kurulmuştur. Uzmanların insanlik yararina sundukları bu bilimsel gelişme, ne yazık ki insanların zararinada kulanilmıştır.

Pusulanın bulunması nasıl ki kitalar arası smrgeciliği, barutun bulunması nasıl ki g dengelerini tek tarafli değiştirmişse, buhar makinalarının bulunmasıda retimi artirma ve dengeyi tek tarafli (sermaye sahiplerinin eliyle) devlet oligarsisinin emrine sunmuştur. Bunu izleyen yıllarda devlet gcn tek tarafli yzlerce katına ıkarmis ve sermaye sahiplerinin ıkarları, korunmaları en nemli vazife olmuştur. Sermaye sahipleri bu yolla isteklerinin kanunlar doğrultusunda kanunsuzluklarını kanunlastırmışlardır. Bu dengesizlik toplumların klelistirilmesini sağlamış ve dinlerin devreye girmesiyle de smr mekenizması daha abuklastırılmıştır. nk, din kiliini (mslmanlarda Ali'nin kiliini buna rnek verebiliriz) sermaye-toprak sahiplerinin emrine sunmuştur. Bu şekilde byk halk kitlelerinin sirtindan geinen kirallar, sermaye sahipleri, toprak agaları gibi tipik parazitler yaratmıştır. Bu parazitlerin yardımi ile oligarsi, meta ve g tek tarafliliğini aynı zamanda kendi halklarına karşı kulanmis ve bu vesileyle retim basKişi, egitm dengesizliği toplum iinde yaratılmıştır. Zaten dini baskı altında olan egitim mekanizması/dzeni, halka/topluma dnk egitim yapma prensibinide unutup bir kşeye atmıştır. Bilimsel gelişme bu srete anlamını yitirmiş ve devletin (dini baskılarla birlikte) siyasal dşncelerinin rtildigi, kabul etirildiği kurumlar haline gelmiştir. Ve egitim tek tarafli gerici seferberlik dnemini yaşamıştır. Bylesi bir ortamda yaratılmis olan bu dengesizlik dini evrelerinde isine geldiğinden ıkarları gereği kendi idolojilerini monarsinin ve oligarsinin emrine ıkarları gereği sunmuşlardır.

1800'li yılların sonlarına doğru gelişen milliyetilik ve uluslaşma sreci monarsiye ve oligarsiye yeniden zaman kazandırmıştır. Bu şekilde onlarda yeni idolojiler ve taktikler geliştirmişlerdir (sve kiralinin kendi elindeki yetkileri demokratik yollardan parlementoya teslim ederek kendi mal varlığını koruması gibi). Azinligin ynetiği devlet mekanizması toplumun ogunlugunu oluşturan alt katmanlarının dengeyi devrim yolu ile kendi lehine evirmesi sosyalist devlet veya proleterya diktatrlgn gndemleştirmiştir. Dengeyi kendi aisindan değiştirdigini sanan halk kitleleri, dinlenmekte olan sermaye sahiplerine (kapitalistlere) sermaye tccarlarına yeni imkanlar yaratırken, bir yandanda yeni ynetimi ele geirmek isteyen yeni ynetim hastalarını devlet kademelerine yerleştirmiştir. (Bu şekilde kanun yolu ile hayatları sigortalanmıştır).

Sosyalizim ile birlikte toplumda yaratılan degişim sınıfların ortadan kaldırilmasıni getirmediği gibi, baskıya boyun egen yeni bir toplum dzeni yaratmıştır. Yani yeni bir sınıfsal toplum yaratmıştır. Buda yeni yapılanmada ikircikli "sosyalist"-oligarsiyi yaratmıştır. Peki kazanan kim olmuştur? Tabi ki bu devrim sevdasi rzgarinda bilim ve tekniği kendi gc yararina kulananlar kazanmıştır. Bu yolla ellerinde bulunan tm gc-bteyi askeri harcamalara ayırmış, bylece yeni bir devlet dzeni kendiliğinden ortaya ıkmıştır/yapılanmıştır.

"Sosyalizmin yorumu onu yaşamakla değil, yaşatmakla olur." Sosyalist değerlerin "sosyalist devletlerce, partilerce, rgtlerce" yikilması onun (sosyalizmin) yitirildiği anlamina gelmemelidir. Siniflar arası eliskiler, dengesizlikler var olduka sınıf ve ulus mcadeleside hep olacaktır. Siniflar st yaşamak, sınıfsizlik anlamina geliyorsa uluslar st yaşamakta zgr koşullarda dnya devletiliğini dayatmaktadır. Demokratik platformlarda ulusların kendilerini ifade edebileceği bir dnya devleti tek tarafli olmayacağıgibi ynetimin tek bir ele dşmeyecegidirde. Demokrasi ogunlugun sesini ifade etigine gre, dnya devletleri parlementosunda esit oylara sahip ulusların, milletlerin, azinlikların savunulmasıda demokrasi makinalarının islemsini sağlayacaktır. Temel olan bilim ve teknige sahip olan dnya devleti askeri gc fes edip, harcamaları bilimin, egitim sahasina evrilmesini sağlamalıdır.

Diktatrlk geri kalmış lkelerde peygamber arayisidır

Bir Trk dostma yazdığım bir yazıtta syle yazmistim; "nsanları seven, katil olamaz". Evet insanligi, insanları, zgrlg seven bir insan katil olamayacağıgibi diktatrde olamaz. Diktatrlk geri kalmış, geri bırakılmis lkelerde peygamber arayisidır. Nasil ki ulusların kendi statkosunu zmeleri dnya devletinin bir yesi olmalarını ifade ediyorsa veya o anlama geliyorsa, bu anlam aynı zamanda dnya devleti iinde kendini ifade etmesidirde onun en temel gereksinimi ve en doğal hakidır. Bu aidan gnmz şartlarında Zazaların bu bilim ve olma olgusunu kendi ailarından saglıklı şekilde yarar sağlaması en doğal hakidır. Milli demokratik bir devrim ve bu devrimin z yapısi iinde tm sınıf tabakalarının kendini zgrce ifade edebilmesi en doğal hakidır. Bu hak mesrudur. lkemiz Zaza yerleşim yerlerinde (buna kim ne isim verirse versin) ve uluslar arası arenada kendi kimliğiyle, pasaportuyla dolaşma ve kendi okullarında, TV'sinde, radyosunda, gazetelerinde anadılini kulanması kadar doğal hi bir sey olamaz. Bu en doğal hakimiz olduğu gibi, bu haki tm ezilen halklar, uluslar iinde istemekteyiz. Kendi ulusumuz iin istedığımız demokratik hakları baskı altında olan, diktatrlgn hkm srdğ halklar iinde istemekteyiz. Hi bir halkın, ulusun smrlmesinden, ezilmesinden yana olmadığımız gibi onların tm demokratik haklarının savunulmasından yanayiz. Kendi ulusal kimliğimizle kabul edildığımız mddet zarfi iinde ezilen tm dnya ulusları ile el ele, gnl gnle alisip uluslararası dayanismamızi gsterecegimizden hi kimsenin sphesi ve kuskusu olmasın.

Tekelci sermayenin (kapitalizmin) monopol aygıtlarının ortadan kaldırilması, halklar arası g ve eylem birliğiyle olur. Bu mekanizmanın temel gc yine ogunlugu oluşturan, toplumun iş gcn oluşturan alt sınıf ve orta sınıftir. Tabi ki burda yerli bujuvazi ile toprak agaları yardımci bir g olarak unutulmamalıdır. Milli demokratik bir devrimde her sınıfin desteği ulusal bir kimlik ve ulusal ıkarlar etrafinda toplatılmalıdır. Bu sağlanan destek tekelci burjuvaziyi zayiflatacağıgibi, yerli bujuvaziyede yararlar sağlayacaktır. Yerli burjuvazinin glenmeside feodal toprak agalarını sanayi sektrne ekecektir. Bu yolla feodalizim ortadan kaldırilacağıgibi endştriyel retim yolu ile sağlanan sağlam devlet ekonomisi, saglıklı bilimsel bir egitim sistemi ile birlikte sınıflar sınıfsizlastırılmaya doğru adım atacaktır. Oligarsik devlet mekanizması, al-asağıedilmesi halk kitlelerinin gcnn birleştirilmesi ynetimde sz sahibi olması ile sağlanacaktır.

"Siniflar hep var olmuştur" teorisi ilkel toplumu iyi analiz edemeyen kesimler tarafindan savunulmaktadır. Bu da kapitalist egitim sisteminin topluma asilamış olduğu fikirlerdir. Kapitalizmi anlamak onu zmek demektir. Kapitalizmi anlamak onun sınıf dzenini yikma ve rgtlenmek demektir. Smrgeciliğin ve svenizmin tm aygıtlarını Zaza halkı olarak grp değiştirebilirsek uluslararası arenada sz sahibi olabilir ve Zaza kimliğiyle haklarımızi kulana biliriz. Egitim rgtlerimizin yaratılaması teknik alanında da bize başarılar sağlayacaktır. Bundan dolayı Zazaların sınıfsal yapılanmalarında ok abuk bir şekilde birliklerini oluşturması kendini dayatmaktadır. Ulusal rgtlenme ve sınıflar arası birlik Zazalar iin bir zorunluluktur. Haklarımızi istemeden, haklarımızi alamayız. Bas kaldırmadan, kurumlarımızi oluşturamayız. Bas kaldırmadaan halk olamayız. Basimiza yagan bonbaları ellerimizle tutamayacağımız gibi, gelen saldırılarıda tek basina durduramayız. Birlik ve rgtlenme gler dengesidir. Sz sahibi olmaktır. ıkmaz yapıya sahip gelişemeyen siyasi rgtlenmeler kısırdır ve halkın sesi değildir. Ortadoğu devrimci hareketi ıkmazdaki siyaset kltryle, ortadoğu halklarının emperyalizme ve smrgeciliğe olan bağlıliğini daimileştirmekteler.

Gelisemeyen ıkmazda ki siyaset

Deyim olarak gelişimi, ıkmazı ve siyaseti aıklamaya alısırsam bu kelimelerin nce nereden kaynaklandıklarını, treyim şekillerini, aldığıve vermek istediği anlamı izah etmek zorundayım. Bunu zdkten sonra neden gelişemeyen ıkmazdaki siyaset baslıgını kulandığımı aıklayacagım.

Gelişim : Szlg aıp kontrol etigimde şu aıklamaları gryorum. Serpilip byme, ilerleme ile es anlamlıdır. Tabi ki buna eklemek istedığım Başka aıklamalarda olacak. Eskinin degişiminden oluşan yenilik. Bu yenilik esKişinden daha farklı bir degişimdir. Yani bir bebek zaman deninen dilimlerden hakına dşeni aldıka gelişir. Gelisememek ise; kapalı olmak demektir. Yetisememektir.  

ıkmaz : Sonu kapalı, ıkıs yeri olmayan ve hi bir yere ulaşamayan. ıkmaz, zme ulaşamayan, zm yolu olmayan. Bu deyimleri szlkten aldıktan sonra birde kendim ıkmaza yeni bir aıklama getirecegim. ıkmaz geisi olmayan beynin değişemeyen, gelişemeyen hcrelerine verilen ad'dır. ıkmaz aynı zaman Başka anlamlardada kulanılır. Bu herifin bıyıkları ıkmaz, bundan adam ıkmaz dedığımızde de bir insanın şahsiyeti ile ilgili olan dşncelerimizi acıklamaktayız. Yani o insanın gelişemeyeceğini dile getirmektirmekteyiz.

Siyaset : Yani politika, meydanı esk. lm cezalarının uygulandığı yer. Bu arena akılı ve akılsız insanların birbirlerini vahşi-ilkel olmayan ama ona yakın modern bir yapıya sahip olan yntemlerle paraladıkları, en vahşi anlardada fizik'i imha yolu setiği ve refah dnemlerinde ise birbirlerine yalandıkları bir oyundur. Gelişimi, degişimi ve yenilikleri anti-demokratik karanlıklara mahkum etmeye ise kt siyaset denir. Kt siyaset anti-demokratiktir ve yaşaması baskı-darbeler yolu ile srdrlr. Bu darbeler sten alta doğru gelişmektedir. Demokratik tartısma imkanları yoktur. Herkes bir putun evresinde secdeye durmaktadır.

Zaza halkınında kendisine zg olmayan, smrgeci lkelerin siyaseti gdmnde, ve ıkmazlarında gelişemeyen bir siyaset yapısı vardır. Yani literaturdekine benzer bir siyasi hırsızlık olayı vardır. Birde smrgecilerden etkilenerek yaratmıs oldukları karma bir yapılanması vardır ve bundan dolayıda bagımlıdır. Bagımlı olan bir siyaset kendi zn bulamadığıgibi var olan değerlerinide yitirmeye mahkumdur. nk, bu gibi siyaset arenasında borozanı eline alan yeni bir siyaset'ten dem vurmaktadır ve bylesi koşullarda siyaset kltr olmayanlarda etki-tepki olayından kaynaklanarak, smrgecilerin uygulamıs olduğu baskıcı siyaseti dıstalamak iin yanlıs uygulamalar iinde olan ve duygularına seslene bilen en yakın siyasetin iinde buluverir kendini. Bu sonuları nedir? Bunu sormaya hi gerek yok kanısındayım. Eylem iinde olan bir halk, her zaman o duyguları gıdıklayan yapılanmaların iide uyusturucuya tutulmuşcasına bir neferi olu verir.

Dzensiz, bozuk yapıya sahip olan dşnce nasıl gelişir? Boyutu ve yapısı nedir? Her gelişim kendisi ile birlikte tarihi bir gereklik iinde yaşanan bir dzeni uygulamaya koyar. Dsncenin kaynağıinsan ve eylemini uygulayanda insandır. Bu uygulama tarihi olaylarla ilişkilidir. İlişkilerin geldiği kaynak birlik ve yapılanmadır. Bugn bu uygulama ve yapılanma kısırda olsa lkemizde olusmaktatır. Ama bnyesindeki hastalıkları ve delilikleride grmeden edemeyiz. Ve zorunlu olarak ıkmazdaki smrgeci lkeninde hastalıklı yapısını ve hırsını izah etmek zorundayız. nk, bu yapılanmalar delilik ve hastalıklı olduklarını srekli gzler nne sermektedirler ve ondan dolayıda delilik konusunu biraz daha genisleterek aıklayalım.

Delilik bir hastalıktır ve herkes bu hastalıktan bir payına dşeni kabullenmiştir. Tabi bu hastalığıolan herkes, bunu kabullenecek diye bir kayidede yoktur. Deli olmayan sınıfını ve yaşamsal geregini bilendir ve bunu idrak edip zmleyendir. Yasamı ve toplumsal yaşamı anlayan bir noktada kendisine yabancıdır. Gelişmeye yabancılasan, toplumdaki hastalıkları bnyesinde tasıyandır.

Deliliğe hastalık prognosunu mhrledikten sonra, kişisel deprasyonlarında insan beyninde ve dşncelerinde kişiye ait kişilerin dnyasında hastalıklar oluşturduğu veya yaratıgını bilmek gerek. Hasta hastalıgının hi farkında olmadığı iin; kendi gemısıne kaptanlık yapamayacağı gibi, kendi gemısıni ve mretebatınıda bu hastalıgıyla bası boş yneticisiz, dalgalarla savrulan bir geminin kaderiyle bas basa bırakacaktır. Bu hastalığı bir noktadada kapitalizmin rn grenlerde yok değil hani. Ama kapitalizmin yenilikiliği geliştiren bir faktr olarak boy atarken aynı zamanda toplumsal ilişkilerde ve aile ilişkilerindede kendine uygun kapitalizmin demokratik şekillenmesinide oluşturmaktadır. Kapitalizim aynı zamanda bir yenilik devrimini geliştirdi (temelde her nekadar retim ve tketim değeri olsada) ve gerekleştirdi. Bu yenilik devriminin arkasında kendisine ait olan ve kendi zel okullarında yetistirmiş olduğu bilginleri sayesiyle bunu gerekleştirdi. Bununla birlikte kapitalizim kendi hayatını, uzun mrn srdre bilmek iin kanunlar, yasalar ve demokrasiyi yarattı. Her ne kadar bu demokrasi isleyisi yzeyselisede, bnyesinde halkın sz sahibi olması unutulmamıstır.

Tabi kapitalizim tekniksel, bilimsel, ilimsel gelişmeleri ve yenilikleri yaratırken ardı sıra bir takım hastalıklar bırakmaktan geri kalmamıstır. Bu hastalıklar kişilerde ki delilik prognosudur. Yani kapitalizim piskolojik bunalımlı deliler yaratmıstır. Kendini ok begenen kaprisli deli, ben-benlik/stnlk hastalıgını tasıyan deli, korku hobisini yasıyan deli, ldrlme korkusunu tasıyan deli, Başkasının topragını/malını kendisinin sayan deliler tipi v.b

Delilik bir hastalıktır. Tedavi şekli ise; muaynedir. Smrgeci Trkiye hkmeti bu hastalıgın acil vakasıdır. Bu hastalıgın zmnn tek aresi ise, smrgecilerin bu hastalıklarının bilinine varmasıdir. Demokratik olmayan bu uygulamalar aynı zamanda smrgeci lkelerinin halkınında sırtında bir yk ve uygulanan iskencedir. Bu gibi lkeler yapılanmalarında kısır oldukları gibi bu kısırlıklarını smrge olan lkelerede bulaştırırlar. İşte burada ortaya kaınılamaz olarak arpık yapıya sahip olan bir siyaset ıkar ve bu siyaset ıkmazdadır, yaşam sansı yoktur. Bu kadere ne biz Zaza halkı, nede siradan ve demokratik Trk halkıdir. Demokrasinin vakti oktan gelip gemiştir, Trkiyede. 12 mart fasist darbesinden iki yl sonra genel af getirilmis, ama; 12 eyll fasist darbesinin stnden 19 yil gesmesine gre, ufukta hala demokrasinin af rzgarını his etmis değiliz. Aksine birde 28 subat darbesi gerekleşti. Darbeler lkesi Trkiye..

2000li yıllara yaklaştığımız bu son yıllarda insanlar yaşamak yerine lm seiyorlar. Bu lm aynı zamanda lmszlk bence. Bu lm seenler biraz daha onurluca yaşayabilmek iin, bir insan iin en mukades olan gzelim canlarını feda ediyorlar. Bu intihar değil, zgrlgne kavusmaktır bence. Bir lkede insan cani kurban olmaya sunuluyorsa, o lkede zgr iradenin gerici ynetimlerin masalarında isyana kalkmaması sutur. Trkiyede insan olmaktan utanmamak elde değil bence. Tm dnya lkeleri, insanları iin ok doğal olan bir ok demokratiklesme sreci Trkiyede ki gerici dzene, Trkiyeyi blmekmis gibi geliyor. Bu cahil yneticiler daha ne kadar bu lkenin gelişmesi nnde duvar olacaklar? Daha ne kadar insan cani pazarlarda satliga ıkarilacak? Daha ne kadar aydın, bilinli, demokrat geleceği kurabilecek insanlar zindanlarda iskenceyle, alik grevleri ile ldrlecek?

Bizler insanlarımızin, gelecek kusaklarımızin o gzelim geleceğini seviyoruz. nk, biz insaniz dostlar. Biz insaniz. Biz baskinin, eziyettin, smrnn olduğu yerde ona karşı rl duvarlar, engelleriz. nsan olmak iin, nce insanları sevmek gerekir. yakında Trkiyede aydın diye bir insan kalmayacak. Yakinda insanların kafa taslarının iindeki dşncelere bakip yargalayacaklar ama, ne yazık ki ses ıkaran insan kalmayacak/ıkmayacak.

Tm zazalar olarak arzuladığımız, insanın insanca yaşaması gereken bir toplum, insana insanca değerin verildiği bir demokrasi atisidir, Zaza halkı olarak umutla bekledığımız. Baris ve zgrlk kavgamiz, tm insanlik zgr olana kadardir. Zaza halkı kendi ynetiminde sz sahibi olana kadar, kimliğini elde edene kadar, siyasi yaşantida kendi z kimliğiyle (ZAZA) sz sahibi olana kadar srecek bu kavgamiz.

Tarihi bilmek demek onu yazmak demektir. Evet tm zaza halkı hangi tarihi yazacak diye hep dşnyorum.

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/3381.htm (22. Subat 2002)
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/3375.htm (21. Subat 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/3417.htm (25. Subat 2002)

 

 

 

Yeni Sre ile Birlikte Zaza Kimliğinin nemliliği

Faruk İremet

Smrge kimliği, tm geri kalmış, baskı altında tutulmuş halklara uygulanan bir asimilasyon aracıdır. Tarihin her sayfasında, koloniyal glerin inkar ve asimile politikası olmuştur. Bu inkar politikası kolonize edilmiş halkların, ulusal kltrlerinin, dillerinin asimile edilmesiyle başlayıp kişiliklerinin degiştirilmesine kadar kendisini dayatmıştır. Kolonyal glerin, askeri ve rgtsel alanda gllğ onların ynetim kademelerini belirlemesini de glendirmiştir. Tarihin en karanlık sayfasından en demokratik zaman dilimine kadar olan dnemlerde baskılar ve smr mekanizması fabrikanın dişlileri gibi işlevliliğini gstermiştir. Portekiz, İspanya, İngiltere, Fransa, Rusya, Osmanlılar, Japonya, Almanya, Hollanda ve İtalya ok degişik şekillerde smrgeci politikalarını uygulamayı srdrmşlerdir.

Fransa smrgeciliğinin uzak Asyadan kuzey Afrikaya kadar olan toprak parasında srdrdğ smrgeci, asimilasyoncu politikası, o kara parasında yaşayan halkların ulusal kimliklerini, dillerini inkarından gecmiştir. Fransanın, bıraktığı uzak Asya lkelerini Japonlar ve ardından da İngilizler işgal etmiştir. İngilizler daha ılımlı bir politika uyğulamış ve smrgeleştirdiği halklara Fransa askeri glerinin yaptığı gibi kendi dilini dayatmamışlardır. Aksine orada kendisine bağımlı gleri ynetime getirip, smrge mekanizmasını bağımlı devlet boyutunda tutmuştur. İngilizlerin sınırlar tesi smrgeci, yayılmacı siyaseti degişik dnemlerde yerli işbirlikiler tarafından da destek grmş ve daha baskıcı olan koloniyal gler oradan İngiliz desteğiyle ıkarılmıştır. Bu yalnız ıngiltere iin geerli olan bir durum değil, hemen hemen tm smrgeci devletlerin uyguladığı siyasi tavır ve davranıştır. Yani eskinin şiddet yanlısı smrgeci gcnn yerini daha "ılımlı, insancıl" bir smrgeci gcn alması gibi. ıspanyanın latın Amarikayı işgal etmesi, kendi dilini katliam pahasına yerli halka empozesi gibi. Tabii ki bu her ne kadar din adına yapılmış ise de temelinde ekonomik ıkarlar sz konusudur.

Hunların, Selcukluların ve diğer Trk boylarının uzak Asyadan, n Asyaya ve oradan da yeni ismi Osmanlılarla Balkanlara aılmalarının temel zelliği vardır;

1. Yayılmacılık: ışgal ettiği topraklarla sınırlarının boyutunu genişletmek
2. Ekonomısıni glendirmek: Askeri bir yapıya sahip olan gcn, gnimet ve vergilerle beslemek.
3. Askeri gcn byk boyutlara ulaştırmak.

Osmanlıların, İngilizler veya Fransızlar gibi smrge halkaları dil ve kltr bakımından asimle etme politikası yoktu. nk Osmanlılarda Yazım dili arapadan ve edebiyat dilide farsadan esinlendiğinden ve de toplum olarak homojen bir dil, din ve kltr yapısına sahip olmayışları, Osmanlıların asimilasyon politikasını kltr ve ulusal bazda gerekleştirememesine neden olmuştur. Eski Osmanlı kimliklerinde Millet-İslam yazar. Bu tm halklar iin geerli olan bir kanıydı. Yani millet ve islamiyet kavramları eşdeğer idi. Balkanların 400 yıl işgali, balkan halklarının dillerini degiştirmemesine bir rnektir.

Gelişen miliyetilik ve kapitalizimle birlikte gelişen uluslaşma sreci ilk balkanlarda rgtl olarak kendini gstermiş ve Osmanlılardan kopmalar ile birlikte Osmanlının sınırları klmeye başlamıştır. 1800 yıllarının sonları ve 1900 yıllarının başları artık Osmanlılar iin bir gerileme ve yok olma dnemidir. Jn Trklerin (yani Avrupada rgtlenmiş, yetişmiş gen aydın subay gurubu) Osmanlı geleneğinin srdrlemeyeceğini ve karma bir yapıya sahip olan Osmanlının islamiyet=milliyet kavramı ile uluslaşamayacağını anlamaları, onları rgtlenmeye zorlamıştır (Trkiyenin bugnk askeri geleneği o dnemin bir eseridir).

Karma bir yapıya sahip olan Osmanlılarda homojen bir turk ulusu bulamayacağını anlayan Jn-Trkler (Genc-Trkler), zm bugnk misak-i milli sınırlarında aramaya başlamıştır. Tabii, dini inkar etmeden ve islamı kalkan yaparak bu emellerine de ulaşmışlardır. Yalnız, araplardan umdukları desteği elde edememişlerdir. Kuzey Afrikada uyguladıkları şiddet, Filistin halkına uyguladıkları barbarlık, Fars (İranlılarla) olan ebedi dşmanlık onları Krtlerle ittifak kurmaya zorlamıştır (zaten krtlerle olan ilişkiler her zaman ılımlı olmuştur). Osmanlı dneminde, Mirliklere sahip olan Krtler, aynı zamanda silahlı bir gce de sahiptiler. İmparatorluğun son asrında ve bilhassa Ermeni meselesinin, Ruslar tarafindan ele alınması zerine Bab-i li, şark vilayetlerinde, Rusyaya dayanan Hiristiyan Ermeni azınlığına karşı Krt aşiretlerini desteklemeğe başlamıştı. Hususile 2.ci Abdulhamidin saltanatı sırasında Krt aşiretleri ve bunların beyleri ok şımartılmış ve bazı beyler, vezirlik ve paşalık rtbelerine ykseltilmişlerdi. Bu devre zarfındadır ki, Bab-i li tarafından tutulan ve ykseltilen bir ok Krt ileri gelenlerinin evltları muntazam tahsil grmşler.

Fransızlardan, İngilizlerden gelebilecek saldırıları gney cephesinde Krtler aracılığıyla durdurmak kadar iyi bir fikir olamazdı. Doğu cephesinde ise, Rus arlığının nn alamadığı bir Devrim dalgası Jn-Trkler iin ok iyi bir fırsattı. Leninin 1917de arın ordularını geri ağırmasıyla Bolşeviklerden gerekli sz ve desteği gren Jn-Trkler bu şekilde Ermeni tehlikesinden de sıyrılmış oluyorlardı. Tabii Krtlere verilmiş olan szler gibi Ermenilere de verilmiş olan bazı szler neriler vardı. Tabii ki bu iki halkta kendilerini bekleyen felaketten habersizdiler. 1914 - 1917 yıllarında katliamın ilk kurbanları Ermeniler oldular. Bu konuda değişik rakamlar ileri srlmekteyse de, bu rakamlar 600 bin ile 3 milyon arasında degişmektedir. Srdrlen bu katliamın 1. Dnya savaşına ve i muhalefetin alışmalarını srdrdğ dneme rastlaması, yapılacak katliam projesinin dış dnyada farkedilemıyeceğini anlayan i ynetim glerine korkunc planlarını gerekleştirmede kolaylık sağlamıştır.

Trkiyede ve Avrupada gelişmekte olan uluslaşma srecine ne Zazalar nede Krtler seyirci kalmadılar. zellikle Avrupa ve İstanbulda muntazam tahsil grmş Krt ileri gelenlerinin evltları Avrupada ve Turkiyede rgtlenmeye başlamışlar ve bu elit tabaka aynı zamanda Avrupa ve Balkanlarda ki uluslaşma srecini de yakından izlemiş, yapılan gzlemler Krt aydınlarını rgtlenmeye gtrmştr. 1915ten başlayarak gnmze kadar ulaşan bir zincir halkasının devamı olan Krt rgtlenmesi kendisini bağımlı olmaktan kurtaramamıştır (bir ok Krt aydını bunu. halk arasında yaygın olan ulusal bilinin krlğne bağlar. Ama, kendileri bu krlkten ne kadar kurtulabilmiş oda ayrı bir makale konusudur). Krt aydınlarının getirmiş olduğu teoriye karşıt, şunu iddia edebiliriz: Milli bilinten yoksun halklar rgtlenemezler. Krt hareketi rgtlenebildiğine gre demek ki bir milli biline sahiptir. 1915ten sonra başlayan Krt hareketinde ki rgtlenme bir ok noktada bağımlıdır. Bağımlı olmasınında kendisine gre bazı sebepleri vardır. Bu sebeplerden biri, ekonomik ıkar ve ortadoğudaki denge sorunu ve Avrupadan beklenilen desteğin elde edilememesidir. En nemlisi iki halk arasındaki islamıyet bağının oynadığı byk roldr.

1800lerin sonu ve 1900 yıllarının başlarından birinci cihan savaşına kadar ki dnem uluslaşma dnemidir dedik, uluslaşma dnemi Ermenilerin de Byk Ermenistan isteklerini gndemleştirmiştir. Damat Ferit kabinesinin Byk Ermenistanın yaratılması da byk tepkilere neden olmuştur. Metin Toker Krt Teali Cemiyeti, Damat Ferit kabinesinin Byk Ermenistan projesine şiddetle muhalefet etti. der. (1968, Şeyh Sait İsyanı) Bunu izleyen yıllarda Cumhuriyetin ilanı gerekleştiriliyor ve tek partili dnem, CHP ile başlıyor. Bu dnemde de Krt Teali Cemiyeti, yeni bir rgtlenmeye giderek Krt İstiklal Komitesini yedek bir motor gc olarak kurar. Bu Cemiyet 1923 de yani Cumhuriyetin ilnı senesinde Seyit Abdulkadır, Ceyranlı, Husnan, Halit, Hacı Musa eski milletvekillerinden Yusuf Ziya ve ailelerinden mteşekkil olmak zere gizli bir komite teşkil edildi. Krt ıstiklal Komitesinin kuruluş dneminde Pariste yaşayan Krt asıllı eski Stockholm Konsolosu Sait Paşazade Şerif Paşa (Şerif Paşa olarak anılır) Parise yerleştikten sonra Hvi Partisini (bazı kaynaklarda Hvi Partisinin Azadı Partisi ve Hoybunla karıştırıldığına tanık oldum.) kurar. Şerif Paşanın Krt Teali Cemiyeti başkanı Vanlı Seyit Abdulkadır yardımcıları Mustafa Zihni Paşa, Emin Avni Bedirhani ile de yakın ilişkileri vardır. Bu aileler zengin olup hepsinin İstanbulda konakları var nedenle de merkez her zaman İstanbul olmuştur. Buna sebep tm konsoloslukların ve devletler arası (i-dış) ilişkiler ağının merkezi olmasıdır. Hv Partisi aynı zamanda lkede rgtl olarak var olan Krt ıstiklal Komitesini bnyesinde taşır.

Bu değişimler yaşanırken Zazalarında (dine veya milli kimliğe dayalı olarak) bir birlik yaratma alışmaları vardır. Yapılan bu alışmalar, tamamı ile Krt hareketinin geliştirdiği rgtlenmeden kopuktur ve kendi başınadır. Bunu tarihin gizli sayfalarından gn ışığına ıkarmak ise eli kalem tutan ve kitapların tozlu sayfalarını karıştırmış kişilere dşer. 1915 ile 1925 yılları arasında Zaza yerleşim blgelerinde bir kıpırdanış gndemleşiyor ve gndemi belirlemeye başlıyor. Bu esnada Krt Teali Cemiyetinin devamı olan, Krt Teali Komitesi calışmalarına başlıyor. Burada tarihi verileri iyi değerlendirmek gerekiyor. Her ne kadar yazılmamış (isyanı yapanlar tarafından) bir tarihe sahip olsak da, bu rgtlenme yakın tarihimizde gerekleştirildiğinden bazı yerli ve yabancı kaynaklardan yararlanma şansımız vardır.

13 şubat 1925 Şeyh Sait isyanı bir Krt isyanı değildir. Eğer bir krt isyanı olsaydı bu konuda yazan değişik krt tarihiler değişik tarihler vermezlerdi. nk Şeyh Sait isyanında yer aldıklarını ileri sren bu tarihiler nasıl oluyor da onlar iin bu kadar nemli olan bir tarihi yanlış hatırlıyorlar? Burada Mela Hesen Hışyarın kitabı, Ditin u Birhatınen mın-1 den bir paragrafı olduğu gibi akatrıyorum; dı 1 sıbat 1925 de wan lıbaten qumıta merkezi lı (ciyay can) kong re dane gır dan ku (Şx Seid) ji tde pardarbn, dıw kongr de (Şx Seid) fermandariya şoreş bıdest xwe gırt, dı 11 sıbat 1925 de lı (Qezan Pran) dı nav peyayn Şx u jendırme n Turk de şer dest pkır kub dest pka şoreş, w dı bırn pşde b rohn kırın. P.227 (1 subat 1925te yapılan merkez komite toplantısında Şeyh Saitin devrim fermanı Şeyh Saite bırakıldı. 11 şubat 1925te Piranda Şeyh Saidin adamları ile Turk jandarması arasında catışmalar yaşandı, buda devrimin başladıgına bir işareti idi 2. krt yazarı ise Zınar Slopinin (Ekrem Cemil Paşazade, Cemiloğluları) kitabı, Doza Kurdistan ise şunlar kaleme alınmış; Şeyhin kardeşi Şeyh Abdlrehim ve arkadaşları 8 şubat 1925 gn jandarma mfrezesinden birini ldrmş, iKişini de yaralamışlardı. Tertib, tanzim edilmemiş bir isyanın başa gitmeyeceğini bilen merhum Şeyh Sait isyanın başka yerlerde şirayet etmiyerek mahallinde dar bir ereve iinde kalması iin hemen Pirandan uzaklaştı ise de heyecan halinde olan Krtleri Her nereye gitti ise ayaklanmış bulduS.86

Zaza hareketinin konumu

Elimizde ki yazıli kaynakların yeterli olamayısi bizim yapacağımız alışmaları da derinden etkilemektedir. Yine de var olan yazıli kaynakları kuyuda bir igne ararcasina arayarak, halkın szl hafizasını tarayarak bir tarih yazabilmek iin var olan tm kaynakları seferber ederek bir btn yaratmaya alışmak elbetteki biz zazalara dşen en byk grevdir. Tarihsiz bir halk olamaz. Yazdıklarımızda tarihi yanilgilar ve eliskiler olabilir. Bu da tarihin bize oynadıgi aci bir oyundur. İnsanoğlu okuduka, araştırdıka gerekleri bulur. Bulunan bu gerekler temel yapıdan uzak olamamali ve geregin bir aynası olmalıdır. Tarihsiz bir halk, tarihe yenilir ve ebediyen yok olur. Yukarida saymis olduğumuz tarihi olaylar tarihi gereklerden, araştırmalardan ortaya ıkarilmis bir kaynaklar dizisidir. Bu kaynakları btnleştirmekte elbette ki bizim grevimiz.

Yukarida ki verilerde tarihi gerekleri analiz etmek her Zaza aydınin ve yurtseverinin zerine dşen grevdir. Bu grevi yerine getirmek ise ulusal bir birliğin oluşturulması iin sarttir. Bugn yapılması gereken binlerce alışma var. Yukarida saydığımız tarihi olayların birbiriyle yakın ilişkileri vardır. Bu ilişkiyi anlamak ve ona gre yazıli bir tarih yaratmak elbette ki bir zorunluluktur. Uluslaşma ve ulusal dşncenin geliştigi birinci dnya savaşından gnmze temel kaynak tarihi olaylar ve verilen verilerdir. Balkanlarda ki, ortadoğuda ki, kuzey Afrikada ki uluslaşma, srecide biz Zazaları yakından etkilemiştir. Ortada var olan gerek kimin kendi piyasasina sahip ıkmasıdir. Bu karmasıkliklar iinde Zazalarında kendi alanlarında ulusal bir kimlik bnyesinde olmasa da, yinede kendi pazarina sahip ıkmasından kaynaklanmaktadır. Zaza halkı da diğer komsu halklar gibi stne dşen tarihi grevleri yerine getirmiştir (isteyerek veya istemeyerek). Bugun Zaza hareketi zayif bir yaşam sergiliyorsa bu onun kendi haklarına sahip ıkamamasıdan değil, arpitilan tarihin sağladıgi dezinformasyondandir. Gnmzde gelişmekte olan bir Zaza hareketi var. Bu hareket Zaza halkının dnne ve bugnne sahip ıkmakta ve Zazaları ulusal bir kimlik altında toparlamanın yollarını aramaktadır. Buna karşı smrgeci gler anti tezler ve dolayisiyla anti-gler oluşturulacak ve yapılacak ve bu alışmaların tasfiye edilmesi iin elden gelen tm imkanlarını seferber edecektir. Bu ulusların tarihlerinde yaşanmis ve yaşanmakta olan bir gerektir. Dengeyi yaratmak g ve birlikteliklerle olur. Simdilik acil zlmesi gereken konu Zazaların tm kesimlerini (alevisi ve sunnisiyle) bir cephede toparlaya bilecek ortak bir alışma platformudur. Bu ortak alışma platformu, hoşgry temel alarak, ok renkliliği kabullenerek insanlarımızi bir btn olarak ele alarak oluşturulmalıdır. Bugn Avrupada, lkede Zazalar artık rgtlenmeye ve kendi zne sahip ıkmaya alisiyorlar. Adım adım, dalga dalga gelen cosan bir Zaza kitlesi var, bunu artık uygulanacak veya uygulanmakta olan şiddet te engeleyemez. Engereklerin zehirleri artık kendilerini zehirleyecektir.

Tarihi alınmış halklar tarihini geri isterler

Hamidiye Svari Alayları; 1891 yılında Sultan Abdlhamid ıkardığı kararname ile, Krt blgelerinde bulunan ve kontrol edemediği değişik beylikleri, mirlikleri ve sancakları bır bayrak altında toplamak ve bu yolla kontrol edemediği halkları, grupları maaş ve rtbeler yoluyla Osmanlıya bağlamak iin kurulmuştur. Hamıdıye alayları adı altında bir svari birliğinin kurulması ve rgtlenmesi, bu kararını hayata geirilmesinde byk rol oynamıştır. Sultan Abdlhamit kurnazlık yapıp bu alaya komutan ve subayları kk aşiretlerden/beyliklerden, alay ve tmen komutanlarını ise daha byk otoriteye sahip olan Mirliklerden seip, rtbelerine gre maaşa bağlamış, 1908 ile 1909 arasında ıse bu alaylaar fes edilmiştir. Bu olay sadece bir isim değişikliği olayıdır. Daha sonra Hamidye Alayları yerine aynı grevi stlenen, aynı vazifeyi yrten yeni bir rgtlenme yaratılmıştır. Bu yeni yapılanma ise Aşiret Alayları olup 30 alaydan oluşan 123 blklk bir svari birliğidir. Bu 30 Aşiret Alayının kurulmasının asıl amacı Doğuda Ermenilere karşı bir insan kalesi yaratmak ve aynı zamanda planlanan katliama bir hazırlık safhasıdır ve uzun vadeli yapılan bu planlamalar amacına erişmiş, uzun yıllar sonra aynı g Zazalara karşı Şeyh Said isyanını bastırmakta ve Dersim jenositinde kullanılmıştır.

Hamidiye ve Aşiret Alaylarında grev alan aşiretler sunlardı;

Birinci tmen; Zerikanlı, Cibranli, Zerikli, Hayranlı, Yusufhanlı, Cemedanlı, Kaskallı, Şadılli
İkinci tmen; Cemdanlı, Zeydanlı, Sepiki, Zilaf, Adamanlı, Paşmanlı, Karapapaklı, Saralı, Celali
nc tmen; Hasananlı, Hisif, Haydaranlı, Marharanlı, Kalkanlı
Drdnc tmen; Milli, Hizir, Deruki, Tay, Kiki, Karakei
Van Yedek Svari Tuğayı; Makuri, Takuri, Şefketi, Şerkan, Şeydan, Şemşeki, Maylan, Şiyoli, Liyoli.
Bu guruplara ıran Krt aşiretlerinden Baneh, Mangur, Mamaş, Dehbokri, Kelhor, Bavandpur, Sancabi v.b katıldılar.

Bu durumda kendi kendimize şu soruyu sormak kalıyor; eğer Zazalar Krt ise, neden kurulan Hamidiye Alaylarında yer almadılar? Neden Zaza aşiretlerinin adları yok? Grdğm kadarıyla Gneyden İran ilerine kadar olan blgedeki tm Krt aşiretleri Hamidiye Alaylarında yerlerini almışlar. O zaman bu kardeşin kardeşe olan ihaneti midir?

Şeyh Sait; isyan hakkında hi bir taraftan telkin gelmedi

Bazı bilge Krt aydınları kendi tarihiliklerinin sunmuş oldukları bilgeliklerinden hızlarını alamayarak Şeyh Saitin Krt hareketini rgletdiğini illeri srerler. Şeyh Saitin, Krt Hareketlerini rgtlemesini bırakalım bir yana, Krt Teali Cemiyeti ve Krt ıstiklal Komitesi ile hibir ilişKişi olmamıştır. ılişKişi olmuş olsa bile bu kaynı olan Halit Cibranlının vasıtası ile olmuştur. Oysa ki Halit Cibran hamidiye alaylarında grev alan subaylardan biridir. Bu vesileyle ileri srlen bu teori de yaşama şansını yitirmiş oluyor. Şeyh Sait bunu aık ve net bir şekilde mahkemede gr bir sesle hakimin sorularını yanıtlarken sylyor. Sylediklerini aynen aktarıyorum; isyan hakkında hi bir taraftan telkin gelmedi. isyanı kendi dşncem, kanaatim ve mefkuremle tasavvur ve tasmim etmiştim. alışmalarımı da tek başıma yaptım. Zaten Piranda verdiğim bu vaız zerine de mefkuremi icraya karar verdim.

Diyelım ki Şeyh Sait var olan hareketleri ve kişileri korumak iin her şeyi stlendi. Tabii bu zaten yapması gerekiyordu. Şeyh Said tm cesaretini ve bir liderin gstereceği stn vasıfları sergilemekten geri kalmıyorda, Avrupada kitaplar ıkarıp Krtlerin isyanlarında, rgtlerinde liderlik yaptığını ileri srenler o dnemi yaşamış ve mahkemelerde Şeyh Saite hakaret bile etmekten geri kalmayan Krt ıstiklal Komitesi ve Krt Teali Cemiyeti kurucu yelerinden Ekrem Cemil Paşa bey nasıl oluyorda mahkemede şunları haykırmaktan geri kalmıyor;

-Bu herifler bir melanet dolabı evirmişler, beni lekeliyorlar. Bir halt etmişler benim de iinde olduğumu iddia ediyorlar. Yalan sylyorlar.

Sonrada Krt rgtleriyle olan tm ilişkilerini inkar ediyor.

26 mayıs 1925te Diyarbakırda yapılan duruşmada mahkeme başkanı Mazhar Mfit Kansunun sorularını Şeyh Sait şyle yanıtlıyor;
-Diyarbakırı aldıktan sonra mstakıl bir Krdistan kırallığı istiyor mu idiniz?
-Kırallık bilmiyoruz. Benim yegane maksadım, din hkmlerini tatbik ettirmekti. Krdistan istiklalini katiyen dşnmedim.

Şeyh Sait his ettiklerini sylyor. Yaptıklarını tek başına yaptığını planladığını syleyen, haykıran bir insan Krdistan demekten mi korkacaktı? Kesinlikle Hayır.



Not 1: Behet Cemal, Şeyh Sait isyanı, 1955 Behet Cemal, Şeyh Sait isyanı, S.102 Metin Toker, Şeyh Sait, 1968, Zınar Slopi, Doza Kurdistan, Mela Hesen Hışyar, Ditin u Birhatınen mın-1,
Not 2: kitaplarda ismi gecen "Ceyranli, Husnan, Halit isimleri ise aslen syle olamsi gerekiyor Halit Cibran, Halit Hesenanli

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/907.htm (17. Haziran 2001)
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/923.htm (20. Haziran 2001)
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/948.htm (22. Haziran 2001)

 

 

 

Toplumsal yaşam ile birlikte insan olmak

Faruk İremet 

İnsanoğlu yerleşik hayata gemesiyle birlikte milletleşme zelliğini elde etmiştir. Milletleşme sreci aynı zamanda kendi sınırlarını veya ellerindeki toprak parasını koruma arzusu ile birlikte milletleşme srecini başlatmıştır. Milliyet ve milliyetilik sadece Bismark'ın deyişiyle "Milliyetilik ve milletleşme kapitalizimle başlamıştır." bu dşnceye katılmadığım gibi, bu teorinin evrim ve devrim teorisiylede bağdaştırılmasına katılmamamktayım. Avrupa'da ki rnensans (yeniden yapılanma) ve aydınlaşma dnemi gemiş dnemlerden kendisine bir ders ıkararak eskiyi yenilemiş ve yarğılamıştır. Yani rnenans (yeniden yapılanma) gemiş dnem kltrlerinin 1400'l yıllara yansıyan yeni ismidir. Yani yenilenme tarihin her dneminde yaşanmıştır. Tabii ki bu karşımıza yeni isimlerle ıkmıştır. İnsanoğlunun eski tarihi konusunda yetersiz bilgiye ve kaynağa sahip olduğumuz gibi onun nasıl bir sreci yaşadığını yeteri derecede bilmemekteyiz. İnsanoğlunun tarihi gemişi hakında byle cılız bir informasyona sahipken Zazaların tarihine bir ışık tutmak bizim iin bir okadar zor ve doğmatik olmaktadır.

Toplumsal başkaldıraların temelinde insan olmak var ve insanca yaşamanın arzuları var. İnsan dşnebildiği her alanda fikir retecisidir fikir işisidir. Susturulan insan konuşamadığı gibi keni haklarınada sahip ıkamaz. Dnn ve bugnn bilen bir insan veya toplum, toplumsal gelişmelerin hangi istikamete seyir etiğinide iyi bilir. Bu toplumal gelişmede bir yenileşmedir. Tarihi yarğılamak ve tarihin okullarından beyinlerde yeni dersler ıkarmak-oluşturmak gelişimin zn oluşturduğu gbi kirli ellere ve kirli kimliklere veda etmesinide bilir. Bu, ulusal bilinine varmış her aydın insanın tarihi grevdir.

Her toplumun tarihinde irkin sayfalar, baskılar ve dklen kan vardır. Bir cerahı dşnn amaliyat masasında yatan hastasını hayata kazandırmak iin kan arar ve bunun iin ne gerekiyorsa onu yapar. aba harcar. Birde, tarihinde yanlızca arkasında bıraktığı kanla vnen toplumlar vardır. T.C dktğ mazlum toplumların kanıyla vn duyan ve bunu bayrağına aktaran-derleyen yegane bir devlettir. T.C barbarlığıyla vn duyan devletlerden biridir. Fıransızlar, Almanlar, İtalyanlar, İngilizler v.s tarih nnde atalarının yapmış olduğu barbarlıktan utan duyup halklardan aydın     dilemesinide bilmişlerdir. T.C devleti, baskı altında tutuğu halklardan B.M nezdinde zr dilemelidir.

Tarihi srete kltrn rol

Ortadoğu demeden ve ortadoğuda srdrlen karmaşık ve bir o kadar da irkef siyasi ayak oyunlarına değinmeden nce, lkemiz Zazaistan topraklarında srdrlmekte olan ve uyğulanmaya konulan Zazaistan'ı irkin gdm altında tutma politikasına değinmemiz gerektiği kanısında vardığımdan bu konunun daha bilinlice yazılıp tartışılması gerektinin kanısındayım.

Neden Zazaistan lkesi? Neden krt-zazası veya trk-zazası demediğimi dşnen olursa; şunu aktarmayı yerinde buluyorum. Zazalara yakıştırılan bu gibi rezilane dşnceler sadece halkımızı kk dşrme ve tarihin sayfalarından silme politikasıdır. Yani politik ıkar gden bilinli bir alışmadır. Bu alışmayı yapanları defterlerimizden siliyoruz ve tanımıyoruz. Bu gibi alışmaları srdrenleri de uyarıyoruz. Dilimize, kltrmze ulusumuza sahip ıkmak isteyen onurlu zazalar olarak, bize giydirilmek istenen her trl kirli elbiselerin kirliliğinden haberdar olduğumuzu ve bize taktırlmak istenen her trl maskenin sirklere ait olduğunu gstermek her onurlu Zazanın tarihi grevidir. Bu irkince olayları anlayaraktan,dilimizin, kltrmzn diğer ortadoğu halkarından ok ayrı bir yapı gsterdiğini grmek daha da basitleşiyor. Asimle politikasını ağızlarında yem yapanlar, smrgeciliğin kt bir kopyasıdır.

Zazaistan, Zazana veya Zaza lkesi sınırları, şehirleri, kasabaları, kyleri, dil zeliğiyle diğer ortadoğu halkalrından ayrı bir karekter sergilemektedir. Onurunyla, başkaldırısıyla, hayvan evre sevgisiyle bir btn tamamlamaktadır. Bundan her zaza gurur duymalıdır. Diğer halklarla olan farklılığını bilmelidir. Kltrel farklılıklarımızı n plana ıkarmak bizim tarihi grevimizdir. Yoksa tarihi srete yargılanmamız kaınalmazdır.

Zazalar ve tarihleri ile ilgili bir ok şey yazıldı ve yazılıyor ve yazılacak. elişkilerin ve bilinmemezliklerin olduğu her yerde ve her konuda tartışmaların ve araştırmaların olacağıda unutulamamalıdır. Zaza halkının tarihide işte bu tartışmalardan biri. İkincisi ise; Yazılmış, araştırılmış bir ok verininde yarı-yamalak oluşu, yada uzaktan ve yakından hi bir bağlantısının olmayışı, zaza konusunu tarihin derinliklerine gmmek mi istiyorlar, gibisi bir soruyu insanın duygularında canlandırıyor. Tabii Zazalara, zaza mı, kırd mı, kırmanc mı dımli mi diyoruz oda başka bir tartışma konusu (ben kendim Zaza diyorum ve devam edeceğim. ki, tm zaza dilini konuşanlar kendilerini Zaza olarak tanıtana kadar) Zaten bu tartışmalar ve elişkiler var olduka Zaza halkının kimlik arayış eliş kişide habıre var olacaktır. Buna bir son vermek gerektiği kanısındayım. Burada sayğı ile adlarını yazmadan anacağım ok değerli Zaza yazarlarının abalarına ok byk sayğı duyduğumu belirtmek isterim. Bu dostların yazılarını, dşncelerini Piya'da (Birlikte), Ayre,de (Değirmen), Raştiya'de (Gerek), Ware'de(...), Kormışkan'da (Zazaların Newroz bayramı), Desmala Sur'ede (Kızıl Bayrak), Tijia Sodıri'de (Şafak Gneşi) okuyorum ve "ne gzel" diyorum. Acaba Ebubekir Pamuku yaşasaydı ektiği tohumların filizlendiğini grseydi yanaklarından yaşlar szlp Dicle ve Fırat'laşırmıydı. Zazalar, zaza halkı olarak kendilerini bulma yolunda diyorum. Bymenin sancılarını yaşayacağız...Ama, byyeceğimizden de şphem yok. nk gerekler filizlenmek zorundadır. Filizlenen dal ise, meyve verir. Bu meyvelerin rnn toplayacağımızdan hi şphem yok ve olmayacakta.

Fikirin netleşmesinde siyasetin rol

Dşmanımız hayatın her alanında halımızı inkar edenlerdir. Bu mantık smrgeciliğin smrgeleştirme politikasıdır. Bu politik ve askeri manevranın smrgeci politik izgisinin bilinindeyiz, dşmanımızı tanıyoruz ve tanımalıyız. Dşmanımız elbetteki bizi inkar ettiği mddet zarfında şvenist, ırkı inkarcılardır. Bunu bildiğimizden dolayıda vereceğimiz mcadelenin szl politikası ile birlikte askeri praktiğinide gstermek zorunluluğu bize kalıyor. Hayatın her alanında bize dşman olan glerin malları, dili ve dostlukları boykot edilmelidir. Zazalar adına yapılacak her trl şiddet eylemi mesrudur ve savunmadır. Halkımızı inkar edenlerin atar damarınının deldirilmesi demektir. Var olan gbek bağlarımız, kardeşlik hikeyelerinin ortadan kaldırılmasının zamanıdır. Vereceğimiz her trl askeri ve siyasi mcadele meşru mdafadır. Verceğimiz bylesi askeri ve siyasi mcadele biz Zazalara ve Zaza ulusal kurtuluş mcadelesine nefes aldıracaktır ve bununla birlikte saflarımızın net bir şekilde belirleneceğini mjdelemek istiyorum.

Saflar netleşmeden kimliklerde netleşemez. Saflarımızda kişilik bozukluğuna uğramış, kişiliğini bulamamış kle ruhuna sahip kişiliklere yer yok. Zaza saflarımızda gl birlektelikler arzulamaktayız. Zazaları inkar eden dşmanlarımızla yapılacak her trl Zaza kişiliğini bozan ilişkiler ihanettir. Kimseden toprak talebimiz yok, topraklarımıza sahip ıkma hedefimiz var. Hayatın her alanında inkarcıların varlığı inkar ve boykot edilmelidir. Zaza kimliğini ancak bu şekilde, boykot yoluyla elde edebiliriz. Kendi dilimizi konuşarak, kendi dilimizden olan insanlarla ilişkilerimizi artırarak aile yaşantımızda bunu hayata geirerek, kendimizi bularak başarıya ulaşabiliriz.

Dilin belirlenmesinde ki coğrafik rol

On yıl ncesine kadar, Zazalar ortadoğuda sadece politikanın fahişeleri ve entellektelismin, imza atmasını bilen iki rus kılasiği okumuş kesimlerince bilinmekteydi. Zaza oğunluğunun, bugnk ismiyle Trkiye diye adlandırılan coğrafyanın halklarınca bilinmekteydi. Hata biraz daha gereki bir dobralıkla yazarsam şunu ok rahat kaleme alabilirim (ki bunu ben ve bir ok zaza dostm yaşamıştır), Gneydoğu anadolu blgesinin İran ve İrak ile kesişen noktalarında yaşayan yerli halklar bile Zazaları yeni yeni tanımaya başlamıştır (nk hala zazaları tanımayanlar vardır.). Zazaların bazı kesimlerce tanınması ise, elbetteki son 20-30'lu yıllarda zazaların Krdistani hareketlerde yer alması, yer almış olması, şehit vermesi ve hala şehitler vermekte olmasından kaynaklanmaktadır.

Zazacayı srekli lehemiz diye adlandıran kesimler (ki, bunun başında ne yazıkki hain ve işbirliki olmayan, gemiş dnemlerde birlikte alıştığımız Krt "dostlarımız" gelmekte) ne yazıkki kendi halklarını Zaza "lehesi" konusunda aydınlatma "aydınlığına" kavuşamamışlar. "Aydını" bol olan halklarda, aydınlanma ve aydın dnya grş hep geride karanlıklarda kalmıştır. nk, bu "aydın" aynı zamanda politikacı, tarihi, dilbilimci tayfası. Zaza halkına ve ZAZA kelimesi yerine yeni isimler bulma yarışına girmişler. Durun efendim. Biraz sakinleşin. Zaza ismi yeni bulunmuş bir isim, aşağılamak mahiyetiyle kulanılmış bir isim olmadığı gibi ok eskilere dayanan bir isim olduğunu ve tarihi bir kkeninin olduğunuda belirtmek isterim. Bırakın efendiler, ne yapıyorsunuz? Zaza halkı hep vardı ve var olacak. Her kendisini bilimci sayan yeni teorilerle nmze ıkmaktan vaz gemeli. Yok efendim "Trkler, ZazaKrtlerini kk dşrmek iin Zaza diyorlarmış" insaf be...Bu kadarınada pes vallahi... Trk, ZazaKrdn kk dşrmek iin Zaza diyorsa; Krtlerinde Zazaları kk dşrmek iin ZazaKrd demeleri, aynı trki mantıktır ve başka hi bir ismide yok bu 'bilimsel' dşmanlığın.

Asimlasyon politikası

Asimlasyon politikasında yeni bir isim ve yeni bir teori daha ekleniyor. Buna smrgenin smrgesi diyeceğiz. Smrgenin smrgesi mi olur? Diyenlere şu oalyı hatırlatacağım, 1970 li yıllarda trk solunun getirmiş olduğu bir teori vardı ve buna ilhak diyorlardı. Yani ilhakın diğer bir ismi o dnemin devrimci kesimlerince smrgenin smrgesi olarak adlandırılıyordu. Tabii bu devrimci kesimler şunu demektende geri kalmıyorlardı. Smrgenin smrgesi mi olur? O dnem bizimde srekli haykırdığımız zaten oydu. Smrgenin smrgesi olmaz. Ama, politika arenasında toerik olarak bu yle. Tabii bunun arkasında ki diğer siyasi manevralarında byk rol var. Bu rol gler dengesinin bir cephede toplanmasıdır. Aslında gler cephesi gnll birlikteliklerle kurulur ve yaşama geirilir. Ne yazık ki gnmz devrimci evrelerinde bunun yanlış yarğılanması, kendisiyle birlikte şiddete dayalı bir baskıcı "smrgecilikliği" yaratıyor. Smrnn aslında temelinde yatan nedenler var bu nedenlerden birini yukarda yazdım. Diğer nedenler ise kanımca şunlar. Sosyal ekonomik dengesizlikten kaynaklanan smr. Bunu biraz aarak siz okuyucuya sunmak istiyorum.

Bu smr olayının gereğinde yatan sosyal bir yapıya sahip toplumlarda ki ortak ıkarlar ve elişkilerdir. Bu elişkinin temelinde yatan bazı tarihi olaylar vardır. Bunu dil ve kltre baglayabiliriz. Sosyal yapıdan gelişemeyen toplumlarda belki bir karekter dengesizliği vardır. Bu dengesizlik smrgeci smrge ilişkilerinden kaynaklanmaktadır. Smrgeci lkeler smrge basKişinı artırdıke smrgede belli bir sre gerileme sz konusudur. Bu gerileme kltr etkilediği gibi yeni ve elişkilerle dolu bir toplum yapısı ortaya şıkarır.Zazalar ve krtlerde de gerekleşen ve başarıya ulaşılan politik oyunun temelide budur. Yani smrge statsne bile sahip olamayan bu iki halk smrgeci ulusunbazı yaptırımları altında kalmışlardır. Durum bu oluncada bu iki toplumda ve toplumun değer yarğılarında bir gerileme ve yeniklik gerekleşmiştir. Smrgeci ulus olan T.C teknik ve bilimsel alanda gelişmesini tamamlama yolunda adımlar atarken, smrge statsne sahip olamayan Zaza ve krt halkı ise geriye bilinli olarak bırakılan "artıklarla" yetinmeyle yzyze bırakılmıştır. Bu artıklar elişkili toplum yapısı olan feodal baskıcı ve arpık kapitalizmin elişkileriylede birleşince eğitimdeki dengesiz beslenme ile doldurulunce ortaya karma karışık kimliği belli olamayan bir toplumsal hastalık tretilmiştir. Bu sorunlara birde baskcı ve şiddete dayalı trk-islam sentezini ve birde arpık kukla devrimci kltrnde eklersek durumun bizler aısından ne kadar vahim olduğu ortaya ıkar.

Toplumsal gelişmeler, sosyo-ekonomik ilişkilerle bağlantılıdır. Zaza feodellerinin,burjuvasının kendi ticaret kltrn yaratamaması, bununla birlikte kendi tketicisine sahip ıkamaması, kendi retim aralarını retememsinede sebep olamaktadır. Sorun, retimini yaratırken, reticisini ve kendi pazarını eline geirmesi ve bunun ile birlikte retim aralarının Zaza yerleşim birimlerinde yaratılması gerekirliliğinin zaruri olduğunu ortaya ıkarır. retici-tketici ilişKişi retim sermayesinin kendi topraklarında retim aralarına sahip ıkması ve bu pazarın yaratılması ile gerekleşir. nmzde acil olan sermayenin Zaza yerleşim birimlerine acilen transfe edilmesi, pazarın ve pazar dilinin zazalaşmasıdır. Yani ekonomik yapı zazalaştırılmalıdır. zgr ekonomisiz bir halk her zaman ekonomik bakımdan bağımlıdır. Bağımlı olan toplumların kleleştirilmesi ve azınlık durumuna dşrlmesi ok rahatır. Ekonomik gcn ve pazar dilini yaratan toplumların sermayesine, yeraltı-yerst zenginliklerine sahip ıkma ve onu alıştırma emellerinin glenmesi ile birlikte g dalğalarınında nne geilmiş olur. Gn kaynağı ekonomi ve siyasal dengesizliktir. Siyasi dengesizliği yaratan ise, elbetteki ekonomidir. Yani sosyo-ekonomik istikrar zorunludur. nk, şimdi eldeki var olan gerek toprağa yarı bağlı bir topluma sahip olduğumuzu ve bu yarı bağımlılığın arkasındaki retim aralarının smrc elit kesiminin kontrolnde olması bizim tam bir kontrol altında olduğumuzu gzler nne serer. Ticari kltr ve ticaret yapılanması toplumsal kalkınmanın en nemli temel taşlarından biridir.

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/2977.htm (13. Ocak 2002)
 

 

 


Kişi, halk ve ait oldukları dinlere saygı...

Faruk İremet

Demokratik ve demokrasinin tm kuruluşlara yerleştiği toplumlarda, kişiye tanınan haklar kanun nezdinde korunmuş ve bu aynı zamanda BM ve diğer antlaşmalarla desteğini bulmuştur.

Kişi dşndklerinde ve yazdıklarında zgrdur. Yazım ve dşncede zgr olamsi ona diğer halklara ve toplumlara saldırma hakkini tanımamaktadır. Kişinin zgr olması ve zgrce dşnmesi ve dşncelerini dile getirmesi elbetteki gzeldir. Ama kişi bu haklarını savunurken, bu haki tm toplumlar ve tm insanlik iin istemelidir. kendime tanıdığım zgrlk aynı zamanda diğer fertler iinde geerlidir ve geerli olamsi gerekmektedir. Kişi zgr oldukca zgr dşnebilir. Bunu tersi anti-demokratiktir.

Yukarda yazdığım kavram aynı zaman halklar iinde geerlidir. Bir halkın diğer halklar stnde baskıya ve şiddete dayalı tahakkumu şvenistliktir, anti demokratiktir ve diğer bir adı da faşizimdir. Uygar toplumlarda ve arzuladığımız uygar toplum anlayisinda baskıya ve şvenizme yer verilmemelidir. Toplumsal egitimin ağdaşlatığı ve kurumlastığı toplumlarda, toplumsal değerler korunmaktadır ve aynı zamanda bylesi toplumlarda demokratik anlayış daha zengindir.

Zaza halkının bir evladı olarak arzuladığım, her Zazanın demokrat bir dşnceye sahip olmasıdır. Demokrat ve aydın olmak bir yerde sylenmeyeni sylemek ve savunulmayani savunmaktır. Bu grevi eğer stlenemiyorsak o zaman durup dşnmemiz ve fikir dağarcığımızın yeni bir rehabilitasyondan geirlimesini sağlamamız gerekmektedir. Fikir rehabilitasyonu termini ilk defa ben kulandığımdan buna aıklamayıda yukarda getirdim. Fikir rehabilitasyonu, hastalıklı bir ruha ve hastalıklı bir dşnceye sahip bir ferdin kendisini ve dşncelerini yenilemesidir.

Anti demokratik olan bir ferdin, fikir rehabilitasyonundan gecmesi onu yeniler ve onu stn kılar. Diğer bir tanımıyla kişi ruhen harmonik bir insan olur ve ait olduğu halk ile birlikte diğer halklarında demokratik haklarına saygı gsterir. Bununla birlikte kişi zgrlğn anlamını anlayınca, kişi anti demokratik dşncelerini red eder ve yenilenir ve evresindeki kirli amaşıra sahip kişilikleride yenilemeye abalar. Ktlklerle doğan yoktur. Ktlklerle asilanan ve ktlkleri kabullenen kt insanlar vardır. kendi ahlaki değerlerini, toplumsal değerlerini yitiren insanlar vardır. Bu hastalık doğumla değil, anti demoktratik toplumsal yapılanmalardan kaynaklanan bir hastalıktir. Kişi veya ait olduğu toplum yenilenmek zorundadır.

İkinci dnya savaşında Hitler faşizminin "dine" dayalı saldırısı dinler arası elişkiyi doğurdu. Bu yara her ne kadar kapanmışa benziyorsada, kırılmış bir bardaktır. Tamirati zordur. Hacli seferleri ve dine dayalı smrgecilik tarihte yerini bulamamıştır. Dine dayalı smrgeci kltr bile demokratik-kltrel evrimini yaşamamış toplumlarda, kk salmıştır. Biz ZAZA halkı olarak dine ve dşnceye saldırıyı men etmek zorundayız. Halkımızın ayrı dinlere mensup olmadığını yazmama gerek yok bence, halkımız aynı dinin değişik kolları olarak ibadetlerini yerine getirme hakına sahip olamalı ve bu halkımızın değişik mesheplerinin yaşam haklarını gvenceye almamızı gerektiriyor. Halkımız, yani ZAZA halkı bir btndr ve iinde var olan meshepleriyle birlikte bir halkın zengin kltrn icra eden gzelim renklerdir. Bu renkleri fikir rehabilitasyonuna ihtiyaı olan kişilerin irkef oyunlarına gelmemesi iin, daha bir zengin ve daha bir renklendirmek biz ZAZA yurtsever kesimine dşmektedir. Bu vazifemiz ve grevimizdir. Bu zorunluluktur.

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/2347.htm (04. Aralık 2001)
 

 

 

Biz Zazaların değerlerine sahip ıkan,
namluyu terk eden mermi ve bedenlerde yanan aleviz.

Faruk İremet

En gzel dostluklar saygıya ve sevgiye dayali olanidir. Bu prensipler stnde yeseren dostlukların anlami zengin olur ve zamanla kk salar.

Kişinin veya bir Başka etnik grubun haklarına gsterdığımız demokratik saygı ve demokratik istemler bizim, kendimiz iin ve bağlı olduğumuz etnik gurup iin istedığımız taleplerle es anlamlıdır. Başkalarından bekledığımız destek, arzuladığımız saygı ve sevgi karsılıksız ve gnlden olmalıdır. Kendisini tanıyan, ait olduğu toplumun değer yargılarınıda tanır ve ona sahip ıkar. Toplumunun ve halkınının ulusal değerlerini savunan bir ferdin her toplumda bir değeri vardır. Bylesi bir kişiliğe sahip olan her ferd, uluslararasi toplumlar iinde zgr bir kişiliğe sahiptir ve gururludur.

Biz ZAZA halki olarak, bir kimlik arayisi iinde olmadığımızi herkese yksek, gr, berrak ve net bir sesle sylemekteyiz. Zaza halkının bir kimlik arayisi yoktur. Zaza halki yıllardan beridir kendisine "ben Zazayım ve dilim Zazacadır" demektedir. Bundan dolayida kimlik arayisi Zazalar iin yabancidir. ikari geregi vede ideolojik nedenlerden dolayı kuklalasmis ferdlerin kimlik arayisi kainilmazdir. Bu hastalık Avrupa'da AİDS hastaligindan daha bulaşici bir hal almışa benziyor. Bu virsn ilaci, kişinin ait olduğu toplumunun değerlerini yeniden kesif etmesinde yatmaktadır. Zazaci dostlarımızla kurulacak drst (sevgi/saygıya dayali) temas, bu virisn karanlik dnyasını alak-bulak etmeye yetecektir. Birde bu virsle virslesen ve gittike irkinlesen gerekten piskolojikmen bunalimlara ve piskologlara dşen kt kalpli/ruhlu, irkin insanlar vardır. İşte bunların kurtulması ve yeniden gzel insan, gzel dost olması zor. Bir diğer adıyla bunlar "klinik vakadırlar" artık.

Dsnmeniz iin nnze bazı varsayımlar srecegim; Bu yazının bu satirlarını okurken, yazdıklarımı yaşamaya alisin. Bir kleyi dşnn!!! Birde bu klenin yitirmiş olduğu zgr yaşama sansini, gzlerinizin nne getirin!!! Bu kle serbest dşnemiyor, serbest gezemiyor, serbeste herşeyi okuyamıyor, serbeste kendi dşncelerini dile getiremiyor, serbeste sevemiyor, dilini kulanamıyor ve ocuklarına kendi dilinden sarkilar okuyup ocuklarına kendi dilinden isimler veremiyor...Şuan bu duyguyu his edebiliyormusunuz??? Gzel...Simdi Başka bir resimi gzlerinizin nne serecegim!!! Birde bu klenin klesinin olduğunu gzlerinizin nne getirin!!! Yani bir kle; "serbeste dşnemiyen, serbeste gezemiyen, serbeste herşeyi okuyamıyan, serbeste kendi dşncelerini dile getiremiyen, serbeste sevemiyen, dilini kulanamıyan ve ocuklarına kendi dilinden sarkilar okuyamayıp ocuklarına kendi dilinden isimler veremiyen, bir kle..." ve siz bu klenin klesisiniz. Tm ZAZALARA sorum; "-Şuan kendinizi nasıl his ediyorsunuz???"

Bugn aslini inkar eden ZAZANİN iine dştg tirajik kaderi ve kişiligi budur. Bizler yazdika ve dşncelerimizi gazetelere, dergilere, forumlara aktardika veya kitaplar dergiler ıkardika hem klenin hemde klenin klesinin felaketine ve sansrne ugruyoruz/ugrayacagiz. Elbetteki bu soruyu bana soracaksınız; "-Bu nasıl gereklesiyor?". Bu, bu şekilde gereklesiyor; ufaık ocukarin bile utantan agzina almadığı kfrler kulanilarak Zaza dili, kltr iin aba harcayan ve dilenmeden kendi ekonomik imkanları ile hem Zazacinin hemde inkarcinin dili olan gzelim dilimiz Zazaca iin alisan dostlarımıza yapılan onur kirici saldırılar gibi. Zaza yurtseverlerine tehdit savuranlar, tehditlerini pazarlarda pazarlamaktansa yoluna-yordamina ve raconuna uygun yollarla dostlarımızla ilişkiye geerek dile getirirler ve paylaşilmayan koz neyse onu paylaşmasıni birlikte grenirler.

Saldıranlar kimler? Aslini inkar edenler. Saldıranlar kimler? Mazatlarda ucuza pazarlananlar. Saldıranlar kimler? Tahml kişitli mfrit varlıklar. Kfr felsefesinde kişiliğini ve yazı ahlakini arayani kimse dinlemez vede ciddiye almaz. Bu Zazasi ile birlikte tm halk toplulukları iin geerlidir. Saygi gstermeden saygı beklenilmez.

Bir ispanyol sairin İspanya i savaşi dnemlerinde yazdigi bir siirin şu mısraları demek istediklerimi daha gzel anlatmaktadır:

"Sev seni seveni
ister sokakta kpek ise
Sevme seni sevmeyeni
ister gklerde melek ise"

Konumu uzatmadan yazımi kısa tutmak istiyorum. Zaza ulusalciligi, kltr ve dili ile yakından ilgilenen tm dostlarıma sunu sylemek istiyorum:

"-Zaza halkının ve yurtseverlerinin atmis olduğu ve hl atmakta olduğu adımlar her zaman engellerle karşılasacaktır. Ve Zaza hareketinin karşıtları, Zaza yurtseverlerini birbirlerine kirdirmak iin ellerinden gelen tm abayi sarf edeceklerdir. nk, kendi yaşam ve var olma şartını Zaza hareketinin yikilmasında arayan zihniyet, Zazaların kendi aralarında dini ve siyasi nedenlerden dolayı srtsmesinide beklemektedir. " Belki sunu diyeceksiniz;
"-Vay be Embaz, seninde hayal gcn amada glyms."
"-Evet hayal gcmn gllgnden hi sphem olmadi. Gldr bu musallat, ben ne edeyim..."

Eğer yaşadıklarımız bize bir okul olma grevi gryorsa, sunu belirteyimki yaşamin bu okulunun tm sınıflarından iyi bir nota sahibim. Hele dşmanimi tanımakta ve kinimi rste dvmektede stme yoktur (su uyur dşman uyumaz).

Evet dostlarım, Zazlara saldıranlar veya Zazacılık yapan dostlarımıza saldıranlar toplu olarak Zazalara saldırmamaktadırlar. Saldırilarını srekli olarak kişi bazında tutarak ve kişileri tanıyormuş ss vererek saldırılarının dozunu srekli artirmaktadır bu ucube tipler. Buna rnek; PİYA dergisine ve Ebubekir Pamuku'ya MİT ve ıkardigi yayınada Genel Kurmay Başkanliğinin destegiyle Avrupa'da ıkan dergi (ki bu dergi Trkiye'de yasak ve blc bir dergi diye mhrlenmis durumda. MİT ıkardigi yayınları ne hikmetse terristlik/blclkle sulamakta???) ve bu vesile ile belkide Ebubekir Pamuku ile alışmak isteyen bazı Zaza yregine sahip yurtseverler engellenmis oldu. Sonrasinda Desmala Sure'ye S.C kişiliğinde saldırılar oldu (Desmala Sure ve partisi suan terrist yayınlar ve rgtler listesinde), Serbestiye ve Ware dergisi, ZGH ve Ahmet Firat (Zaza dostlarımız arasindada ZGH ve Ahmet Firat'a aynı gzle bakıldi. Ama zamanında olaya bir ZAZA gzlgyle bakmis olsaydik değerlendirmemiz farkli olacakti) tm yayınlarımız aynı kadere sahip ve aynı kaderi paylaşmakta veya bu kadere ortak. Her ne hikmetse Genel Kurmay Başkanligi ıkardigi dergileri ve kurduğu partileri terristler listesine yerleştirmekten zevk aliyor. Ama, Krtlerin Trkiye'de hata hata olgan st hal blgesinde ıkan dergileri, kitapları, satilan kasetleri, kurulan partileri, imza gnleri ve seminerleri nedense isbirlikilikle sulanmıyor. İgneyi nce kendinizde deneseniz...

Yine yazacagim konuların disina kaydim Evet kişilere dnk yapılan saldırılar, kişi bazında olduğu iin diğer dostlarımız suskunlugu semektetedir. Bu dostlarımız saldırıları yanliz bir şekilde vede yigite saldırılara ggslerini kalkan yapmaktadırlar. Zaten bundan hi sphem olmadi. Zazacılık atesten bir gmlektir. Herkes bu gmlegi vcudunda taşıyamaz. Zazaci dostlarımıza saldırılirken diğer Zaza yurtseverlerine flrt nitelikli haberler gnderilmektedir, Sizler iyisiniz ama bu saldırıya ugrayanlar Zazalara ve Krtlere kfr eden kendini bilmez bir ka aklıdengesi bozuk isanlardırlar. Halbuki tm saldırıların kaynagi aynı adreslerdir. Bundan hi bir Zaza dosyumun sphesi olmasın. Parala bl, ynet ve yo et politikasının kle tarafindan sahneye srlen, klenin tilki kurnazlığıdır. Bu filim, kt ekonomik şartlarla sahnelenen yerli bir filimden tesi değildir. Kendi filimini red eden rejisr, eleştirmen olamaz.
Bir zamanlar tanıdığımi sandığım biri bana syle dedi;
"-Embaz sana bir nerim var. Bu neri diğer Krt arkadaslarım tarafindan sana iletmem iin bana sylendi. Beni sana gnderen arkadaslar sunu dediler. dedilerki biz Embazı seviyoruz. Kendisi entellektel biridir. Yazısi iyidir ve basina bir sey gelmesini istemiyoruz. Embaza syle Zazaca yazsın ve zaten Zazaca yazmasınada karşı değiliz. Kltrle ugrassin ve siyaset yapmasın. Biz karar aldık ve Avrupa'nin bir ka yerinden insanlar getirdik. Bu herifleri temizleme karari aldık. Hata bunlardan biri olan MHP'li M.E iskenceye alacagiz ve diğerinide (yani Koyo Berz) deli olduğundan dolayı ciddiye almıyoruz ve birde kayinin hatiri var." Bu tanıdığımi sandığım insana bir soruyu sormadanda edemedim;
"-Yani biri deli, diğeri MHP'li peki bu iskenceyi ve ldrme kararını alan insanların ruhi dengesi nasıl? lke olmadan iskence ve ldrme kararları!!! Yani dergi ve kitap ıkaran bu insanların delilikleri sizemi kaldı? Eğer bu insanları deli gryorsaniz bu korkunuz niye? Deli olani kendi haline bırakmayı grenmeniz lazım. Zaten deli iseler deli olani kimse dinlemez ve benimde dahil olduğum delilik bize ait bir delilik. Biz delilerimizede, milliyetimizede sahip ikiyoruz sende, dostlarında bunu byle bilin. Birde unutmadan T.C bile yurt disinda dergi, kitap ıkaran "deli /MHP'li" bir krde saldırmadi ve ldrme kararlarını ıkarmadi. İnsaf be adam hi olmasa Trkiye'de mahkeme ve advukat hakki var sizde buda yok be adam... Yav Siz daha devlet olmadan bu saldırıları gerekleştirmeyi dşnyorsunuz. Xizir xoca yardımciniz olsun."
"-Bak Embaz bu son uyari haberin olsun. Dostlugumuzun sicimi incelmesin."
"-Bak birader, ates dştg yeri yakar. Sicim incelmeden kalin olan yerinden kopsun. İlk adımi senin sevgili dostların bizlere ve tm Zazalara kfr atarak yerine getirdi. Bizim savaş arenamiz internet değil meydanlardır. Bize ulaşmak isteyen bize ulaşmasıni bilir. Blslmesi gereken koz neyse raconuna gre blslr. Bu yola kan gerekiyorsa kendi kanimi vermesini bilirim ve aynı zamanda kanima bedel, kele almasınida ok iyi bilirim. Umut ederim Zazaların ilk sehidi olma şerefide bana nasip olur."
"-Embaz bak seni ok severim, senin Avrupa'da en gerek dostunum. Senin iin canımı veririm. Sana dokunacak olani nce ben harcarim."
"-?????"
"-Embaz haftaya sana telefon aayım grşelim. O arkadaslarda gelsin birlikte disari ikip bir bira ieriz. eski gnleri konuşuruz"

"-Bak ve beni iyi dinle dşmanimla kadeh tokusturacak kadar fahiselesmedim ve hele dostlarımı kairip iskenceye alacagini syleyen hem benim hemde tm Zazaci dostlarımın dşmanıdır." Uzun olan konuşmamızin ok nemli bilgiler taşıyan kısımlarını kendime ve dostlarıma sakliyorum.

Bir ZAZACİ ve de sevmedığım bir terim olan milliyetiligi bana layık gren "fikir stadlarına" Zaza "Milliyerisiyim" diyorum ve bundan gurur duyuyorum. Zaza "Milliyetisi" olmak Zazanın diline, kltrne, rf ve trelerine sahip ıkmak ise ben bir ZAZA milliyetisiyim ve Zaza "milliyetiliği" ruhumda bir sevdadır. Zaza olmak bir kişiliğe sahip olmaktır. Zaza olmak var olan değerlere sahip ıkmaktır. Biz Zazaların değerlerine sahip ıkan, namluyu terk eden mermi ve bedenlerde yanan aleviz.

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/2187.htm (22. Aralık 2001)
 

 

 

Gleyim mi, ağlayayım mı?

Faruk İremet

Hikayem uzun olmayacak. Anlatacaklarımı elimden geldigince kısa tutmaya alisacagim. Uzun yazılar herkesi sıkar ve uzun yazılardan sıkılanlardan biride benim. Ne yazık ki yazılarımı kısa tutmasıni hi bilemedim. Bu işin bilininde olduğumdan yazacaklarımı, edebi ustalık sanatından yararlanarak kısaltacağım.

Evet masalimiz bir ka saatlik kahvehane macerasi. Masalimizin kahramanlarından biri Krd diğeri Zaza (yani ben). Gnlerden pazar, iş yorgunlugunu cumartesinin hayrina stmden atmis ve gzel bir sabah uykusunu almış biri olarak arsiya indim. Amacım bir yerlerde oturmak ve gnlk gazetem ile ili-disli bir sohbeti
yakalamak ve bu arada da kirkyil hatiri olan bir kahve imek. Nasil derler evdeki hesabim arsidakine uymadi. Gazetemi gazeteciden aldıktan sonra kahvehanenin merdivenlerini ıkarak ikinci katına vardım ve bir bardak su ile birlikte kahvemi alıp boş bir masanın yanına ktm. Gazetemi aip okumaya ve
kahvemden bir yudum aldıktan sonra lkeden bir dostmun getirdigi kaak ttnnden sarili sigarami yaktim. Sigaramin,kahvemin tam zevkine varmisken, masama yanasan birinin ayak sesiyle başımı kaldırıp baktım, bakmaz olaydım. Uzun bir sre grşmediğim biriydi. Yani bir zamanlar "heval" dedığım insanlardan biriydi. Merhabalaştık.
"-Yanlizmısın?" dedi
"-Evet"dedim. Gidip bir kahve aldıktan sonra gelip karşımdaki boş sandalyeye oturdu. Hal-hatır sorduk. Afganistan, emperyalizim ve sosyalizim derken konu gelip Zazalara dayandi. İlk defa dnya emperyalizimi ile Zaza emperyaliziminin smrgeci yapısını anladım.

-Heval biliyormusun Zazalar emperyalizim ile iş birliği yaparak Krdistani blmek istiyorlar. Bu emperyalizimin ortadoğuda ki bl ve yok et politikilarından biri. Şaşırdim, şaşırmaz olaydım ve soru sormaz olaydım.
-Nasil anlamadım?"
-Bak heval, buraya gelirken yolda bir Zazayi grdm. "-Biz Zazayiz diyor ve Zazalar Krt değildir diyor." Benim Zaza olduğumu bildiğini saniyordum, konuştuka ailan bu "hevalin" Zazalığımdan habersiz olduğunu anladım ve
konuşmasına birazda ben destek verdim. Destek verince dine imana gelen "heval" ailip serpildi ve gnlnde olanları agzindan kusmaya başladı.
-İşte o Zaza varya Genelkurmay Başkanliğinin Avrupa'da destek verdigi zazalardan biri. Hata Genelkurmay Başkanliğinin yardımları ile kitap ve gazetelerde ikriyor. Bunlar objektif veya sbjektif olarak devletin şiddet meaknizmasıni destekliyorlar. Bunlar hem Kemalist hemde devleti. Dedigi arkadasi yakından tanıyan biri olarak yinede susmayı tercih eyledim.

-yle mi? Sen bunları iyi biliyorsun herhalde.
-yle heval Trkiye smrgeciliği, ABD ve Avrupa emperyalizimi ile birlikte Zazalara destek vermekte.
-yle mi? Peki bu Zazaların burda dernekleri var mı?
-Bilmiyorum. Ama Krt dernekleri ok.
-Trkiye'de mi?
-Yok yok Avrupa'da.
-Amerikada da var mı?
-Tabii heval Washington'da da var.
-Ya İngiltere'de?
-Orada da var.
-Peki Avrupa'da derneklerin devlet yardımi ile geindiklerini biliyormusun?

"Heval" beni dinleyecege hite benzemiyordu. Nereye gelecegimide herhalde anlamamis olacak ki. MİT, smrgeciler, emperyalizim bunlar yetmezmis gibi, "heval" Zazalarla İsrail gizli haber alma rgt ile olan ilişkileride anlatmaya baslayinca, cinlerim basima geldi "manyakmısın lan..." demeden "heval" Başka bir konuya geti.

-Heval Trkiye'ye gidiyormusun?
-Hayır.
-Neden? Askerliğini mi yapmadin?
-yle bir sorunum yok.
-Eğer askerliğini yapmadıysan ayarlamak zor değil heval, 15 bin mark veriyorsun askerlik diye bir sorun kalmıyor.
-yle mi? Ama...
-Aması-maması yok. 15 bin mark ver, askerliğini yap ve Trkiye'ye gidip-gel. Niye buralarda mahkm kalacaksın. Bundan 5-6 yil nce 10 bin mark verip gidip askerlik yaptim. Bu son iki yilda da epey toprak aldım.
-Para verip askerlik mi yaptin?
-Yanliz ben değil...benim askerlik kogusumda Avrupa'dan ok heval gelmişti birlikte yaptik.

Basim dnmeye canım sıkılmaya başladı. Elimde ki sigaram snmş kahvem sogumuş beynimde cevapsız sorularla bir hayalet gibi "hevalimin nur yzne" bakmaya başladım.
-Bak sana bir askerlik animi anlatayım. Buradan felan rgtn felan Avrupa temsilcisiyle birlikteydik. Bu felan kişi ile birlikte avuslara para verip raki getirdiyorduk ve bizim hayrimiza onlarda iiyordu.

Felan tegmen, felan avus, felan astegmen, felan kiz, felan bar diye diye anilar bitmedi. Ama ben bittim. Kalkmadan cinlerim azitmadan nce bir soru sormadan edemedim.

-Topragi ve evi nerede aldın?
-Bizim ky ve komsu kylerden epey ev ve toprak aldım. Bu kylerin oguna akrabalarımızi yerleştirdim.
-Nasil olduda kyller evlerini ve topraklarını sana veya size satilar?
-Kyllerin ogu byk sehirler gtgnden, bu kylerin ogu zaten bostu.
-Niye kylerde salgin hastalık mı vardi?
-Yok yok kyllerin ogu Serhildan dneminde kylerinden gtler heval. Krtlerin yaşadigi felaketi kimse yaşamadi heval. Kimse
yaşamadi.

"Heval" znts yregimi burktu ve ister istemez Zazaların "emperyalistler, smrgeciler, yahudiler, MİT ve genel kurmay Başkanligi" ile yaptikları isbirliğinin "heval" de yaratmis olduğu ruhi dengesizliği anlayip masadaki sigarami cebime ve gazetemide koltugunun altına yerleştirdim ve oturduğum
sandalyeden kalkip hatirini istedim ve sunuda demeden edemedim;

-"Heval" bende Zazayım. Grdğn arkadasla alisanlardan biride benim. Umut edrim allahin belasi bu Zazalar uykularını kairmazlar
da rahat uyursun.

Emperyalizimi, smrgeciliği, Afganistanı anlayarak ve siyasi kltrme yeni bir edebi anlayis tarzı kazandirarak metronun merdivenlerinde bulu verdim kendimi.


Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/1848.htm (24. Ekim 2001)
 

 

 

Siyasi karakter ve bilimsel veriler

Faruk remet
 

Her siyasi dşncenin bir kaynagi, temeli ve fikir arenası vardır.
Siyaset=Politika
Siyasi=Politik
Hangi termi kulanacagim diye elişkiye dştğm an ve kendi dşncelerimi siyasi şiddet bazında kişilere veya toplumsal bir gruba dayadığım an, siyasi ibrenin demokratik basisinden uzaklasip fikir fasizmine soyunduğumu belirtmek isterim.

Fikir fasizmi, tahmulsuzluk ve bilgisizliğin diğer adidir. Kişi fikrini toplumsal bir gruba veya kişiye dayatamadığı an saldırganlaşır. Saldırinin temelinde siyasi yetersizlik ve ikna edememenin yrek buruklugu vardır. Kişi kendini yetersiz sayar ve fasizane bir tavur takinir. Politik şiddet fasizimdir ve anti demokratiktir.

Siyasi kltrn demokratik gelişmeci yapısını anlayan ve yorumunu yapan uzlaşmacidir ve yapıci olur. Zaten olgun siyaset kltrn anlayan siyasetci
dayatmaci değil uzlaşmacidir. Uzlaşmaci olmasının temelinde yatan ana neden ise; halkının cikarlarını kendi cikarlarının ustunde tutmasındadır.

Kişi, rgutsel bir gurup vaya parti eger bu saydıklarımın disina cikiyorsa demokratik siyasi karekterden uzaklastigi gibi, dayatigi verileride bilimsellikten uzaktır. Artik orada ne tarihiyi nede nede siyatsetciyi grebiliriz.

Dşncelerini begenmedığımız ZAZACİLARIN fikirleri onlarındir. Siyasi ibrede kendilerini bulmuş, halkının cikarlarını kendi cikarlarının ustunde tutan her ZAZAİSTANCİYİ saygıyla karşılamak ve dşncelerine saygı gstermeyen biri olsak bile, siyasi ahlakin demokratik yanının savunulması iin kendimizi feda etmesini bilmeliyiz. Aydın olmanın ve demokrat olmanın kıstası budur.

Bu sayfada yazılarımı okuyanlar beni bir ZAZACİ olarak bilirler. Byle bilmeleri bana bir onurdur. Bu onuru bir ZAZA olarak his etmemden daha şerefli ne olabilir. ZAZACİ olan bir tek bende olabilirim, bu dnyanın kitanın en cahili olduğum anlamina gelmiyor. Bunu grevimi ZAZA adina verdığım ustun değerden dolayı yapıyorum ve halkıma karşı sorumlulugum geregi yapıyorum. Bana ajan denilmesi, hain denilmesi beni zere kadar ilgilendirmiyor.

Bir olan ZAZACİ sayisi bugn yapılan bir geceye 3000 kişiyi toparlayabiliyor.
Bu bir adım ve kazanctir. İhanetcilerin ve ajanların adresleri bellidir. Bunu bulamayacak kadar cahil olan guruhlara, derslerini grenmelerini salık veriyorum. Kendi ajanlarını ihanetcilerini bulamayanları ZAZALARIN kapılarından uzak durmaya ve ajanlarını kendi aralarında aramalarının daha saglıklıca olacagini belirtmek istiyorum.

Burada veya diğer forumlarda ZAZACİ arkadaslarımıza yapılan her şahsi saldırıyıda kişisel olarak ele almıyorum. Kişi bazında yapılan saldırıların temelinde dostlarımızin izole edilmesinin tertipleridir. Kişiliklerine yapılan her saldırı SİYASİ AMACLIDIR VE KASİTLIDIR. Bu bilerek planli bir şekilde yapılmaktadır. Ardinda kimlerin olduğu hite sorunumuz değil.

Her ZAZA kardesimiz, canımız, bilegimiz ve yreğimizdir. Bu yrek yle kolay kolay kirilmaz. Bu yrek ne cefaları yuklendi, ne aciları ates cemberlerinde eriti. Bu yrek ne ırkı nede kendi halkının dusmani olabilir. Bu yrek alahina kadar vatanını seven bakire, duvaklıbir gelindir.

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/784.htm
 

 

 

Yaratılan yeni tarih, kle ruhunu yıkacaktır. Şpheniz olmasın

Faruk İremet

Tarihi değişim, her ne kadar sosyal yapıyi etkiliyorsada, toplumun var olan genel yapısını felce uğratmıyor.

Toplumsal değerlerini yitirmiş toplumlarda, gerileme ve dejerenere olma tehlikesi en yuksek katındadır. Buna dur demek elbeteki o toplumun yetistirmiş olduğu aydınlarıdır. Zaza aydınları eger bir sesizlik iindeyse veya cılız olan bir haykırışı bugn gerekleştiriyorsa bunun ardında yatan bazı tarihi olaylar vardır. Zaza aydınları, idolojik yntemelerle kendi z kimliğinden, ulusal bazı olan dilinden uzaklastırıldiysa bu onun değil, ideolojik değişimlerin yaratıgi bir faciyadır. Bunun faturasını Zaza aydınlarına ve illeri gelenlerine yuklemek, alışmakta olan makinayi, bir seyler yaratmak isteyen potansiyelimizide baltalar. Bylesi bir gelişme biz ZAZALARA ne sağlar? Diye biraz dşnmek gerekir.

Zaza toplumu ve halki olarak bir dile ve var olan bir tarihe sahibiz. Bunu kanitlamak ve savunmaya gecmek, bizi gerileyecegi gibi, saldırgan milliyeti, inkarci, svenist guclerin saldırısini artirmasınada yarar. Bu sebepten dolayı ZAZALARIN var gucuyle, kimliğine, tarihine ve alışma surduren her neferine (kendini nasıl grdğnu bir yana bırakarak) sahip ıkmak ve savunmak her ZAZANİN yapacağı ve yapmak zorunda olduğu tarihi grevidir.

Şahsen, ZAZACA yazan (yazarlar ve dergileri bu sınıfa dahil ediyorum)ve ZAZA diline şu veya bu şekilde destegini sunan her kişiliği savunmak, her ZAZANİN grevi olmalıdır.

Tarihte ideolojik elişkilerin neler yaratıgini hala unutmuş değiliz. Zaman elişkileri yaratmak değil, yitme ve yok olma tehlikesini yaşayan gzelim ZAZA dilimize sahip ıkma dnemidir. Dnemi ve zamanını ayarlamayan toplumlar, tarih sahnesinden silinip yok olmuşlardır. Tarihten ve kendi halk gerceğinden uzaklaşmak nasılki kimliksizliği, ulusların kapılarına, sınırlarına dayatiyorsa bunu değiştirmekte o ulusun fertlerinin ykdr ve bu yuku taşımak seve seve yapılmalıdır.

Kendinden tarihinden habersiz halkların sonu tarihten silinmektir. Tarihi hataları anlayip, yenilenmek bizim tarihi grevimizdir. Biz ZAZALAR variz ve bunu birkac geri kalmış-milliyeti, cahil-sven, kimlik bunalimi yaşayan capulcu takimi anlayamaz.

ZAZALAR tarihi bir gerektir. ZAZAİSTAN o coğrafyaya ZAZALARIN verdigi isimdir. Bizden tarihi kaynakları soranlara, kendi tarihlerini nasıl araştırmislarsa ve tarihi nasıl carptırmışlarsa gidip orada aramalarını salık vermeliyiz. Silinmis yok olmuş bir tarih yoktur. Biz ZAZALAR olarak, var olan yazıli tarihten sz ediyoruz. Yazıli tarih, ayna değil, kanittir. Bu kaniti gun isigina yansitmak, sunmakta biz ZAZALARIN grevidir.

Dostlar, buyrun ZAZA ulusunun sınırlarını ve coğrafyasını tartışalım. Buyrun Halkımızın gzel geleceğini, insanlarımızla olan gzelim bağları tartışalım. Buyrun, her ZAZAYA nasıl sahip ıkarız onu tartışalım. ZAZALARIN birliği hepimizin birliği ve gcdr. İnsan olamanın kıstası budur. Svenizim tarihte hep var olmuştur ve husrana ugramıştır. Satilmislar hep var olmuştur, silinmiştir. Tarih bizim okulumuz, bizde tarihin grencileriyiz.

Wa bicuwo piyabestenda sar ZAZAYAN
Wes u wareydi biman
 

Kaynak: http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/373.htm 08 Mart 2001

 

 

 

Turkiyede ki demokrasi rzgarı Zazaları etkiler mi?

Faruk İremet

Politik polemik yaratan dşncelerin taratisildigi ortamları hep bilinli olarak, grmemezlikten geldim. nk politik tartışmaların yogunlastigi ve kısır dengine dnştugu meydanların, politik ayrılıkları daha derinleştirdigi kanisindayım. Byle dşnyorum. 70li 80li yılların politika rzgarının bize gsterdigi bir sey vardır, o da polemikler uzlastirici değil, ayrılıkların derinlesmesine yardımci olan motor bir gtr. Yani ayrılıkları ve uzlaşmazlikları alabildigine derinleştirir. Yani siyasi elişkiler, bir halkın farklilikları olarak nplana cikar. Zaten benim ayrılıkları derinleştiren siyasi ıkmazin fahiseliğinden kacmamin sebeplerinden biride budur. Bizim ilgilenmemiz gereken olayların en basinda suan gelen, kanimca; Turkiyede esen demokrasi rzgarıni daha nekadar etkileyebiliriz ve Zazacanın okul, medya diline, nasıl daha hızlı kazandirabilirizleri dşnmemiz gerekirken. Farklilikları nplana ıkarmaya bir anlam veremiyorum. Hepimizin ortak değeri olan halkımızın dilinden, kltrnden daha nemli ne olabilir? Tarihine ait alışmalar yapliması gerekirken, srdrlen bu tartışmaların sadece alışmaları engelemeye dnktur. Polemikler ve politik tartışmalar verecegi zararları umut ederim Kurt ve Turk solunda grduk. Bugun Zazalarında byle bir ayrılık yaşaması mı gerekiyor? Unutmayın ki bu ayrılıklar insanları karşı-karşıya getrimekle kalmayıp, Turkiyede azinlikalrin alacagi haklardan Zazaların icelişkileri yznden, Zazalar yine arka kapıdan giris izni isteyecek. Dikkatınizi cekmek istedığım konu surdurmekte olduğumuz her turlu alışmalar siyasi timsahlarımız yznden baltalanacak. Acaba bu bilinlimi yapıliyor? duylarını iimden silemiyorum

Tartisma ve tartışma kltr nedir??

Kişinin aynası kulandığı dil ve ahlaki yapısıdır. Ahlaki değerlerden ve bilimin gerekliğinden uzak olanlar kendilerini bu aynada bulamayınca saldırganlaşırlar ve hircinlaşırlar. Geri kalmış, sosyal yapılanmasıni tamamlayamamis toplumlarda kişilik arayisi nedense kufur kltrn iyi benimsemi hastalıklı, narsist, bencil beyinlerde yerini bulur. Bu beyinler tartışmaya aık olmadıkları gibi, sylenen her veriyi kendilerine yapılmış bir saldırı olarak algilarlar. Bu gibi bireylerle bilimsel tartışmalar yapılamayacagi gibi, bu yapıya sahip kişilik krizi yaşayanlarlada tartışma sonuc vermez. Kultur seviyesi dusuktur kufure sarilir buda tartışma değil, karalamadır. Bu karalamada cadi kazanında fesad-i kultur uretmedir.

İnsan kimlerle tartışa bilir?

Kişiler kendilerni tikamis oldukları hcrelerden ve zindanlardan kurtaramıyorlarsa, bırakin orada kalsinlar. nk bu kişilikler yenilenmiyecekleri gibi, seki değer yargılarınada sıkı sıkısina bağlıdirlar. Bu kişinin gelişimi ve almış olduğu halkının z değer yargıları ile bagdastir. Kişi zgurlugu aradikca, zgurum dedikce zgurlesemiyor. Kişi yenilendikce bilmi ve gerekelri kabulendikce zgurlesebiliyor (tabii zgurlugunde bir bedeli var) zgur olan zihinlerle, narsist olmayan zihinlerle tartışmak kişiyi aydınlatir ve kişiyi bilimsel değer yargılarının gerekligiyle karşı karşıya getirir ve kişi sosyal değerlerini bu gereklerle percinledigi an, zgurdur. Tartisma run vermiştir ve tartışmaya katilan kişi olarak biz, bu tartışmadan değer yargılarımız yenileyerek memnun bir haliyle tartıştigimiz yeni ksinin elini turtarak, dost olarak tartışmayı zevkinde bırakarak terederiz. Ama, bu son dnemlerde grdğm bazı yazılar bana..abooodedirtti.

Zazalar arasinda yapılan her alışma ve zaza halkının demokratik haklarının savunulması iin atilan her adım desteklenmeli ve adım atan dostlarımızada her turlu yardım eli uzatılmalıdır. Zaza sorunu, tm Zazaların acil czulmesi gereken sorunudur.

Acilarımız, sevgimiz, inancimiz, hasretimiz ve syledığımız turkuler hep aynı. Agzimiz var dilimiz yok, ama konuştugumuz askimiz ZAZA dili var ya... benim yaşamima bugn, yasdığım bu son saatlerime sevinc veren ve aydınlatan, zihnimi cehnemin atesinden uygarligin temeli olan kimliğime sahip cikişima erdiren işte hep bu sevdadır. Bu sevda artık kar altında değil.

Her dşnceyi ve neriyi kabul etmek zorunda değiliz. Her kişi veya kurum demokratik haklarını kulanarak illeri bazı dşnceler surer. Bu dşnceler elbetteki tartışmak iindir. İlleri surulen bu nerileride bizler kendi yargılama suzgecimizden geirdikten sonra yanitlarız.

Zaza kurumlarının ve aydınlarının attigi her adımi ciddiye almamız gerekir kanisindayım. Dostlarımızi destekleyip nerileri daha olumlu bir hale getirmek bence daha sağlıklıcadır 

Her halk nasıl ki kendi kimliğine sahip ıkmanın mcadelesini ve onurunu stleniyorsa, biz zazalarında bugn yaptığı budur. Yani onurumuza ve sehitlerimize sahip ıkmak elbetteki vazifemiz. Bu konuda alışmaları stlenen her dostmuzun yanliz olmadığı belirtmek istiyorum. Calismaların geldigi ve yetistigi konum bizim yıllardır amacladığımız noktadır. Grevi stlenen her dostmuza sahhip ıkmak aynı zamanda verdığımız mcadeleye sahip ıkmakla es anlamlıdır.

Tarihi yeniden okuyun, ders cikarin...grenin ve insan olmaya alışin. İnsan olmakla kendinizi ve kisliğinizi bulursunuz. Tum insanliga olduğu gibi, kendi halkınızada yararsınız. Zazaların kendilerini ZAZA grmesi kimseyi rahatsiz etmemeli, aslinda bu dili konuşan herkesi sevindirmesi gerekir. Kişi kendi kimliğini tanıdikca diğer halklarıda tanır ve sayar. Zazaları ayri kutuplaşmalara itmek yerine birleştirmegi stlenen her ksi atigi adımdan dolayı ustunlesir, guclenir ve kendi kimliğini bulur. Bu şekliyle kişi, ksiliğini arama bunalimindan kurtulmuş olur. Kimli krizi sona erer. nk kimlik krizi hala gndemimizi mesgul eden tartışmalardan biri. Yeni isim bulma edebiyatına devam edecege beziyoruz malesef

Burada srdrlen tartışmalarla yazıli tarihe ne bırakiyoruz sizce?

Tarihi eylemler objektiftir. Yazılanlar subjektiftir. Tarihi kimin yazdigi ve kimin yorumladigi (eger politik ve ideolojik cikarlar szkonusu değilse) tarihin seyrini tarihinin istegi dogurltusunda hareket etmeye başlar ve işte orada tarihin subjektifliğini grmeye başlarız. Bunada zaten tarihi gerek diyemeyiz. Tarihin araştırilması ve tarihin yorumlanmasıni, kendi acimdan tarihilerin sirtina yuklemeyi uygun buluyorum. Herkesin kendisini, kendisini olgun ve pişmiş bulduğu alanlarda uzmanlastirması gerekirliliğine olan inancimi buraya aktarmak istiyorum. Tarih okumak ve tarihi yorumlamak, kişiyi tarihi yapmadığı gibi uzmanda yapmıyor. Bu gelişmeleri bildığımden "yuzlerce karpuzu bir koltuga" yerleştirme gibi bir hastalıktanda uzak durmaya cabaliyorum. Kt politika yoktur. Kt politikaci vardır. Kt tarih yoktur. Kt tarihi vardır. Kelimelerle, hecelemelerle tarihi yazamayacağımız gibi, zaman kaybini yaratıriz. Ki bu halkımiz aısından ve yeni nesille ulaşmamız aısından bir faciadır. Tarihle ilgisi olan ZAZALARIN tarihi araştırması ve tarihi olayları gerekleriyle gn ışığına ıkarması kadar gzel ve aydınlık bir sey olamaz. Tabii ben bir okuyucu olarak, kendi tarih bilgimle yazılan tarihi szgeten geirdikten sonra, beni aydınlatacak konuları ayıklayıp kendime saklar ve yazarina teşekrlerimi bildiririm. Bu bana yetiyor.

Sayginin, kisnin hak ve zgurluklere verdigi değerlerde aranması gerekir. Kişi aydınlandikca, kişi kimliğini buldukca, kişi sınıfsal ve toplumsal değerlerinin verdigi anlami anladikca olgunlaşır. Olgunluk erdem olayidir. Olgunluk kişinin ynlendirilmesini engeleyen en temel organdir. Bu kurumlaşmadır. Bylesi kurumlaşmaya, ben bir ZAZA olarak tm Zazaların acil ihtiyai var diyorum. Ben zazacıyım ve aynı zamanda kendisini Zaza grmeyen ve diline Zazaca diyen herkesin kendinizi ifade şeklinide saygıyla karşıliyorum. Halkımızın aynı dili konuşan insanlarımızin kimliklerine vermiş olduğu değeride nemsiyorum. nemlidir. Bu bizim kendi halkımizla kısır-dng bir mcadeleye girmemizi gerektirmiyor. Aksine birbirimizden grenecegimiz bir ok seyin varligindan bizi haberdar eder. Bizi geliştirir. İnsan geliştikce yeniden olgunlaşır. Bilimin ufkunu tunelden değil bir dağin eteginden dnyayi bize izletir. Bunu grmek yenilenmedir. TUM ZAZALAR YENİLENMEYENE KADAR, TUM ZAZALAR SAFAGİN RENGİNİ BOYAMAYANA KADAR zgur olamayız. Tum ZAZALARIN aydınlanması tm ZAZA aydınlarının grevidir. Bunu halkımiza olan kutsal grevimizden dolayı yapmak zorundayiz. Zorundayiz diyorum. nk zkimliğine, diline, halkına, her sınıftan toplumsal yapılanmasına sahip ıkan aydın gerekleri syledikce ve haykirdikca aydın olabiliyor. Aydın olmak, kişilerin yaptığı dobralığı, hatayı yorumlamayandir ve bunu kitlenin yorumlamasına bırakandır.

Halkima olan saygım, halkımin var olan değerleridir. Gurupların veya kişilerin beni hangi gzlukle grdğ değil, hangi gzle okuduğudur. Kişiler eger saygı bekliyorsa, saygı gstermesinide bilmelidirler. Zaza siyaset aranesinda var olan narsizime son vermenin zamani gelmiştir.

Her kesi sevmek ve saymak zorunda da değiliz. Kişi olarak kendi dengimizde olan insanlarla ilişki ağımızı yaratıyoruz. Bu ilişki ağı verdiğimiz değerin aynasıdır. Her insan kendisini, kendisi aynasında gremez ve bulamaz.

Konuyu uzatmadan...Herkes tarihi bilgilerini yazsın, bu beni olduğu kadar tm zazalarıda sevindirecektir. Tarihle ilgili herkes bildiğini yazsın, tabii kaynak vererek, bu okuyucuyu sevindirecektir. Bende bir okuyucu olarak ok sevinecegim. Ama, ara-sıra biri cikar sizin dşncelerinizi begenmeye bilir...kimse buna zorunluda değildir. Eğer kişilerin hak ve hurriyetine saygımiz varsa insanların yazdıklarına saygıda gstermesek verdigi emegi hi olmasa gzardi etmeyelim!!!

Son szum ve bir sorum olacak, bugn lkede dilimize dnk ve halkımızın sahip olduğu aynı dinin mesheplerine bağlı evlatlarıyla nasıl alışabiliriz? Halkımızın tarihi yanlışlarını bugn nasıl duzelte bilirz? Tum toplumlarda nasıl ki farkli dşnceler ve ayrılıklar vardır. Biz ayrılıkları değil ortak değerlerimi bulmalıyız. Bence bu byle olmalı
 

06. aralık 2004
http://www.f51.parsimony.net/forum204355/messages/153.htm

 

 

Facia geliyorum demiyor Avrupada hava durumu

Faruk İremet

Uzun bir dnemdir yazma imkanına sahip değildim. Aranıza yeniden dnmekten sevin duyuyorum. Herkese dosta ve Zazacı selamlar. Halkımıza ve Zazacılara dşman olanların biraz daha kızmalarını ve sinirlenmelerini istediğimden. Onlara bir mesaj gnderiyorum. Size selam YOK.

Konu: Avrupada hava durumu. Soğuklar Avrupa'nın drt bir yanını sardı. Yollar kapalı, soğuklar insanın cigerini skecek bir hal almış durumda. Avrupa toplumunun yaratmış olduğu alt-yapı soğuklar karşısında EURO'nun devreye girmesiyle dengesini yitirmişe benziyor. Avrupalı herşeye rağmen bu dengeyi yz yılların vermiş olduğu demokrasi ve alt-yapı kltr birikiminin vermiş olduğu avatajla gidereceğe benziyor.

Ama Ortadoğunun arpık politik ve cılız ekonomi kltrnden gelen "ekonomistler, yazarlar, bilim adamları ve politikacılar" bu facianın karşısında devrim ilan etmiş bulunmaktalar. Bu devrim sreci Zazacı karşıtı herkese şunu demekte; "-Evinizde oturun internetin başına gein ve internet aracılığıyla Zazacı MİT'lerin avına ıkın." Demiş. Bu vesileyle hem "devrimciliklerinden" ve hemde "demokratlıklarından" almış oldukları g ve mesafe ile, internet yolu ile en başta MİT olmak zere diğer dnya istihbarat rgtlerin infermasyonlarla besleyerek, Zazacı yayılmanın Avrupa'ya ve dnya halklarına en nemliside Trkiye'ye getireceği zararlar konusunda bilgi sunmaktadırlar. Tabii bu şekilde hem MİT'i, hemde provaksiyona hazır bir durumda bekleyen kel-avanak (aynak, bu kelimeyi bilerek yazmadım) srsn seferber etmek gibi bir ama gtmektedirler. Ajanlık, infarmatrlk  ve maşsız provaktrlk size mbarek olsun. Tepe tepe kulanın. Yaptığınız atalarınızın size emanettidir, zaten ajanlık, provaktrlk yapmasanız atalarınızın, ecdadınızın kemikleri sızlar.

Aslında anlamı hi bir ifade etmeyen bazı irkin seviyesiz saldırılara cevap vermek bile insanın ne seviyesiz ve ne anlamsız kişiliklerle muhatab olduğuna bir belgedir. Neden mi? Nedeni srekli yazılan eski amur felsefesine yeniliki bir amur felsefesinin eklenmemesi. Bilim adamları bile buldukları icatları yeniden tekrarlamamaktadırlar. Ne hikmetse Zazacıların ajanlığını, her yeni yetme yeniden, yeni bir teori keşif etmiş gibi avazı ıktığı kadar ciyaklamakta. Ciyaklayın! Sizi mkafatlandıracak atalarınızın işverenleri.

Sayın Diyar, sizin Ahmet Fırat olduğunuzu bilmiyordum. Buradaki infarmatr ve ihbarcılar aracılığyla ğrenmiş oldum. Bunu yazdım diye burada bazıları bazı yorumlar yapacaktır ve şylede diyeceklerdir; "-Bunlar birbirlerini tanıyorlar ve burada taktik yapıyorlar. Ne yaparsak yapalım, ne dersek diyelim akıl hastalarının analizleri onlar iin hep bağlayıcı yarğılayıcı olacak. Sizi yarğılamak gerekiyorsa bunun muhattabı Zazacılardır. Kendi adıma size şu gveni verebilirim; Sizi yarğılamak gibi bir amacım yok ve de olmayacak. Burada size yazmak bile, size dost, deza, bıra demek bile "MİT avcıları" iin bir malzeme olacak. Bana zaten MİT dediklerinden ve bu kelimeye yabancı olmadığımdan, size yazıyor ve diyorum yanlız değilsiniz. Klenin ciyaklamasına gelince atalarının işverenlerine olan bağlılığının bir eseridir. Doğru yoldasınız ve dnyada en kutsal grev olan kendi kimliğinize sahip ıkmaktasınız. Bundan daha stn ne olabilir. Zazanın Ağasıda, işiside, alevi-sunniside, hırsızı ve hayat kadınıda bizimdir. Zaza sevdasının her yiğit savaşısının atan yreği, benim yreğimdir. Bu yreği her ne pahasına olursa olsun savunmakta benim grevimdir. Şiddetse, şiddete amena.

Buradan tm Zazacı ve Zaza savaşısı dostma sesleniyorum. Zazaları değerlendirirken bir Zaza gzyle olaya bakın. Ve kendi adıma şunu buradan haykırıyorum. Başı darda olan tm Zaza dostlarım. Avrupa'nın, Zazaistan'ın ve Avrupa'nın neresinde olursanız olun, başınız darda olduğunda, Zazaistan aşkına yemin ediyorum yanınızda olacağım. İşimi ve her şeyimi bırakarak. Halkıma bir fedai gerekiyorsa o da benim.

Bundan nceki yazılarımı okuyan varsa kimseye saldırmadığım bilinir. Bunu en iyi bilende elbetteki Webmaster dostmuzdur. Buradan sayın webmasterede diyeceklerim olacak. Sayın Webmaster, diğer forumlarda yeteri derecede dostlarımıza kfrler savrulmakta. Ama bu forumda, yani Zazaların formunda buna izin vermemeniz ve kfr ieren yazıların, ihbar niteliği taşıyan yazıların buradan kaldırılması kanımca demokrata olacak ve bu yazıların bu forumdan ıkarılması demokratsızlık anlamınada gelmiyor.

Yazıma kfrle karşılık vermek ve şahsıma hakaret etmek isteyenlere bir nerim var. Bu yazıya kfr savurmanıza gerek yok. Aşağıda mail adresimi yazacağım, bir mail gnderirsiniz istediğiniz yere gelmeye ve sizlerle grşmeye varım. Can pazarında, canın kıymeti olmaz...

Evet Zazacılar nasıl dergi ıkarıyorlar, bunları nasıl postalıyorlar, kim destekliyor, kim yazıyor, yazarların asıl adları ne, adresleri, mailleri, telefon numaraları v.s v.s  Yav bu Zazaların nasıl dergi yayınlaması, kitap ıkarması basım ve yayın işleri bu Krt nasyonalistlerine mi kaldı?

Fıransa krt enstitsnn Fıransa hkmetinden, İsve krt federasyonunun İsve Kltr Bakanlığından, Avrupada ıkan yzlerce krt dergilerinin Avrupa'nın değişik kltr bakanlıklarından aldıkları paralar ve isterseniz sadece İsve ve Norve Kltr Bakanlıklarının her yıl verdiği tutarı buraya ıkarabilirim (nk bu bilgiler internetlerde mevcut). Bundan bir ka yıl nce İsve'in tatınmış gazetelerinden  Aftonbladet ve Dagens Nyheter İsve Kltr Bakanlığının M.B ve O.K'nın gazete ıkarmak iin yaptığı başvuruya olumlu cevap vermesiyle bir milyon İsve kronu O.K'nın hesabına yatırlır. Buna gcenen M.B İsve Kltr Bakanlığının vermiş olduğu bir milyon kronunun O.K tarafından gasp edildiğini illeri srerek İsve Kltr Bakanlığının bu parayı geri almasını sağlar. Bu sadece binlerce konudan biri. Ya mafiya babalarının yaptığı ekonomik yardımlar. Bunların hesabını sormak biz Zazalara dşmediği gibi, Zazalarada hesap sormak kimsenin haddi değildir. Hele Zazacı dostların kendilerini savunmaya gemesine bir anlam veremiyorum. Sizden hesap soranlara şunu demeniz yerinde olacak; "-Kim oluyorsunuzda biz size hesap vereceğiz. Cehnemin dibine kadar yolunuz var. Bulabildiğiniz en byk taşıda başınıza alın."

Birgn iki arkadaştan biri olan A arkadaşı B'ye şunu der;
"-Benim annem diyorki senin annen kt yollara dşmş."
B'de hemen sorar;
"-Senin annen nereden biliyor?" A yanıtlar;
"-Benim annem senin anneni genelevinde grmş."
B dayanamaz ve sorar;
"-Sordunmu senin annenin orada işi neymiş."

-Zazacılar MİT'tir.
-Yok değildir.
-Zazacılar MİT'in yardımıyla gazete, dergi ve kitap ıkarıyorlar. -Yok Zazacılar kendi imkanları ile ıkarıyorlar.
-Hayır
-Evet.
-Hayır.
-Evet.
-Hayır.
-Siz.
-Kim?
-Siz Zazacılar.
-Yok siz nasyonalist krtler ajansınız.
-Hayır bizde ajan yok, sizde var.
-Ya Apo, ya 85 bin korucu?
-Size kalmamış. Bu biz krtlerin sorunu siz Zazacıların sorunu değil. Ajanıda MİT'ide bizimdir ve sizi ilgilendirmez. Bu, benim tanık olduğum bir tartışmaydı. Son szleri sarf eden zatta tanınmış bir krt. Herkes kendi kapısının nn bir temizleyebilse, sidik yarışına bir son vermek ok kolay olacak.

Son szm; Avrupa'da hava durumları vahim. Soğuklar bazılarının beyinlerini sulandırmışa benziyor. Bilmem iinizde tomatez veya karpuzu buzluğa veya kara gmeniniz olmuş mu? Buzluğa veya karlı havada kara bırakılan tometez ve karpuz cıvıklaşır. Ajan, MİT szleride cıvık cıvık cıvıklaştı. Artık eski effektini (gcn) yitirdi. Ebubekir Pamuku'ya karşı yrtlen kampanyada yuttu.... Serokların, aşiret ağalarının, entellektellerin blblleştiği bir dnyada, Kopiya makinaları ile yayın ıkaran Zazacılar ajan oldular tew tew tew... Birde Krde ajanlık yapan iyi, Trke ajanlık yapan kt. Bu yapmacık mantığının kendisi kt....


06. Aralık 2004
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/19941.htm

Trklere Evet, Zazalara Hayır!

Faruk İremet

Trkiye'de sren demokratik alışmalar, cezaevleri, siyasi yenilenmeler, savaş ve sonuları biz Avrupa'da yaşıyanları hep yakından ilgilendirdi. Zaten ilgilendirmemiş olması ok anormal olurdu.

Biz Avrupa'da yaşıyan Zaza, Krt, Asuri ve Trk kkenli kendine aydınım, demokratım, insanlığı seven biriyim diyen herkes tarafından hasretle beklenilen toplantılar olurdu yapılacak olan her demokratik toplantıyı hasretle ne zaman dzenlenecek diye hep beklerdik. Bu toplantılarda insanlar bir araya gelir dertleşir, hasret giderir ve gzelim sohbetler yakalarlardı. Hele hele bu toplantıların konusu; -Trkiye'ye demokrasiyi tm kurum ve kuruluşlara nasıl getirebiliriz, Trkiye'de yaşanılan ekonomik ve demokratik facianın nn nasıl alabiliriz ve bir değişim gerekiyorsa bu değişimde rolmz ne olacak ve nasıl bu değişimi yakalayacağız? dşncesine sahip olan herkes bylesi gzelim toplantılara koşarak katılım sağlarlardı.

En nemlisi; eğer toplantı, aık oturum veya konferans Trkiye'den gelen aktif bir Zaza, Krt veya Trkidiyse konunun, toplantının anlamı dahada zenginleşiyordu. Buna rnek Tkiye'den bir ka kes parlemento yeleri, avukat gurupları, yazarlar ve insan hakları derneği yneticilerinin iştirağı yapılan toplantıları hep zenginleştiridi.

Bu toplantılarda sorular sorulur, bilgiler alınırdı. Trkiye'ye 10 ile 21 yıldır gidemeyen binlerce siyasi ve ekonomik nedenlerden dolayı mltecileşmiş insanımızın ortak bir platforumda din, ırk ideolojik ayrılıkları gzetmeden bir araya gelmesi kadar gzel bir film sahnesi olamazdı.

Yıl 1995, lkede sren sıcak savaş, "faili mehul" cinayetler, kurulan yeni yasal partiler, insan hakları derneklerinin infermasyon ierikli toplantıları derken, 1995'nın yaz aylarında Trkiye'de kurulan yeni bir Krt partisinin haberleri geldi. Bu partinin programı ve yapısı hakkında infermasyon basına dağıtıldı ve ardından demokratik vede basına aık bir toplantının yapılacağı haberleri herkese yetişti. Bende Stockholm'de yaşıyan bir dostma misafirdim. Dostm bu toplantıyı kaırmamız gerektiğini syledi. Toplantı evine yakın bir yerde yapılıyordu. Gitmeyi ok istiyordum. nk Trkiye'den gelen bu konuşmacı yeni kurulmuş olan ve Avrupa'da ki Krtlerinde desteğini arıyan Krt partisi DDP'nin başkanı Refik Karako (kendisi Egil'li Zazadır) idi.

Dostmla evinden ıkmaya karar vermiştik ve telefonu alınca dnp yanıt verdi (hala moderin ağın cep telefonlarından nasibimizi almamıştık) arayan Trkiye'de 1970'li yıllarda tanınmış bir Trk solcusuydu. Dostmla birlikte gitmeyi istiyordu. Bu şahsın ismini bazı kitaplarda okumuşluğum vardı. Dostm grşme yerini kararlaştırınca evden ıktık. Ben davet edildiğim dostlarımı grmek iin yola ıktım ve dostm B'de toplantıya birlikte gideceği dostunu almaya gitti. Arabayı srerken birazda kendime kızgın, dargın bir halde davet edildiğim doslarımın bulunduğu Stockholm'n dışındaki semte vardım. Arabayı park edip park cretinide dedikten sonra dostmun buluduğu kata ıkıp kapısının ziline dokundum. ocuklarının sesini duydum "-Tı makı, edo akera (Sen ama ben aacağım)" sesinden ufak olduğu anlaşılanı ise; "-N edo akera (yok ben aacağım)" Gzelim Zazaca dilimizi her duyduğumda hep duygulanırım. Hele hele bu dili konuşan ufacık ama dnyayı o ufacık yreğinde taşıyan gzelim Zaza ocukları ise, sevincim stnde yaşamakta olduğum yerkreye sığmıyor. Bu sevinci gzlerim kapalı bir şekilde, ufacık bir ocuğun hayatında ilk defa eline elmalı şeker almış sevinci gibiydi. Zazaca dili, kulaklarımdaki parsı her zaman bir ustalıkla silmiş ve an an korku yaşıyan yreğimi ateşle oyun oynayan bir sihirbaz ustalığıyla stesindn gelmiştir...

Kapı aıldı, ocuklar beni grnce kucağıma atlayıp sarılıp ptler ve babalarına; "-Kek kek, dedo ame (Babab baba, amca geldi)." ocuklara okulata ve şekerlerini verdim. Ayakabılarımı tam ıkaracaktım, dostm T; "-Ayakabılarını ıkarma B'ye gidiyoruz." Başımı salayıp bir gz kırpması ile, "bir şeymi oldu" anlamını verdim. ocuklarına baktı ve "yle" dercesine başını saldı.

Arabada konuştuk pekte uzun olamayan yarım saatlik yolumuzu abuk aştık. Arabayı sentruma park edip kahveye yneldik. Kahvede B ile birlikte Stockholm'de B aracılığıyla tanıdığım kişi daha oturmuştu. Bunlaradan biri B'ye telefon eden Y'idi. Merhabalaştık kahve alıp masanın yanındaki sandelyelere ktk. B'ye bakıp;
"-Toplantı ne oldu?" B bana bakıp;
"-Beni toplantıya almadılar."
"-Ben ve Y gidip yer aradık bulamayınca L.B, O.A, M.T, Z.X, S ve birkaını Suriye'den, Lbnan'dan tanıdığım eski yoldaşlarımın masasına Y'nin ısrarı stne gidip oturduk. Oturmamızla birlikte ilk masadan kalkan M.T oldu onu yanlız bırakmayıp ardından kalkan O.A oldu. Suriye ve Lbnan'dan tanıdığım diğer iki eski "yoldaşlarım" kalktı. Geriye sadece Z.X kaldı ve bu "stn zekalı felsefe profu" Y'ye dnp şyle dedi;
-Y kusura bakma, yoldaşlarım senin iin kalkmadılar. Yoldaşlarım ajanların ve MİT'in bulundukları masalarda bulunmazlar. Bu bizim siyasi tavrımızdır ve sonra bana dnp demez mi;
-Sen Krt değilsin Krtlerin dzenlemiş olduğu gecelerde, toplantılarda ne işin var? Trkiye'ye MİT'e infermasyon mu gndereceksin? Sen biliyorsun ki biz seni ve senin gibi blc Zazaları gecelerimizde istemiyoruz. Tekrar dnp Y'den zr diledi ve dedi;
-Sayın Y istersen buyur bizim diğer masamıza gel. Y'de Z.X'ya bakıp;
-Olmaz ben B'ye telefon aıp ağırıp birlikte gidelim dedim ve birlikte geldik."
-Hele anlat, sonra ne oldu?
-Kapıdan tam ıkarken M.T'de tivaletten ıkıyordu ve yere tkryormuş jesti yaptı. Bu arada olaya tanık olan ve geceyi dzenliyen zgrlk Yolundan olan  bir ynetici yanıma gelip şunları dedi; "-Bu gece bizim gecemiz ve sende bizim misafirimizsin. Ondan dolayı gitmeni istemiyoruz.
Y'ye dnp baktım ve dostmuzun dediklerini onayladığını grdm. Anlatılanları anlamadım. "-Nasıl olur?" demedende edemedim.
-Kardeşim şimdi bu konferans basına aık yapılmıyormu? Bunun reklamı bu şekilde yapılmadımı? Basına aık yapılan byle bir toplantıya MİT'i de gelir iti de gelir. Basına aık değil mi? Kusura bakma Y sana bir sorum olacak, sen Trkiye'den asker kkenli bir Trksn sanada toplantıyı yasak etmediler mi?
-Yok yok aynı B'nin dediği gibi oldu. Hata beni kendi masalarınada davet ettiler. Bende B ile geldiğimi syledim ve B ile dışarı ıktım.
-Yani sen asker kkenli ve aynı zamanda Trk olduğun halde vede onlar ile siyasi bir gemişin olmadığı halde bylesi bir toplantıya serbest gidip gelebiliyorsun.
-Gidip gelmiyorum. Kulandığın terim yanlış bir terim. Ben davetiye ile ağrılıyorum. Zaten davet edilmediğim yerlerede gitmem. Bunu tm Krt hareketleri ve illeri gelenleri bilirler...

Evet Stockholm'da bulunduğum bu bir haftalık srede bir ka olaya ve bazı "eşek şakasınada" tanık oldum. 1995'e kadar hala Krt ama srekli Zazaca yazan biriydim ve Zazacılık yapan dostlarımada hep sayğım oldu. Bu arkadaşların yaptığını yanlış buldum. Buna sebep verilen mcadelenin paralanmasını istemememdi. Ama zamanla bunun blnmeyi değil bir atı altında herkesin kendi z kimliğine sahip ıkarak ortak bir platforumun yaratılmasının gerekirliliğine inandım elbette ki bunuda zamanın arkı iinde iyice anladım, ki buda diyaletkiğin bir kanunu olamalı; insanlar felaketi yaşamayana kadar felaketinde ciddiyetini anlayamıyor.

Bugn bir Zazacıyım ve bunu onurluca hi bir halkı/azınlığı horlamadan, kk grmeden yapıyor ve yerine getiriyorum. Tanık olduğum olaylar beni Zaza gereğine perinleştirdi. Bana Zaza-Milliyetisi diyen oldu. Eğer halkımın diline, kimliğine sahip ıkmak Zaza-Milliyeiliği ise, bana takılan bu isme ve verilen bu nvana sahip ıkacağıma ve onu onurluca taşıyacağıma Zaza zevkini yaşıyan yreğimle onu kirletmeyeceğime tm Zaza Halkının nnde bana onur, sayğı ve kişilik kazandıran herşey zerine, Zazaların davet edilmediği, ajan grldğ hi bir toplantıyada ayak basmayacağıma, destek vermeyeceğime and ierim.

Bu yazıma Zerweş Serhad arkadaşın marşını ekliyorum:

Marşa welati
Hayder Haydır (Merasim-i)

Qıj u pil ceni u camrdi ttewr
Werz ayab, cr u cori bıgeyr
y mıllet ğo hesy zey pl u hewrı
Cr u cor rd u azminra bıguri

Hayder hayder, hayder hayder
Hayder ımbıryan, haydır İmbaz,
Haydır millet, haydır luk b, ğo bışıdeyn,
Şlıg qand malbat u welati.

Serbest u ğo ser b, ew dest u payi b
Paşti bıd, wayr b ğo hsiy had...
Serdar u serpil ğo bızan (bıwaz)
Ma zi dem u dewran ğo vıraz...

Hayder hayder, hayder hayder
Haydır İmbıryan, haydır İmbaz,
Haydır mıllet, haydır luk b, ğo bışdeyn,
Şlıg qand malbat u welati...

Şew u roc, şan u şewray ğo bızan
Rz u r ewı şopa merdımey vaj
Wahd bo, sond wanemım qand welati,
⁄o ver şam, pırod, cırod duz u ware dı...

Hayder hayder, ha der ha der
Hayder İmbıryan, haydır İmbaz,
Hayder mıllet, haydere luk b, ğo bışıdeyn,
Şlıg qand malbat u welati...

⁄ayin u bbeğtira ğo bıpaw
Swiy u seykuri qayte u sıtar kı
Hayig u haydar Dımlistan-i b,
y mıllet, haydar luk b ğo bışdeyn,
Şlıg qand malbat u welati...

Ma malbat u welat ğo sinemı (sinen)
Roşan u şnayiya ğo bıkemı.
Veraver vera cor, roj ravey şım,
deb u det, det ğo vıni nkem.

ZazaPress Amor-7, P.22-23


05. Aralık 2001
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/2033.htm

 

 

Ben bir Zaza milliyetisiyim, saımın bir telinden kesip atığım tırnağa kadar

Faruk İremet

Milliyetilik, eger diğer halkların inkari ise ırkılıktır, ırkılığı sizin gibi bende inkar ediyorum.
Ezilen halkların kimlik kavgası ırkılık değil ulusal haklarının talebidir.
Bizim milliyetiliğimiz Başka halkların hak ve hukukunun inkarına dayanmıyor; Tam tersine bizim milliyetiliğimiz diğer halkların hak ve hukukunuda savunmaya dayaniyor.

Sayin Kalfirat, bu milliyetilik analayisimiza daha değişik bir isimde verebilirsiniz. Kendi halkının hak ve hukukunu savunmak milliyetilik ise; biz bylesi bir milliyetilikten ve milliytetci olmaktan gurur duyuyoruz.

Sayin Kalfirat, hedefimizi şaşırtmaya ugrasan ve gecesini-gunduzunu buna adayan ok dusmanimiz vardır. Ben ZAZA milliyetisi değilim demekle sonu kendimizi inkar etmeye gidecek kadar manalar ve anlamlar ieren değişiniz ZAZA halkının inkarcilarını sevindirmiştir. nk ihaneti meslek edinmis ve kendisini klenin klesi olarak kabul eden szumona zazalara bir yerde pirim ıkarmaktadır.

Korkma dostm...Zazaysan elbetteki onun milli davasını savunuyorsun ve bu anlamda ZAZA milliyetisin. Bundan utanılacak bir sey yoktur. Zaten milliyeti değilim desende, seni inkar edenler seni milliyeti olarak tanımlamakta, hata seni dusmani ve smurgeci guclerin bir ajani olarak grmektedirler. Ben ZAZAYİM demen bile buna yetiyor.

Dusmanlarımızin bizi nasıl grmeleri ve nasıl yorumlamaları nemli değildir. Bizim iin nemli olan hedefimizi şaşırmaya alışan dusmanlarımıza karşı uyanik ve tetikte olmamız nemlidir.

Dostca selamlar

01. Agustos 2001
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/1445.htm

 

 

Soykırım mı, mukatele mi?

Faruk İremet

Sayin Zıya Baran,

Savaşlar iyi mi? Kt m? Sorusunu kendimize sorarasak, kendimizden alacağımız cevap kesinlikle şu şekilde olacaktır; -Savaşlar iyi değildir. Savaşlar kurucu, yapıci değil, yıkıcı ve tahribatcidir.

Dnya tarihinde yapılmış hangi savaşin temelinde, kuruculuk ve yapıcılık
vardır? Savaş, gzyaşları ve kandır. Savaş, yıkılan evler
dağilan yuvalardır. Savaş geleceğin insanın kendi eliyle tahribatidir. Bu tahribati iyi gsterebilecek hi bir bilimsel, sosyolojik ve piskolojik
kanit yoktur.

Savaşlar, hastalıklı insanlar yaratır. Savaşlar, kiriminalite yaratır. Savaşlar, capulculuk ve "savaş ağalığı/beylikleri" yaratır.Savaşların temelinde smrgecilik ve asimlasyon yatmaktadır. Kimliksizleştirme, smrgeciliğin temel dayanağıdır.

Sayin Baran, eger kendimize sosyal yapılanmasıni tamamlamış varlıklar
diyorsak ve kendimizi yle gryorsak, o zaman stmze dşen bazı tarihi grevler vardır. Kendine, gelecegi grebiliyorum, gelecegi analiz edebiliyorum, tarihin sorumlulugunu sirtimda taşıya bilirim diyen ferdin tarihi, idolojik verilerin bir aynasından değil toplumsal perspektifi gz nne alaraktan ve yargılayaraktan, yapacağı yorumlarını analiz szgelerinden geirerekten, aıklamalarını yapmalıdır.

Sizin yaptığınız aıklamalar her ne kadar tarihi simgelemeye alışiyor ise de, bazı tarihi bilgilerden eksiklik arz etmekte.Tabii ki insanın gruslerinin ardında kasıtlı bir ideolojik maske yoksa. Sizin ABD'de tarih konusunda yaptığınız alışmaların bana gre daha bilimsel ve bilimsel gerekleri kucaklayan gereklerle tasmali. Bilimi inkar etmek gerekleri inkar etmekle es anlamlıdır.

Gelelim tarihte gerekleştirilen soykırım gereklerine.1800'li yılların sonlarına doğru ortadoğuda, balkanlarda ve kuzey Afrika lkelerinde uluslaşma sureci baslamıştir. Uluslaşma sreci, baski altında tutulan, smrgeleştirilmis lkelerde byk bir hizla Osmanlı imparatorluğunun dağilma asamsinda baslamıştır. Osmanlı imparatorlugu elinde var olan smrgeleri yitirmemek iin şiddette basvurmuştur. Umut ederim buraya kadar ki aıklamalarımda dşncelerimi benimle blşmektesiniz. Osmanlı imparatorluğunun dağılması ve elinde tutugu afrika, balkan ve ortadoğu lkelerinde dış veya i destekli bir alışmayı gerektirmiş ve ben bunu ulusal bilinlenmeye ve zgrlge olan aska bağlıyorum. Bu gelişmeler demokratik olduğu gibi saygıyla karşılanması gereken bir adımdır. Bylesi adımlar desteklenmeli ve demokrasinin temelini oluşturan adımları bnyesine almalıdır. Ermeni halkına karşı yapılan soykırım, aynı zamanda Zaza, Asuri ve Krt halkınada yapılmıştır. Ermeni halkına yapılan soykırımı inkar edersek, o zaman Zazalara ve diğer halklara karşı yapılmış soykırımıda inkar ederiz. Bunun tarihi gereklerle bir baglkantısı olmadığı gibi, tarihin bilinli olarak carptırılmasıdir.

Yazımin basinda savaşların yıkıcı olduğunu yapıci olmadığına değindim. Savaşlarda karşılıklı ulusların birbirlerine karşı saldırıları ve yok etme politikaları vardır. Bu politika tasvip edilemez. Osmanlı imparatorluğunun hkm srdrdğ dnemde verilen emirler vardır. O dnemin Pasaları kendi başlarına bu kararları almadilar. Verilen katliam emirleri lkenin yneticileri tarafindan verilmiştir. Verilen emirler ve fetvualar sivil halkın bile silahlanmasıni kendisiyle birlikte getirmiştir. İstanbul'da hamaların silahlanip Ermeni dkkanlarını yagma edip sahiplerini ldrmesi gibi.

Bu konudaki kaynaklara benden daha fazla sahip olduğunuza inaniyorum. Bundan
20 yil Krtlerin varlığı inkar ediliyordu. Bugn agizbirliği edilmiscesine
Zazaların varlığı ve Zaza halkına karşı uygulanan soykırım ve jinosit inkar edilmekte. 700 yıllık bir Anadolu ikamesine sahip Trk halkını ele aldığımızda
yerli halkın nerelere g ettigini sormak bizim grevimizdir. Ne oldu yerli halka?

Kendi halkımiza istedığımız demokrasiyi ve zgrlg tm halklara istemek her demokratın ve demokrasi asigi insanların grevidir. İnsan olmak ve var olan kanuni haklardan, tm dnya halkalri gibi Zazaların, Ermenilerin, Asurilerin ve Krtlerinde hakları var.

Dnyayi değiştirmek ve dnyaya zgrlk, demokratik bir dzen sağlamak benim olduğu kadar sizinde grevinizdir. Bu grevimizi yerine getirme konusunda ne dersiniz? Herkes grevini yerine getirirse, Trkiya'de cezaevlerinde insanlar aclik grevlerinde lmezler. Bana kalirsa cezaevlerinde ki ve halen srmekte olan lm orucu bile bir katliamdır. İnsanlığın dşmanıdır. İnsan olmaya ne dersiniz?

Son olarak sunu belirtmek istiyorum. Dşncelerinize katılmıyorum. Osmanlının tarihi diğer imparatorlukların kirli tarihi gibidir. Hitlerin monologlar ve "Mein Kampf" kitabında sunu dile getirmektedir: "Eğer Trkler 1 milyonun stnde Ermeni katletme gcne sahiptilerse, neden ben yahudileri/msevileri tarihten silemeyecegim." Şuan nmde Hitlerin kitabları bulunmadığından size kelime kelimesine ne dedigini yazamıyorum. Ama, size gerekli dşncesini aktardığım kanisindayım.

Her sey insanlik iin. Tm gclerimiz anti-demokratik gclerle mcadele iin.
İnsanlık onuru baskiyi, iskenceyi ve soykırımları yenecektir. Tarihi birlikte yamaya nedersiniz?

Arastirmalarınızda başarılar

27. Nisan 2001
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/526.htm

 

 

 

Bı zıwan maya zi ma şen vac: Sina mı

Faruk İremet

Biray delali, T.Kalfirat, M.lisan u Bertal,

Merdim ci wext bi ziwanna seno vaco; Sina mi (hzkerdya mi) u seno bi y ziwanna bihwo u vyvey x virazo u seno laqa rono merdim seno bi y ziwanna binusno u ziwani seno bikero ziwando akademik. Na grwe zi grwey rosnayox u virnayoxan o. Ciy esto ki gerek ma vira nker, ziwan ma n merdo.

Ziwan ma sar ma miyan di grwe yeno. Gerek rosnayox u virnayox sar ma bir phet u pdi kar u bar pare bikir. Ma nşen vindi hem sair, hem nustox, hem tarixzanox u hem zi bib politiqaci. Gerek grwe u bar nikara pare bo. Ze Zazay, karo ma y sifteyini; mabn x di gerek ma Zazaki qisey kerdeni biker standart. Nusan x forman di bikar Zazaki u peyni ra zi bi qecekan (domanan, tutan) x di bi Zazaki qisey biker u ziwan ina zi biker Zazaki.

Embaz M.lisan ciy do zaf wes ardo ziwan o zi noyo ki; hme Awrupa di u qanunan Awrupi di vano ki; "Her sar heq ci bi ziwan x ya qisey u tercman u mualim (xoca) wastenir esto". Awrupa di sifte İsvec di Zazay na haq x y insani wasto u Zazaki ze ziwan do resmi mekteban di yeno misnayeni u tercmaney zi 10 seri ra vsiyo resmi qebul biyo.
Her Zaza hme welatan Avwupa di gerek ny hqan x bigyr. Ny wasteni bi qanuna zi pasti gino.

Embaz T.Kalfirat, ez hal Zazaya xirab n vinena. Zazay ny cend seran di bi radio, bi pserokana, bi formana, bi siteyana u bi kitabana hme dinya r ciy misna -100 ra ziwan ma merdifani ra qat qat yeno xeta hi (sifir). Na zi gam da girda u werdi niya. Semed nustey to sena ny vaca; "-Ze Zazayn hme kar u bar di ez amedeya, na ju. didi, gerek ma kar u bar pare biker. hirini, gerek ciy ki ma Awrupayan di vecen gerek bires Welat. Welati xeber sar ma na greweyan ma ra ciniy. U gerek ma hme Zazay cr u cori pteps u pr dosi bid. B dosi u b mil ma tenyay u ma do vini b.

Na mnaqasey ki sima tiya di akerd seno bıbo leqey do newe mabn Zazayan di.

Berxdar bi u wes u warey di bimani


05 kasım 2001
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/1292.htm

 

 

 

Satlık değil hi bir değere

Faruk İremet

Ben demedim mi, halkıma olan sevdam bambaşka
yle kolay pars tutmaz, erimez ve satın alınmaz
Ben bu yreği atalarımdan dn aldım
Ve mirasımdır toprağımın evlatlarına

Dilimin her kelimesi kfrde olsa, nota gibidir
Kulağa hoş gelir, yani nini misali
Ben dilime her zaman aşık oldum
Kara sevdalıya ve gnl yakana okunan seda misali

Bu yrek, Zaza yreği titandan zırh
yle kolay pars tutmaz, erimez ve satın alınmaz
Yoluma dşenen tuzaklar kimin eseri?
Ben gneşin ocuğuyum boyun eğmez tarihin evladıyım
Ben Zazayım, gnlmde şimşekler akar halay olur
Gen kızların dilinde baldan dilimiz, zılgıt olur
Ve o da satlık değil hi bir değere.

Kalemimden dklr hikayesi mısra mısra
Halı desenlerinde, halı saaklarında renkleri sevdalıların
O engin sevdalar, Zaza gelinlerinin duvaklarındaki sevin
dn alınan yreklerde halkının asil destanı
Kimliği beli, soyu beli benim halkımın
Ve o da satlık değil hi bir değere.


18. Mart 2006
http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/3095.htm

 

 

 

Harman yeli

Faruk İremet

Kimi zaman hayat bir l olur
yazğısı bozuk kurak bir toprak
kimi zaman yanlızlığımızı gneşte aralayan
bir sevin mjdecisi

Kucak aarız, kucaklarız iklimlerin en delicesini
yrek, yaşamın ekilmez girdabını deldike
yol bulur susuz sevgilerimiz, su tadında
yani yrğimizin ufkunu serinleten
kızların peşmalindeki harman yeli gibi

Ufukları kesilmiş bebeler
eğer yeniden dnerse yaşamın oyununa
parsli kapilarini acarsa umut denen yreğin
bahceye ıkar gller bahesine
yz gle yz gle gle
yalın ayak umdu ferah
 
Beklediğimiz fırtınalar aşk fırtınasıdır

Garip, yabancı bir deli, hani benden farksız
Allah aşkına yazdıklarımdan bir ka kelime anladığınız var mı
Ben yasak aşksız yaşayacak bir adam değlim
Yreğim her zaman kaak olmalı, yılanmış şarap
Şarabı en son benimle kim iti biliyormusunuz
Eşim olan gnlmn hırsızı
Ve kaak olan son aşkım, yreğimim harman yeli

Gnln Baltık Denizide olsa ekinmeden yelken aarım
Kanat vururum rzgarına
Ağaran salarımı ıslak teninde yıkarım
gzlerimle okşarım gzlerini
ılık nefesimi kulaklarına tıslarım
alırmısın beni kucağına yar

Aık penceremden
Siniyor ieri drtnala vahşileşen arzuların
Tılsımlıyor ggsme tomurcuk ter tanelerinle
Karacadağı uykusuz,
Fıratı isyancı, kaak gecelerin

Evdal Ağada yeşeren yaban iekleri
Odamdaki erevelerde birer resim
Siverek Kalesi altındaki dokumalarda
Zaza kızlarının elleriyle rlmş
halılarımın arasında yer verdim
senin gibi yaban bir ieğe

Sinende tomurcuklar enginine ermiş
Gzlerim, darısı başınıza,
ieği burnunda vara yoğa karışmaz
Benim genliğim,her gencin genliğine benzemedi
Şerrine lnet yreğimin,
O zaten isyancı olmaktan gayri bir iş bilmedi


17 şubat 2006
Kaynak: http://www.f51.parsimony.net/forum204355/messages/2791.htm,

 

 

 

kaldırıyorum -izimleri-

Faruk İremet


-l-

Amasız yolculuklara,
yorum yok.

Savrulan dalgalar
rzgara takılır
eser,
gider,
gtrr bir grltyle
beni,
dşncelerimin,
                      yutan girdabı.

Umudunu yitirdi,
avcılar
Vurulmamış hens,
av.

-ll-

Yenilmeyi
hi bir zaman
kabul etmedim
hele birilerini yenme
                      projelerinede
mhendislik yapmadım
Ama; şiirle,
sivri idolojilerin yıkamadığı
dnyanın sınırlarını
                      yerinden kaldırıyorum.
Buna sınır tanımaz bir felsefe
diyorum
Ben deniz,
sınır tanımaz bir şair.

-lll-

korkma
insan kanı değil şişemdeki
sadece ucuz, kırmızı şarap
insan kanına girmedim
bununla ne ellerimi
nede tarihimi kirlettim.
-izimle- başlayıp
-izimle- biten idolojiler
yenildiler.
Ama;
bak,
şiirler sndryor
susamış yangın deryasını.
Ve kıracak
yasaklı sınırlarını dnyanın
kalemimle.



Piya Forumu, 29 Mayis 2006
http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/3982.htm

 

 

 

 

Ruhuma bu kadar işlemeseydi

Faruk İremet   

Meltem meltem leylak kokar, glen yanakların
Yani dalga dalga eser, her bir yanimdan
Seni bana dunc bırakarak,
Bir bahar yaşatır, zengin ok renkli safağımda

Yagmurdan alıp sana verdim toprak kokusunu
Canima sinen ova serinliğini,
Sabahin krunde yaylaya ıkan
Bir Zaza gelinin hayat hikayesini
nk sana sunduğum bu doğa gzelliklerinde, ben varım
Ve lkemi tanıman iin, armağanımdır sana
Yaylam, meltemim, leylaklarım ve halkım

Sinirsiz, karsılıksız bir dnya değilmi hep istedığımız
Birlikte yudum yudum itiğimiz
Ve ruhumuzda temizledığımız karşı karanlıklar
Bu kadar ruhuma işlemeseydi
Sana belkide antalamazdim, sunamazdim, blşemezdim
Zazalığımın simgesi olan halkımin tm renklerini

Kaynak: http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/243.htm 2004
 

 

 

Yaşamak

Faruk İremet  

Yaşamak elbette gzel, anlayan iin
yaşamak utanmadan, sıkılmadan ve sormadan nedenini
yani bir yavuklunun beklentilerinde ki yaşadigi zlem
yani denizin ruzgarsiz bir havada yaşadigi durgunluk
yani huzurun sarmas dolas yaşadigi ask dolu sukunet
hani bizi bekleyenleri grup kucakladığımız andaki sevinctir
yaşamak.

Yaşamak hayatın felsefesidir ve ayakta kalmaktır
yaşamak zgurluge anlam verenlerin sruvenidir
yaşamak var olan yasak duvarlarının balyozlarla indrilmesidir
yaşamak yenilenmektir, değiştirmektir, delice sevmektir
hani gecmisi değil bugnu bulmaktır
var olmaktır inadina inat
yaşamak

Kaynak, http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/207.htm2004 

 

Kulaklarına tıslarım

Faruk İremet     

Gnln Baltik Denizi de olsa
Cekinmeden yelken aarim
Kanat vururum rzgarına
Agaran salarımı
ıslak teninde yikarim
gzlerimle okşarım gzlerini
ılık nefesimi kulaklarına tislarım
alırmısın beni kucağına yar

Aık penceremden
Siniyor ieri drtnala vahşileşen arzuların
Tilsimliyor ggsme tomurcuk ter tanelerinle
Karacadaği uykusuz,
Firati isyancı,
kaak gecelerin

Evdal Agada yeseren yaban iekleri
Odamdaki erevelerde birer resim
Siverek Kalesi altındaki dokumalarda
Zaza kizlarının elleriyle rlms
halilarımın arasinda yer verdim
senin gibi yaban bir iege

Sinende tomurcuklar enginine ermiş
Gzlerim, darisi basınıza,
iegi burnunda
Vara yoga karışmaz

Benim genliğim,
Her gencin genligine benzemedi
serrine lnet yregimin,
O zaten isyancı olmaktan gayri bir iş bilmedi

kaynak; http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/242.htm 2004 

 

 

Beyinlerde hamile

Faruk İremet

Hayatın derinliklerinden bize ulaşan
olgun bir mısra gibiydi bekledığımız yarınlar
yani vurgun yememiş
yani boyun bkmemiş
ve elleriyle umut dağlarını esirgeyen.

Sehvetlendiren renkleriyle nce şafak
sonra can veren tabiatın en gizemli eseri gunes
ve yeniden canlanıyor tm sesizlikleriyle
Firatin, Harani okşayan nemli parmakları
işte budur yaşam
işte budur hayat
orada dlleniyor bir vatan.

Orada yasiyor duygular
sevdamiz bir şafak
hasretimiz gunes
ve artık beyinlerde hamile
gelecegimizin simgesi olan vatan

Kaynak; http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/374.htm 15 Ocak 2005

 

 

O

Faruk İremet

Tarihimizin bagrinda bir iek ati
bilgisiyle
askiyla
bir bahar iegi
mevsimlerimizi kucaklayan.

Her yigidin bir sevdasi olur
gizli
bilegi bklmeyen

Koca bir tarihin evlatlarıdır
onu kucaklayan
yabani bir dağ ieginde
gz kirpmadan
bayrak sallayan

Ezgisi bir lke olur, sınırsiz
sınırları dili gibi alinan
o dil ki, dilimizdir
gnlmzn sevda ezgisinde

O, bu askin ezgisiydi
sylenmeyeni syleyen
bir yrekti
bir yaban iegi gibi
dağlarımızda
ovalararimizda aan

O bir yaban iegiydi
dost yzl dşmanına boyun egmeyen
emanet bıraktigi yola ser veren
ezgisi zengin bir sevdaydi.


19 temmuz 2004
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/18316.htm

 

 

Kulaklarımda şehvetinin rzgari

Faruk İremet

-l-

Anlamadığımız bir dilde
bir iki kelime
alıp-veriyoruz
anlamadan
hoşakal diyoruz.

Aynı gkyznn
aynı yildizların altında
ayri kitaların
ayri ularında
değişik dşlere sahibiz artık

Degisik bir rzgar
gl bir kasirga
esiverdi aramizdan
buna hazırliksiz
martilar gibi
yorgun kanatlarımızda
yreklerimiz yenik dşt

Eksik kalan bir seyler vardi gnlmzde
yaşanmamış
przl
patlamaya hazır.
nanmak varya!
hani o szde var olan -sicak-
Hani ihanette kayip edilen

-ll-

Kulaklarıma fısıldayan
şehvetinin rzgarını
her "canım" dedike
iimde ayaklandırıyorsun
devrim sabahlarımı.

Vcudunun soğuk terini
canımda ısıtıyorsun
yasakların olmadığı bir lke istiyor gnln
-syleyemiyorsun-
dudakların
dudaklarımın nemini ariyor
-pemiyorsun-
inadina uykusuzum

Bu gece yine fke dolu
gecelerimden bir gece
-seni disnyorum-
uyku bana inat
girmiyor gzme
ben uykuya inat
uyumuyorum
iki inati kei gibiyiz

sarkiları suskun
mziksiz bir gece istiyorum
dn ver bana
mrnden bir dakika
seninle olayım

Seni kucaklarken
sicak bıraktigin kucagimla
o an;
her sey susuversin
duruversin mrmzden
szlp giden zaman.

Hislerimde,
senden, nefrete yer yok
severken seni bu gnl
senden, intikam almaya yer yok
dşnrken seni
bilin altındaki
dşnce kaynagi kuyularda
seni sevdike
aciya yer yok bu gnlde.
Bu gece benim gecem
uykuya cephe atim
bu gece seninleyim... uyumuyorum...

"unut" desem
yasaklara boyun egeriz
biz değilmiyiz ki
o yasaklara Başkaldıran

Btn dnya susmuyor
biz sustuk diye
btn dnya aglamıyor
biz glmedik diye

19 Ekim 2003
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/13381.htm

 

Germeya to ze vaya gosan mı dı

Faruk İremet

-l-

ziwano ki ma p fam n ken
bi o ziwana
ma en qisey pdi dan-gin
b ki fam bi ker
ma pra xatir wazen.

yni azmini bini di
yni estareyan bini di
bi ciya ciya serey kosey dinyay di
ma pra kewt duri
ma bi wahr hewnan
y hewn zi neki zeyd pya bi.

vaydo viryaye
tofan do b hkm
ma mabn ra ravrd
ma ny r b hadıre, zeyd bewrana
pelan ma di zerya ma vini ke

zerya ma di kemaneya iy est bi
o ki n cwabi
peliqyaye
teqani r hadıre
qin kerden esto ya
ka o ki qiseyan di esto germ-
ka o ki ixanetan di beno vini.

-ll-

germeya to ze vaya gosan mı dı
i wext tı vana can mi
tiya aya kena
zerida mı dı
serehewadayen da sodiri.

ariq serdeyda can x
can mı dı germ kena
zerya to welat do b yasax wazeno
tı n sena vaca
lew to
nermeyda lewan mi gyren
tı n sena ma kera
ez zi inad, b hewna

no san zeyd sanan min o b hewnan
bi hrs
to fikirna
hewin mi r biyo inad
n kewno iman mi
ezi hewini r inad
n rakewna
ma biy inad ze bizana.

dri biy b veng
san do b mzik wazena
mi r deyin bidi
imr x ra ju deqe
bi to ya ba

i wext to gina x virar
a virara ki germeya to bar kena
o wext wazena hme i bıbo b veng
u vindero o wexto ki imr ma ra sino

hisan mı dı
to r nefreti n abırnena
to ra hzkena na zeri, sekera
na zeri di ca inyo intiqami r
i wext to fikirna
aqil mi beno zey bir, fikiri ben piyar
i wext b to
bi to ya hzkena
tewayeni r ca n maneno na zeri di
na san san min o
mi cephe akerd hewni r
na san ez to di ran rakewna

vira ki to r vaca
yeno o mne yasaxi qezen ken
u ma yasaxa r mil ronen
ma niy ki
y yasaxan r serehewana

hme dinya b veng n maneno
qand ki ma bi b veng
hme dinya n bermeno
qand ki ma n huway.
 

19 ekim 2003
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/13380.htm

 

 

 

Kimliğini yitirm

Faruk İremet

Mecnuna dnmşsn
aklın bir karı havada
inkar felsefesini bırak
sana mi kaldı
Zazanın davası
kendini bilmez
kimliğini yitirmiş
vatansız akıl hocasi.

Başkaldıran halkın
akıl hocaları bol olur
ders başlar
kle hocalar zincir olur
sende ZAZA halkının
egitmenligine soyunan
boynunda
kimliksiz paranga taşıyan
o klelerden birisin
aynı dilden notaları okusakta
Ben ZAZAYİM sen değil.

Karşıma ıkma
glgeme basma
izimi surme
kendi ipinde yanarsin.

Ben ZAZAYİM ZAZA
sende dahil
tm sahiplerin bunu byle bile.
Yitirdigin kimliği bende değil
yreginde ara...
 

04. Haziran 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/4181.htm

 

 

 

lm

Faruk İremet

lm...
misafirim olsan
ne kazanırsın
canımdan başka.

Bir lke bırakıyorum ardımdan,
bir tarih
bir tarih ki yargılayamasın
ecdadın ezrail olsa.

Zaza kanı alevdir
yakar adamı
lmde olsan kar eylemez.

Şaha kalkan ZAZA yreğimdir
snmez
sndremez
yalan tarihli, tarih kitapların.

Satın alınmış
"iten a, yılandan ıplak"
elimizden su imiş
"dost yzl, dost glckl" ihanet şebekesi.
lm olsa adın ne yazar?


Piya Forımi: http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/100.htm
(28 aralık 2004)

 

 

 

Berdel usulu

Faruk İremet

Glgesinde yitik kaldığımız uurumlar
hayatın kendi akordiyonunda
notasını yitirmiş yaslı gecelerdi.

Zazalara giydirilen kara gelinlik
gardiyansız değil
hani nerede
meydanları dolduran
zazaların yanan yregi?

Bu gnlum
yavuklu
berdel usulu
cellatlar dengesiz cehnem enigi
beni yenermi sanirsınız kimliksiz zebani?

Dilimle,
yregimle yakarim kara gelinlikleri
Munzurda helalerim kirini
halkımin helali olur kirk tas sudan sonra
kle ruhuna brunmus yitikler .

Bu sevda
bu nikah
bu gelinlik halkım iin
ben Zazayım ZAZA
Glgeli uurumlar akordsuz,
yenik bana
 

04. Haziran 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/4180.htm

 

 

 

"Her bı heryda x ya fın kewno lınci"

Faruk İremet

Tı, zerida mina dırbetın
bı ı babeta ray vinen to ver
bı ı babeta to rd to ra dur vıznen
bı ı babeta ben wahr rd to
ma tı hndı fıseg?

Gam bı gam
gam to reseno
rdan toy pay n biyaye
wucana bıkarı

bı eq zerida dırbetina
wucana baxey hzar serana
cay vılıkan o
welat to yo.
Dem dem o
no ı dem o?
ray bıryay
no ı hal o?
y mezeli aynen
Qand kam o?

Zerida mına dırbetın
ıiyo tiy kewt ık?
ıiyo tiy terşen?
Mezeli qand to zi biro aynayenı
"her bı heryda x ya fın kewno lınci"

Roc bı roc edo pıroda to sere
hta tı vac;
ez zeriya
ez b dırbeta
ez Zazaya
heqd Zazaya ayet ameya.

ZazaPress amor 7, elun 2001, perı 21

03. Mayis 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/3958.htm

 

 

 

Biy La

Faruk İremet

Ez rd to di
biy la, rijya y
biy gl, akerd
biy veng, koyan ra sirqay
biy va, mabn;
meyr, gozr, tuyr, simaqran ra
ze amnani ravrd.

Ez resay biy ristey
tarix Hrani u Paloy
fek Sex Sid Piraniji ra
vatey serehewadayeni tirynay
mi x diy
ez biy ZAZA.

"Alim" hme ci hway
-ZAZA kamiy? Vat...
La..."alim"!!!
ZAZA, hme tarix rocawano
mi, medizni "alim"...
tarix to mitiribey u kocerey o
rd welat ma di
kok ecdad to mymano.

ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 19
17. Mart 2001
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/398.htm

 

 

 

İxanet

Faruk İremet

ci wext
ixanet pirodo kber ma
o do sekero?
o do can ma bigiro?
Dyndar to niya
ixanet.

Ti bi namey embazeya
yen mi het
dest to gunino
boy ki to ra yeno ixanet o
u tı xayin...
hta ky homa

sar ma
adır to di nveseno
o kfi xayiney
x r binimni
tı ne ju welathzkerdox zazay
u ne zi tı zazayn
tı bazarandi b qiymet
roteni r
hadırey

Zeyd to ya boliy lewen
so kberi verdi
qand estey
dormey x bipawi


ZazaPress amor 10,  hziran 2002, perı 21
04 Mart 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/3523.htm

 

 

 

Bu sevda er isi

Faruk İremet

Adimi yazdim duvarlara
can pazarinda
beni, benden sorarsan
beni, benden anlarsin
yasa benimle
topraktan ahsap tavanları
orada yetisti besigim
adaklar yuvasinda

vatanım, ana rahmi
pihtilasan kan damlaları
yreğimin sesi ozanlarımın telinde
gel dokun
paylaş banimle
bu sevda er isi.

15 kasım 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/6896.htm

 

 

 

Wish you were here

Pink Floyd

So, so you think you could tell
Heaven from hell
Blue skies from pain
Can you tell a green field from a cold steel rail
A smile from a veil
Do you think you can tell

And did they get you trade your heroes for ghosts
Hot ashes for trees
Hot air for a cool breeze
Cold comfort for a change
And did you exchange a walk-on part
in the war for a lead role in a cage

How İ wish, how İ wish you were here
Were just two lost souls swimming in a fish bowl, year after year
Running over the same old ground
What have we found
The same old fears
Wish you were here
Burada olmanı isterdim (Pink Floyd)


Pink Floyd

yle mi, yle mi ayırabileceine inanıyorsun
Gkyzn cehnemden
Mavi simaları acılardan
Birbirinden ayıra biliyormusun
Yeil bir sahayı souk elik raydan
Bir glc raydan
Ayırabileceine inanıyormusun

Ve kahramanlarını hayaletlerle deitirmeye seni inandırdılar mı
sıcak kl aaca
sıcak havayı serin yele
souk komforu deiime
savataki istatiki roln kafesteki liderlik rolne

bir bilsen, bir bilsen burada olmanı nekadar isterdim
biz sadece iki yitik ruhuz
balık kavnozunda yılları izleyen yıllarda yzen
kotuumuz eski topraklarda yeniden koarak
ne bulduk
eski korkularımızdan baka
burada olamnı isterdim.


eviri; Faruk İremet

 

05 ocak 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/2863.htm

 

 

 

 

Ya tı?

Faruk İremet

Tirk dismen ma yo
ny cim suri rumi
ma y nasken
ya tı?

Ez zana
tirk ra dost nbeno
tirk qetil sar ma yo
tirk di merhmet cinyo
b wujdano
u barbar do qetil hme saran o.

B bira
dost Zaza
Zazay bi x y.

Bi qiseya
bi linciya
kes ser nkewto.

Rosnayeya kameya ma
sewq dana
o ki sar ma roseno
bi panc qirusa
rotox o
xayin o
u ma ra cir merhmet cinyo.

Sar mino sere hewadeye
sere hewada barbari tirka ver
terteleki ame ci ser
tarix di emsal ci ciniyo.

Tirk dismen sar mino
dismen mino
welat mi bi postalan x y
leymina
hram kerdo
Tirk dost mi niyo...
Dost sar mi zi nbeno...

Ya tı...?


03 Ocak 2002
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/2807.htm

 

 

Derdo

Faruk İremet

Azmin, bi tijiya zerd biriqno
rd bi halna
tilili n kewt fek kesi ra
tilili tilili ya
tililiya sar mina.

Kam kamo?
Kam kami vyndano?
Kamo derd ra naleno?
Vyva,
vyve yo
b derdo.

Qeceki qiren
kcey di gley kayken
delemey dosnen
kay kayo
kay ma yo
zerida qecekan di amnano.

Derd derdo
derd ma niyo
ma zazayan di derd
b nameyo.
 

ZazaPress amor 7, elun 2001, perı 20
08 augustos 2001
http://f25.parsimony.net/forum62148/messages/1265.htm

 

 

Politika di, mana ixanet u ajan.

Faruk İremet

İxanet her wext ameyo vateni u tarix ra qe vini nbiyo. Labır ma na qisada ixaneti ra ii fam ken? İxanet ii yo? Merdim kr, kami r vano ney ixanetey kerdi? Bi qised ixaneti ya piya her wext no qise zi yeno vateni. Van no merdim "Ajan o". Ajan biyayeni u ixanet kerdeni zey p niy. Hergi jew bi sered xo ya qiseyna u ca ca maney dan ifade kerdeni. Yan maney n wirna qisan zi zey p niy.

İxanet
: Bi wastenda x ya, bi zanayena xirabey kerdeni u bi perana yan zi iy do bi qiymeta infermasyono mhim rotena.
Ajan:
O ki qand hsabd dewletna kar keno, grweyox istixbaratt a dewleto, oyo.

Laber di ma di n wirna qisan kar ardeni bol reheta. Qand kami beno wa bıbo ma sen kar biyar u vac; "-No merdim ajan o, yan ixanetkaro." Labır kes nseno vaco; "-Qand ii no merdim ajan, yan xayino." Wexto ki merdim hereket ra abıriyo, merdim beno xayin, ixanet kerde yan zi ajan. Wexto ki jew fikr jewi hes nkeno yan zi fikr ney nino hesabd ci hima qlp nano pa, ci r iftira keno u vano: -Diqet biker o merdim ajano. Merdim bi fikr do neweya biviciyo sard x ver, no fin zi bini van; -No fikir fikro newe niyo, no taqtik dewletand kolonyalistano. Dewlet kolonyalisti wazen ma pare ker. Heger wuni nbo qand ii n bi fikr do newe ya vicn ma verni. Hereket ma est, ma y di n hereketan miyan di grweyen zi sen bir ma miyan di kar biker u bigrwey. Fikird wunasinan r van fikr konservativ/muhafazakar. Yani fikr x y kihani muhafaza ken. No yeno i mane? Br ma het. Welat di sar miyan di qedemey (sınıflar) est, n qedemey qand x qand xrband x u hereketand x virazen. Jew biyayena grweyoxan (isi), jew biyayena xocayan/maliman, xezeteciyan, tixtoran, awukatan, segirtan, wendoxan/telebeyan, sosyalistan, anarsistan, komnistan, nasyonalistan u herwina. Bi no sekla, bi no hesaba sar welat beno dewlet. Yani sart dewlet biyayeni, di n kberan ra ravrdena beno. Zazayan zi newe newe xo diyo, xo sinasnayo u dest x esto n iyan, vinayen x akerd, wasten u vaten xo est meydan u newe newe y sareyda xo di, xo diyayeni di ben net u zelal.Tabi no zi brisk niyo. Risk ci ii yo? Risk ci noyo ki, fin ra bib nasyonalist u ma vero bib bend. Tabi na nasyonalizmi ma pawit u zeki ma pawit wunasin zi bi u vijiy ma verni. Ze insando Zaza u demokrat wasten ma lazımo nb. Van hemver heme kolonyalistan ma bib, bivijiy u ma hemver dismen biyayena saran u insanan bib. Lazimo ma pasti bid heme serehewadayenand sarand bindestan u inan heti cay x bigir. Ma dismen n saran niy, ma dost ciy. Ma xayin niy, ma verkewtox u virnayox (devrimci) u ma bi fikirdo newe ya x esto meydan u ma pasti dayox sard x u sard x r wahr vijyayox. Sosyalist biyayena ma zi van esasiyet im girotayeni nbo, esasiyet im akerdenda sard ma bo. Lazimo ma qand heme vinayenan u fikirand pra cabi cayan, zey p niyan akerd b. N fikir wunasini u n diyayen akerdey sar ma ravey ben. Bi vinayisd x ya gerek ma bi imdo newe ya bewnimı dınyay ra. Vatenand vengan ra gerek ma x duri fin. Vatenand zey xayin u ajaniya. Wato ki Alexander Mekadoni sinoran x y bahdoynan vineno, bermeno u vano; "Welat mi nvarda isqal kerd. Nika ez do kamci welat u erdi isxal kera?." im veysaney nweseya en girda. Merdim ki wastena ci naya merdimi merdim nwesiy. Nweseya wunasini heq sarand binan erzena lingan bin u xo lingan bindi peliqnena. Na nwesey zi di rihd insanand narsistan di peyda beno. Yani na nwesey a "ez" eza gama sifteyna nweseyda diktatoreya. Di n nusted x di ez nwazena heme naman nwesey binusna. Merdim o ki nweseya narsizim ci di esta, o di merdimı dı nweseya sizofreni, nweseya paranoya u bini est. Dismen kam o? Gerek di no tesbit di heme Zazay jewb, pasti bid p u p heti ca bigir. Hetan ki ma dismenan x wes nsinasn ma nsen xetan kar u bard xo rast ker u akerde akerde ray ber. Demo ki ma xetan ray siyayenda sard xo zelal nker ma do seran inan tmiyan ker u fikir do nezelal vejimi ci ver. O wext sar ma do nzano kamci rayo siro. Sar Tirkan yan zi sar sarand binan dismen ma niy, sistem u kerden inan nwesi, zordarey u zordestey, tahda u zlim inan dismen ma y. Dismen ma merdim ki, rosnayox ki, hereket u partiy ki biyayena ma, sareya ma Zazayan inkar ken y. Ma dismen saran niy, ma dismen bbextey, imsurey u diktatorey. Ma dismen merdim ki x u sar x ben rosen sarna inan. Ma dismen zurker u inkar kerdoxan.

Sar ki p miyan di heyat x domnayo, saran p gan verdayeni kar u grwey merdimand tariyan u destand siyayano. Na politika, politikaya  disaran p verdayeni u pdi siknayena. Kam ki dawaya Zazayey ken, merdiman konfaransan ra teber esteni ( konfaransi qand heme merdiman u saran akerdey), inan peliqnayeni u inan r xeberi dayeni ewto. Politikaya wunasin yarmeteya dewleta Tirkan kena (lazımo merdim insanand wunasinan ra biterso. Ka ii y u kar inan ii yo?). Hewna ki iyan xiraban dest pey nkerdo van kes verniya ci bigiro. Wexto ki dest pey kero zi mesul n iyan merdim fikir kihani u nasyonalisti mesul n iyan. Merdim wunasin qof, peyramendox u fikir kihan ki politikaya winasini villa ken u fitneyey fn disaran miyan mesul n iyan. Ma n merdiman wunasinan zaf rind sinasnen. Wext ci biro ma do n merdiman di qonferansandi, kombiyayenan di, veyvan di, sn u snayan di teshir biker u bid eskera kerdeni. Merdimand wunasinan r ma y nay van; "Tehdit sima, ma rayda ma ra nken u duri nfinen. Van sima na juweri wes bizan!. Ma nwazen nwesey ma miyan kewo, ma kan di p dimi kew u p rencide biker.

Di i est van merdim pra abırno;

1- ki van; "N qand dest siyay kar ken" wazen ser n meselan u rasteya n meselan bigir u bid virakerdeni.
2- ki na mesele di nsen akerdayen newey viraz, na mesela ra remen. Na remayena inan zi bizanayena niya, bi nzaneyenda inan ra yena.

O iyo ki sik merdimi anceno noyo; merdim Kirdasi, Tirki n, ki kok inan Zazayo u bi x Kirdasan yan zi Tirkan miyandir, en bolki y yen ma ser. Qand ki Tikan ra Tirk, Kirdi ra Kird biy. Merdim x seni vineno u seni ifade keno, o heq eyo, ma ey r iy nvan. Ema ez wazena tay embazan r nay vaca; "Sima y Tirkan, Kirdasan miyan di grweyen ma y sima r AJANİ, XAYİNİ nvan. Qand ki ma zan vatena ajan u xayini yena i mana. Qand embazan objektif, yan zi sbjektif ma nvan xayini y. N vaten wunasini grwey merdimand zane u rosnberan niyo. "Embaz u dost delali" vaten ki sima y qand ma van, vatenan werzan qand x, yanzi dismenand ma y goni rijnayoxan r.

Fasizma C.T (Cumhuriyet Tirkiye) bi nimite, bi xofey a politika ya x ya asimlasyoni Zazayan ser u sarand binan minoritetan ser ramena u ma bi sarana piya hemver n iyan u ma y hemver asimlasyon, qetliyaman bi inana piya xover da u ma y dan. Ma lejd inan di zi bi inana bi. Labır ewro ra tepya do wini nbo. Sert ma do bib u ma do bizan ka ma do kya piya bigirwey. Kam ki idolojiy ma, kameya ma, sinasnamey ma qebul biker u ma zey sarand binan sar do xoser bivin, ma do bi inana piya bigirwey u bi inana piya lej serkewteni u serbesteyda xo biker. Hereket ki, partiy ki. sexis ki serehewadayena ma Zazayan qebul ken ma bi inana kar u bar sareyda xo ray ben. Jewbi ma bi inana ray nsin, qand ki ferq inan u binan pra niyabırno. iyo ki serdestiy ma r ken ewro y wazen iyan ma r biker. Sima b sima merdimand wunasinana ray sin? Ray ma p qebul kerdena ben jew, zewbi pra abırn. Van na juweri zi rind bizan ma nwazen u ray ndan merdim ki layiq insan u insanetey niy lpnci berz ma u lejd ma. Wa sir xo r karna biker. Di n meqaled x di z wazena taynan hewn ra ayakera u peyhesnayenda zaf mhimi rafina iman ver. İstixbarat u qwet C.T yan zi binan wazen dibendey ma miyan fin, ma verd gand p u pdi bid kisteni. Ya didini wazen bi named ma ya ma miyan di xrbi viraz ki n xribi ma tecrit biker. Tecrit kerdena inan nino no mana ki ma lej x rosen, inkar ken yanzi ndomnan. Eks ci ma lej x kokd mezbuti sero karito. A leyma ki, a lekeya ki wazen ma arerod, ma do bi zanayena, bi mantiqa, bi demokrateya, bi rosnbereya a leka xo arero ndiskin, ber peyser ared inan ro diskin. Labır hetan u hetan do ns ay xo are ra pak ker. Viradi inan heta torinand torinand inan zi a do bi inana siro. Lazimo ma sar Zazayan, zane, demokrat u rosnber Zazayan destan xo het pya derg ker, desten p teps, pr wahr biviziy u ray nd ki xrb nwesi ma miyan kew yan zi ma miyan di ca bigir. A didini van ma ray nd kes fek berzo ma, sard ma. Lazimo ma xruban x, ensttyan x u partiyan x bi destand x ya viraz." Wa kesna namey ma, namey sard ma kar niyaro u qand menfehet x ma ngirweyno.

Kam ki, sar ki, xrb ki, partiy ki, hereket ki ma Zazayan inkar ken diktatori y, sovenistiy u di rayda kolonyalizm di r. N qisand wunasinan ra, tehditand inan ra jew Zaza nterseno u bi n iyana nsen iman ma bitersan. Kltrd ma Zazayan di van ters inbo u iniyo zi. X ra merdimo ki terseno o na mesela di iniyo. O ki terseno o rewnayo teslim biyo u xo roto sarnay yan zi lej sarnay keno. O ki terseno o rewnayo sar x u x rotenir hazıro. No lej seni lej ma Zazayano se, wini zi lej sarand binan bindestano zi. Di n lejd ma di ma wazen heme Zazay jewb, heme piya br p heti jew gan u jew bedenb. Ma do di n lejd x di zi na juweri biker, sar x biyar p heti hergi jewdo militan sard x u na dawada x bo. Emeleya ma bisard ma yena u ma n iyan inan ra posen.

Wastena ma, van her Zaza bi saxsiyet x ya, bi lejd x ya, bi kameyda x ya, bi sinasnamed x ya sarand dinyay miyan di cay x bigiro. Sar ma Zazayan, lac u keyney, way u biray ma werz lingan ser bi aredo akerdeya x berz meydan. Sima do bi zanayenda x ya, bi cesaret x ya, bi serehewadayena ser kew u bir sinasnayeni. Kes bi fikrand x y newana, bi fikir do newe ya nben xayin, nbeno ajan. Van sima sard x r, sinasnamed x r bib militan. Tarix ma bi serehewadayenan ra piro, labır i heyf ki saran binan x r kerdo mal. Ma goniya x rijnaya saran binan pa x r siyaset virasto. Ewro ra tepya van no wuna nbo. iy ma, serehewadayen ma, wa sard ma r mal b. Bi serehewadayenand sima y newana, serehewadayen kihanido bir ziwan u newe ra mal sard ma b. Wa sarna gonida ma ser, serehewadayenand ma ser x r siyaset u camrdey nkero. Politikaya ma ya newe van na politika bo. Politika sard ma, sinasnayena sard ma bo. Van sar bini zi na politikaya ma ya new nkero politikaya ixanetey. Heq kesi zi na juweri r iniyo. Serbestey wasteni heq heme saran u Zazayana zi. Na politika u n wasten sarand bindestan nsen bib politika ixaneti.

ZazaPress amor 1, april 2000, perı 5

 

 

Homay panc rdan

Faruk İremet

Hyal vesay
miyan welix hyati di
tenya pyni di koz ci mendo.
Persi
u cewabi
pnin ina
p xapynen
vazdayen di.

Ciy nusnaye
u o ci ki pelan di nameyo nustis
bi jew kirbitna ameyo vesnayis
ma y ra ciz.

Estarey xij ben
tiji xapyneno roji
asmiya sani hewin vinena
homay panc rdan
viri kerdo
pexember newey birso
hezkerdeni hlyeno
merdimi miren ci,ci mend, py di
o ciy kihanan ra
b qiseyan.

ZazaPress amor 1, april 2000, perı 20

 

 

Zazaki dı vatey "İ ı"

Faruk İremet

Kontax ronayen, infermasyon dayen u gıroten qısey u nuşa beno. Qısey, komnikasyon (laqa) mabn merdıman qand kontax ronayeno. İnfermasyon zi hem bı qıseydı hem zi bı nuş dı form x gino u beno kilid kberi dınya r x akerdış. B nina zon bini zi est nina ny;

Zon işaret ( desti): Na zon qand lal u keran an kar.
Zon resmi: Zon resmi zi bolrn domani komnikasyon dı zhmetey ancen kar an. U na zoni hywana ra zi mısnen qand kı bı no babeta vinayış heywanan semed komnikasyoni hera ker. Zanayox zoni bı no babeta ser kewt u mısnay kı merdım şeno bı grwey ilmi ser kewo.

Nuşi corı dı qal ıhar zoni bi.

1- Zon qısey kerdeni
2- Zon nuşi
3- Zon işareti ( desti).
4- Zon resmi (sureti, fotografi).

Ser ny zonan ser nuştış bı serey x ilmno. Her zon gan x dı ilm bar keno (hewadano) u niversitan dı, medresey berzan dı ser na zonan, zon zanoxi grweyen, kolan u bı babetana ray newe raken ver şari.

Na meqale zon nuşi ser u zazaki dı vatey "ı" ser bo. Qand ıi Zazaki dı vatey "ı" ma kar kan? Vatey "ı" pver ameyenda vatey bvengan ra vıcno. Heger şıma weş wendi se serey nuşi dı no ameyo nuştış (Zazaki dı vatey "ı") merdım şeno wunasin zi bınuşno (Zazakid vatey "ı").

Babet:
Vıcno - VC - Vcno,
Nuştış - TŞ Nuştş
Bıra - BR Bra
Lıng - LN - Lng (leng)
Qısey - QS Qsey
Gıroten - GR Groten

Ny babetan ra zi merdım (merdm) şeno bvino vetenda vatey "ı" zhmet niyo. Vatey "ı" zon Trki ra kewto zon ma Zazaki miyan. Diyalekt Zazakid bini cay "ı" - "e" grwe an. Ze diyalekt Zazakiy cor u ze diyalekt Zazakiy crn.

Babet:
- kı şın ma r n ben.
- ke şen ma r n ben.
-k şn ma r n ben.
Embaz do persker o wext ma do "İngışt" seker? Ma do ıngışti n cıker!!! İngışt - Engeşt - Engşt.

Zon ra vatey vete rhet niyo. y weş zana. La o i esto, heger hme pserok u nuştoxi zazay nuşan xd (x dı) kamcin prensib bed x ver o do wuni ser kewo. heger nuştox, lingivisti ns sistem kar niyar se, o do ser kewo. Ma, ma do zhmetey n anc? Ma do bol zhmetey banc. Tesir trki ser zon Zazaki ra werzayen rhet niyo. Ze vatey "ı" vatey bini zi est nina zi "ğ", "" u "h' " y. Zon ma ra ny vatenan zi ma şen vec.

Edo doş ba ser vatey "ı". Vatey "ı" u "" pra zaf duri niy. Bol wext "" ze "ı" yena wendş. Zek "" ze "" ya yena wendş. Na zi vatey vengin ra yena. Vatey vengin Zazakid ny; Aa, Ee, , İi, Oo, Uu, u "İı" hme pser 8 vatey vengini est. Na Trkid 6, Kırdaskid 8 o.

Babet:

Werzaynayış Werzaynayş
Rakewtış Rakewtş
arnayış arnayş
Arkerdış Arkerdş

Zon Awrupid zi, veng "ı" esto. Zonzanox (lingivist) u kolox (ok grwey xd alim o u i kolayşa vecen hol) Awrupi na vatey "ı" zon x ra veto. kı Almanki, Franski, Swedki, İngilizki zan şen na zonad y i weş bvin. Awrupi se ser o graney dayo zon u literatr x y nuştşi. Kemaseya ma Zazayan zi, kemaseya zon zanoxey o. k na end seriyo ser Zazakid grweyen Almanyad Zlfi Selcan, Paul Ludwig (almaniyo), Safiye Pak, Harun Turgut u Swd zi Hyder Dıljen (x kırd vineno) u Malmısanıj o (x kırd vineno). Ny nuştox zazay pserok x y "Vated" van; "-Ma Kırdi y." Qand co zi tiyad "kırd" ame nuşnayen.

N nuştoxi Zazay, zon Zazaki doşi da x ser bar ken u zon Zazaki r rh newe dan. embaz k ktab zazaki u k pseroki zazaki vecen u k na pserokand nuşnen na bar piya bar ken. Ebubekir Pamuku enka şan x, dışmeneya u ımsureya embazan x vira kerdo. Huweno u vano: "-Na kar u grwe bi, ma waşt vraz. Zon ma y şirina pseroki, ktabi bvciy u dri bir wendş". Bra, wateno to ame ca. k x r van kırd, zazaki nuşnen u pseroki vecen. İna wext do xasek u rojd roşnayeyd ny zi vac; "-Ka Zazaistan? Ka zon ma y zazaki x ser?

- ke şen ma r n ben.
-k şn ma r n ben.

Embaz do persker o wext ma do "İngışt" seker? Ma do ıngışti n cıker!!! İngışt - Engeşt - Engşt.

Zon ra vatey vete rhet niyo. y weş zana. La o i esto, heger hme pserok u nuştoxi zazay nuşan xd (x dı) kamcin prensib bed x ver o do wuni ser kewo. heger nuştox, lingivisti ns sistem kar niyar se, o do ser kewo. Ma, ma do zhmetey n anc? Ma do bol zhmetey banc. Tesir trki ser zon Zazaki ra werzayen rhet niyo. Ze vatey "ı" vatey bini zi est nina zi "ğ", "" u "h' " y. Zon ma ra ny vatenan zi ma şen vec.

Awrupi se ser o graney dayo zon u literatr x y nuştşi. Kemaseya ma Zazayan zi, kemaseya zon zanoxey o. k na end seriyo ser Zazakid grweyen bol iy weşi vet ıman ver. Na i merdım r zewqda weş u zerida hrirn dano. Ebubekir Pamuku enka şan x, dışmeneya u b bexteyda embazan x vira kerdo. Huweno u vano: "-Na kar u grwe bi, ma waşt vraz. Zon ma y şirina pseroki, ktabi bvciy u dri bir wendşxort u kynay lorke tepş". Bra, wateno to ame ca. k to vernid bendi bi beşermay.

Piya, Ayre, Raya Zazaistan, Ware, Tija Soderi, Kormeşkan, Desmale Sure, Vate u neka zi ZazaPress u sedana nuştox Zazay raya Zazaistan, şar ma roşn ken...

ZazaPress amor 1, april 2000, perı 38

 

 

Vervate u Tzg ZazaPressi

Editor/Faruk İremet

Zekı amora jew ZazaPressi, amora didi zi, bı rengana ben vılıki koyan ma. Rengan şar ma, bı diyalekt Zazakiya beno reng ilmi u reng kolayenı. ZazaPress, bı zazayana esto u bı zazayana o do vırar x akero tijiya welat ma. Vala y (bayrak) Zazaistan destan ra destan bero aver.

Amora jewrı dı per pynynı dı tabloy zon Zazaki est bi. Wendoxan ma, ser ny u ser gramatikı kritik x rışti, ber x dar b. Watena wendoxan rasto. ewteya tablo comptr ra bi. dıdı ewteya gramatik bi. O zi raşto. Tenya iy do mhim esto; Ez bı x ZazaPress tenya vecena u nuşi kı Z.Pi r yen, ze prensip ez ina n vırnena u edo n vırna zi. Kam vato gramatik mı, yan zi embazan bina raşto? Nuş amora jewr nuştoxi Drsim, Hni, Palo, Estanbol u Sewereg ra y u ny nuşi mı n vırna u x dı heq vıraneyenı n vinena.

Amora ma ya dıdı zi bı rengan nuştox Welati u Ewrupa-ya reseno wendoxan ma. Welat ra Mewld fıkran x y welat hzkerdoxey u mili, zon x y bı delala naweno ma. Baba Qef reklam kıtabana, Dato zi fına pay bı poık nasyonalistan keno u welat ra resen peran ma. Stefan zi bı tewrata Namey Zaza naweno ma u vano: "-Vaten Zaza, ne Kırdi ne zi Tırki nayo bı Zazayana. Namey Zazayan mabn Ro u Dijle dı ver Kırdan u Tırkan estbi. Na name vinayış Yavuz Selim niyo." Muska ra brahim, Gımgım (Varto) ra reseno rıh şairey u bı zon do pak beno Koy Bingoli, ze vılıkana zerida hme wendoxan ma dı vay Koy Bingoli resneno ma. Dr M.Areyız, vaten Kewra Hyder bı nuş u arkerdış Usxan Cemal a kewno tarix. Alanbay vano Ez Kama? Na vate endı vatey Cigerxwin Kırdasa biyaro merdım viri, fına zi y ra duriyo. Zekı Alanbay vano; "Ez ne Tırk, ez ne Kırd, ez ne Farız. Ez zazaw ez Zazaw." na vate bes hmına keno. Safiya Pak ze kynekna Zaza bı şiir x ya peran ma dı cay x gina. Şıma do bı kfa şiir ay buwan.Bı na amora destur ZazaPressi ma resnen wendoxan x.

1- ZazaPress, pserokda zon u literatr zazayano. Waştena ZazaPress'i, ver vıni biyayşda zon zazaki r rıhdo newe bıdo u y aver bero

2- ZazaPress, literatr vatey zonı, cwayış sosyal u vinayış diyanet şar Zazayan koleno u sıfte ca dano nuş koloxan (araştırmacı).

3- ZazaPress, wazeno lehey zazaki biyaro nezdi p u zazakiy do standart vırazo. Vernida hizipitey bendo u hizipitey qebul n keno.

4- ZazaPress, problem cınyan wazeno bı şekldo demokratik warey biyaro u wazeno cınyay zazayan zi biro merhleda demokrasiy cınyay Awrupa u qand ny i grweyeno. Vernida tepa mendışi dı vındeno u grweyeno. Sıfte ca dano nuştox cınyay u cınyayani r yaremetey dano u paşti vıcno.

5- ZazaPress, bı hmına dı u her qedemey zazayan dı elaqa roneno u grwey x dı gıraney dano sere werzayenda şar ma u wazeno şar ma ardo pser. ZazaPess hme şiddet burjuwazi ver şaran paweno u hemver ny şiddeti xruban demokratikana piyad hreket keno.

6- ZazaPress meseley zazayan mili, kltri u şarey ser geweyeno. Qand mekteban sistemdo dil u demokratik paweno. Bı zazaki mektebi, radyo, televizyoni u xezetey rocayey bıreso sar ma u bıvıciy. Qandk ny waşteni biri ca qruman mili vıraştışi r yaremetey dano u ny iyana mhim vineno. Kltr Zazayan mısnayışi r verey dano.

7- ZazaPress qand ju biyayenda sar zazayan mili grwe-yeno. O kı wazen na ju biyayişı bışıkn ina verdı vındeno u wazeno zazayan ju orşme kameyıd biyaro phet. ZazaPress pserokda zazay Elevi u Sniyano. Ny qıymeti ze kltr dini sar ma vineno.
8- ZazaPress, qand bırayey, vıraştışı ilmi, ray newe u qand gami verni eştışı neşır keno. Waştena ZazaPress: sendiqay bı aby, grweyox u dewıji akademiy x aker u platdorman demokritikan dı vıryayışıda newe biro vırazyayenı. Z.P zon şar binan r, laqa ronayen bı şaran binan u bı xruban inana pyardışi r qiymet dano. Hme şiddeti kolonyalizmı ver dı bı şaran bındestan a piya verida kolonyalistan cephe akeno u na xet x inkar n keno. Dınyay dı roşnayey wazeno

9- Zıwan ZazaPressi zazakiyo. Cayk zazay cwn u vşiy wucanan dı zıwando sıfte zazakiyo.

10- ZazaPres prensip demokratik qanun neşıra gırdaye yo. U ny qanunan zi zaf zaruri vineno.

11- ZazaPress proplem wext ma y newe, enerji u problem orşme (tabiati) nezdira kontrol keno. Meseley hgiyenid wazeno şaran roşn kero. Dınya dı sistem ekonomiy do dil wazeno u paweno.


Not: ZazaPress, hta nıka kamcin pserok, xezete u kıtabi vıcyay/vıcn hmıni r wayr vıcno u paşti dano. Mabn zazayan dı, qand kamy zazayıni, hme pser amyayenı b şert u b destur qebul keno u paşti dano.

ZazaPress amor 2, temuz 2000, perı 3

 

 

Mı ra nımnay

Faruk İremet

Qeekeya mı
mı ra gıroti
seran mın
kay
nımnay
siyayeyda şanan dı
u
hewnan mın
xaseki
mı ra trynay
y hewn kı
n resay
zımbl mıno glover.

Lewan mı dı
arıqo gunin
tam solın.

ıman mı dı
sersiya koyan welatı
serbest bı vala surın.

Hrs mı
kynay wext veyvi
şıwıt
bı awda Munzuri ya.

Mı ra nımnay
qeekan mı
y kı serehewadayenı dı
lorke y şanan amnani
vılıki dran bi

ZazaPress amor 2, temuz 2000, perı 19



Qeeki peydı amey

Faruk İremet

ı wext qeeki lej ra peydı amey
miyan şewq şani dı
qedya huwatenı
u bani nımıtey dı hrsi cemıdyay.

Zeri, hyati ra şelpe werde, wuni kılmı,
tenya a cıwna, ay zi to ra gıroti
siney to dı zerya to tewena
tı mecbur manena bewna het biniya.

Tı wazena şi bıkera şenık bıvırna
bı awa, germeya u şamiya
l hme i bın sersida
nweşeyda tersi u nefreti dı manena

ZazaPress amor 2, temuz 2000, perı 20



Werz

Faruk İremet

De werz werz
gan mı werz
no ı hal mayo gan
no ı hal ma.

ım suri Trki
kewt rd ma
talan keno oyo
mal war ma
talan keno oyo welat ma.

De werz werz
Zazano werz
no ı hal Zazyano
kewto ver lıngan
no ı hal Zazayano
kewto ver vergan.

ZazaPress amor 2, temuz 2000, perı 20

 

 

Bı amora hir, fına bı şımaya...

Editr/Faruk İremet

ZazaPress fına reseno wendoxan x y delali. Ze amora ma ya 1 u 2, hir zi bı zengineya zon ma ya, beno vılık Koy Drsımı, Bingoli, Vartoy, kereng Qerejdaxi, engur a Sregı, Diyarbekır dı laya Dijle, Haran dı Beno Ro u bı no awan welat ma ya vılık koyan ma aw keno u boy xaseki mısk u mbari vela keno ser welat Zazayan.

ZazaPress zi na mısk u mberan ra jewro. Rıh ZazaPress, rıh şar Zazayan o. ZazaPress letey kltr şar Zazayan o. Şar ma, wendoxan ma Welat ra, Almanya ra, ngiltere ra, Awustralya ra, Holanda ra bı berxdareya x ya resen ma. Stenbol dı ZazaPress bı izn ma ya kopiya beno u reseno Zazayan u wendox ma y welat hzkerdoxi. Wendoxan ma qedır gıran şq x resnen ma.

Wendoxi welat hzkerdoxi: "-ZazaPress bı şıma ya esto. B şar Zazayan, b şıma ZazaPress tenya per kaxızi yo". Şar ma, welat ma u wendox ma ver ZazaPressi yeno. Na vate, her wext bıbo vatey ma y sıfteyın.

Na amora ma ya hirın dı şıma do nuş Peter Alford Andrews bıvin. P.A.Andrew ma beno hıdudan Zazaistan dew-dew, suk-suk u gam-gami ma r mısneno. Na kar kı roşnayox Zazay bıvıraşt, ju ejnebi, kolox vıraşto, berxdar bo. O zi ze O.MANN, K.HADANK, P.LUDWG fxri Zaza y.

Drsım ra Usxan Cemal, vatey khana resneno wendoxan ma u gencan ma bı vatey khanana mırd keno. Na vyşaney, vyşaneyda zoniyo. Diyarbekır ra Mewld Diyarbekıri fına bı zıwan x y delal beno kardiy do tuj u kewno rıh nyar inkarciyan. Dato Zeryan vına tarix ra nuş entresan kolayo u veto ver x inkar kerdoxan u fına poıkan tayn-taynan pay keno. Kamal Astare nuştox ewro n, nuştox tarixi yo. Veng x resneno şar x u lac x Dailem i r zon x y Zazaki ya dran welatı drno. Ha...raşto, ver kı vira bı kera mabn ma dı şair do newe bı şıir x ya reseno şıma. Muska ra brahim amora dı (2) dı bı şıir x y dergiya waşt bıreso şıma/wendoxan ma. Şıir cı dı rıh Zazayini esta. Tarix bı zon şıiri ya saweno azmin u reng azmini siyay dı vatey x keno estarey şananı Zazaistan ı. Şıir şair reb (Suri-Lbnani) Adonis, mı her tım ze şarab do kıhan vatey y bı kfa war ke. Şıir Adonis azmin keno rd, rd (hard) keno azmin. Zon y dı welat hezkerdoxey n beno nasyonalizım. Beno serhewadayen. Beno rıh şairey.

ZazaPress amor 3, kerge/elun 2000, perı 3

 

 

Cumhuriyet Trkiye dı xrub etnik

Peter Alford Andrews

Kıtab Peter Alford Andrews, ser şar kı Trkiye dı cıwn, ameyo nuştış. Kıtab x dı nuştox, sedena nuştox, kolox (araştırmacı), meqale u qurum tırkan ra infermasyon ar kerdo pser. Nuştox bı no grwey x ya, wazeno şar nımnaye veco roşnayey. Zek nuştox bı x zi vano; "-Reqem amorey şar (nfus sayımı) her wext tay mısnen. na praktik, praktig Osmaniyan ra abrno (ferqliyo). Zekı McCarthy zi mısneno, Osmaniyan dı mslmani hndı vşi zi bi, fına zi şar werdi, waşt vşi bıhsıpn. k zon Trki qısey kerd n amey hsıpnayışı, no semed ra qet cayd reqemi ser Trka ınyo. Ny reqemi tenya y macır kı amey Trkiye ina sero." Bı sistem C.T (Cumhuriyet Trkiye) şaran werdi, bındesti wazen vıni bıker. Amorey şar, dıma C.T vırno u no fın zi wazen nfus Trkan vşi bımısn.

P.A.Andrews, pancs (15) ser kar x ya, kıtab x dı analizo khan u u newey dano phet. Zek o bı x zi vano; "-Qanun C.T sere ra vatey Trk bı Trkiyeya zelıqnayo.. Trkiye dı hwtay u dıdı (72) mileti (şari) est. Ju kolox gerek ny iy mhim vira n kero". Mesele tabi bı na nuşa n qedno. Bı ray qanuni verni koloxan gıroteyo. Qand co zi resmi istatistik vetenı zaf zhmeto.

Nuştox P.A.Andrews, kıtab x dı qısm do derg u ilmi dayo Zazayan ser. ZazaPress tiyad ca dano a qısm kı Zazayan ser ameyo nuştış...

Peter Alfred Andrews
"Ethnic Groups in the Republic Of Turkey"
Wiesbaden 1989
Dr. Ludwig Reichert Verlag

25. Zaza: Suni

Namey ina: Zaza

X r se van:
a) Zaza; Krte Zaza, Zaz, Dmbli, Dımli.
b) Dımli (Erzincan, Kıı veya Mutki blgeleri hari).
c) Krd.

end kesi:
G.N.S 1965 150.644 Zaza
y kı bı na zona mıntıqay suniyan dı qısey ken 140.000 Zazay. 112.701 y kı zon ciy dıdın zazakiyo. 1960-70 dew amorde 619 o. 415 dewi mıntıqay suniyan dı.
Elaqa welatan binan dı: 1977 dı 3.000.000 y kı Zazaki qısey ken.
Grwe mısnayenı: 1972 dı 300.000 kesi
Reqam amorey şarı dı (genel nfus sayımı) nfus Zazayan tayın mısneno. Nımune: k Dersim dı vşiy Zazay. Amorey şarı 7 kesi mısneno. Qeydan dı Zazay bı Krdana hsıbn, no zi p miyaney (karışıklık) veceno.

Ca biyayenı:

Ze dıdı (2) xrub gırd u xrub werdi pra abırn. Xrub suni ny:

1- Gen ra hta Palu cr awa Muradi ra u Lice, Kulp u Silvan dı, cor Bingol ra hta rocakewte (batı) ya Solahan reseno (350 dewi).
2- yık kendalan dı cwn nim-koer Dımliy, mabn koyan Urfa, Karacadax u Mardin Derik dı cwn, het corı zi Diyarbakır, ermik u ngş het rocwarey (batı) reseno Adıyaman (72 dewi).
Bı nya bini xruban werdi zi est.
3- Reseno Mutki (Bitlis), Baykan (Siirt) (11 dewi).
4- Varto (Muş) (37 dewi).
5- Ptrge (Malatya)
6- Diyarbakırı dı, Ergani, Hani.
7- 1965 amorey şari dı Karşı dı y kı Zazaki qısey ken 992
G.N.S: Genel nfus sayımı-Reqam amorey şarı
kesi y, ny enwentar Enstity Dewan (ky enstits) dı n asen. Ny bı namey lokal ze Zaza-Trkmen asen, Selim u Ardahan dı cwn.
8- Nigde Aksaray dı 16 dewi Zazay.

Zon:

Diyalekt Zazaki (Zazaki-Dımli) zon do rani yo, 1909 dı het O.MANN'i ya Kırdasi (Krdi) ra abıryayo. Na kıtabı dı bewn MacKENZ'E Zazay u Kırdasi zon p fam n ken.

Din:

Suni islam: şafıi u Hnıfi

Kamey xrubi:

Gıraney zon seriyo. Din zi faktor do mhimo. endı şafi u hnıfi zi bıb (ze Kırdasa) Tırkan ra abırn. lewiy Zaza u Kırdasi eks p y. Zazay kı bı Kırdasana yni mıntıqa dı cwn karekter dini ina ze p yo. Varto (Gımgım) tiya dı istisnay do bino. Bı Kırdana p famey (fam kerdış) u ferq zaf gırdo, zazay u kırdi qısey kerdışi dı p fam n ken. Laver wendey ny dızi (engel) ravrd. Fına zi, zaf zazay x kırdasi hsıbnen u rewna yo na xeti ramen. şiretan dı p ser ameyen ravreno (dewam keno) u DERSM (1952:57) nuşnayo, senin şiret Kıgi, zazay Bingoli gıroto x miyan. Qand zazay het cre ser vşi roşnayey n nawuto. k nuşnayey (Porikan, Maskan, Maksudan, Lortiyan, Kureyşan, Babamansuran, Cekan, carkan, Gutan) qısm leweiy (Maskan, Kreyşan, Babamansuran u Carekan).

Het ra nasyonalist Kırdasan qand kı nfus x vşi bımısn Zazayan x ra hsıbnen u het bini zi politikay dewleti Zazay u Kırdasi letey "problemi" diyişşaran p şaneno u beno sebeb tmiyaney. Ver Zazay suni x Zazay lewiyan ra abırnay. Ny r nımune 1916 dı sere hewadayenda Dersimi dı bı qerer hkmetiya dan Zazay lewiyan. Na zi mısneno kı his jew biyayenda mabn zazay lewi u suni n biyo. Kırdasi suni, ferq x y fiziki u kltri mabn bı suni Zazayana hayay (zan). Na ferq bı lewi zazayan ra vşiyo u ze koyana pra duriy. Qand kırdas biyayenda zazayan bewn McKENZE u VAN BRUNESSEN.

Bibliyografya
DERSM,M.N. 1952 (Tunceli ve evresi dağılım)
MANN.O, 1932 (Dil, tarih, genel adlar, alanlar)
SEVGEN.N, 1950 (genel, btn guruplar)

26. Zaza: lewi

Namey ina: Zaza

X r se van:

a) lewi
b) Dımli (Erzincan, Kıği mıntıqa Mutki n)
c) Zaza
d) arek (Tunceli, Erzincan, Sivas)

end kesi:

G.N.S 1965150.644 Zaza y kı Zazaki qısey ken (lewi u suni bewn. 25)
y kı mıntıqa y kı lewi yen sınasnayış, qeydan dı nezdiy 2506 kesi hsıbyay.
Na amor kı tiyad ameyo dayış şaşo, qand kı amorey şari (nfus sayımı) dı dersim ra tenya hwt (7) kesi ameyo amordışı. Na zi raşt niya. htimaldo gırd lewiy zazay bini qeydan dı kırdas amey hsıbnayış.

K.E.E.N 1965 dı sera ser 619 dewi, lewi u şafi Zaza. Nina ra 160 hbi mıntıqay lewiyan dı r, feqet y kı Erzincan, Sivas u Malatya cwn end kesi yo kes n zano. 414 dew Dersımi 147 cı Zaza, 214 zi ze Kırdasi qeyid biy. heger merdım ser dı tayın bıfıkırıyo se % 35,5 (se dı hirıs u panc u nim) dew Zazayo, nfus Dersımi 1965 dı heger 154.175 o se, gerek 55.000 lewi Zazay bıbiyay.

K.E.E 414 dewan Dersım ra 373 y cı lewi, 1 şafi u 55 cı zi hnıfi yo. Dewan ra qısm Kırdasi y.

Grwe mısnayenı: 1972 dı Dersım 100.000 zazay u Erzincan zi 40.000 y kı zazaki qısey ken nawuto.

Ca biyayenı:

Dıdı (2) gırd u hir (3) xrub werdi abırn:

1- Dersım dı, Hozat (35 dewi), Namiye (23 dewi), Ovacık (53 dewi) u Plmr (46 dewi) kı gırdayey sukan 200 dewi 147 cı (%73 y). Na mıntıqa corı dı Koy Munzuri ra resen hta Awa Muradi. (K.E.E.N; SEVGEN 1950:411) Qısm amnan dı vıcn deştan..

2- Dest raşti Ro ra (Fırat ra) reseno Koy Bingoli u deşt Malatya.

3- Merdım şeno na xrubi dıha hera bıkero. O wext reseno suka Sivasi Zara, mranlı, Kangal u sukan Divrii ya gırday(Bulucan, Beypınarı, Kavak, mranlı, Merkez u bucax Karacaren) şiret Kogiri zi ze Zaza gino x zere. Na i qand şiret Carekan u Giniyan zi ravereno. (DERSM 1952:61-3; SEVGEN 1950:41).

4- heger merdım tayın dı zi hera bıkero, reseno Merkez Erzincan (Merkez u bucax Tanyeri) u ayırlı (Merkez u bucax Başky) nina zi gino x miyan u cor rocakewtey (kuzeydou) dı şir Kreyşan zi miyan ny dı hsıbn.. (DERSM 1952:67-8).

5- Xrub Hınısi dı (Erzurum).

Zon

Bı suni Zazayan dı yni zon qısey ken*, nina miyan qısm dı vyveyan dini bı zon tırki vırazno. Ewro nfus do gırd ko keno u mektep wendenda gencan beno sebeb kı na zon tehlikey vini biyayen dı ro.

Din

lewi y Mslman.

Kamey xrubi:

Zon, endogamin lewitey, gan do esoterik u gırote y mezhebi dı yen p ser. 1970 dı ferq şiretey aseno. (DERSM 1952:43-69; ZTRK 1972:43, taybetey 46) Na ciya biyayenı xrubi r u rayveran (serok) xrubani r quwet dano u nina bı pya gırdano. rd şireti, merdım şeno vaco end dewi vın dı kontrol x dı tepşeno u no wahr biyayenı yni familye G.N.S: Genel nfus sayımı-Reqam amorey şarı

dı dest vırneno, gerek raybero newe yni guni ra bo. şiret miyan x dı ny bı hir qedeme yen pser pir, mrşit ve rayberan (ded u pi) u ny pr gırdayey. Ver ny dewan rayan x ser dı ju bı ju gyray u nina vnderd ibadet u yarem-etey ar kerd. Yaremetey daye-nı mısnay kı merdım piran x r bı rıh , can u ekonomik gırdayeyo. Otoritey diyanetı dedı (pirı) van kok peyxemberan (Ehl-i Beyt) ra yeno, yan bı vaten biniya kok 12 imama ra y. Vatey peyneyın, şiret miyan dı zi y kı na kok imaman ra yen semed n kew qedema dıdını bını pare ben Seyidey. y kı kok pxemberan ra yen ze lewiy Kırdasi, pwaştenda tenya ju serok werzaney. Eleqay maben şiretan u qand cwyayenı bı qanuna gırdayeya ikrar bendi yo. şiret Seyidan waştenda hmına ano car qand co zi ihtiya do ze dedı şiri miyan dı bı kok ca gıroto. şiret ra ju merdım yan zi aile (famili) bar bı kero şıro cana zi Dedi nina ra mesuliy. jew biyayenda xrubi bı la y msahibey bı pya gırdayey.

Drsım dı faktor do dıdın zi xırab biyayenda rayan o. No semed ra şiri u ailey x pawuto u kamey xrubi qeyim kerdo. Mabn xruban xortan dı na tradisyon her endı şıkyayo se zi, vına Drsım qand tebr Drsımıjan merkezo, wuni yeno hsıbnayış.

Zon, py vatende lewitey yeno, zon rol do dıdı yo. Sivas Zara dı miyan lewi kırdasan dı xrub Zazay cwn nina hla bı zon x y Zazaki qısey ken, laver, nina x r van ma kırdasiy. lewiy kı mıntıqay binan dı cwn (ms. Malatya, Maraş) elaqa inan pdı bol weşo u elaqa germ tepşen, dedi pr yen şın. şiretan miyan dı endı zi endogamin cwyayış gırano se, vına zi xruban binan ra zewıcyayış vşi biyo. Dı ktup biyayenda suni u lewiyan nıka kewto miyan Zazay şafi u lewiyan zi.

Bibliyografya
BUMKE, P.1979 (Tunceli Alewileri), DERSM, M.N (Tunceli aşiretleri, harita), MANN,O.1932 (Genel adlar, alanlar, dil), MOLYNEUX-SEEL,L.1974 (Tunceli) ZTRK,S.1972 mez.tez. (Tunceli Alevileri), SEVGEN, 1950 (genel olarak btn gruplar)

arnayox; Faruk İremet
ZazaPress amor 3, kerge/elun 2000, perı 5

 

 

 

Bendi

Adonis

Şewra, fına u fına waneyeno
u bın erm ma, her wext no kozıki
ny bendi, na rıjnayenı
her wext ny cay bvengi
u her wext n qebri bın bıcey dı
n dest u lıngi vela biy, qrban drn to y
riy to dı ne rdi ca gin
ne dans u ne zi may ra biyayenı.

Her wext no bıver şiyayenı
miyan rıh to dı
miyan sere y to dı estarey est
miyan kozıkan dı, misari
miyan şewqan dı welat
u begno vengey
zıwan zeyd vaya u durey veng ben.


Si

Ez sere ronena qand na siy rıhetey
Mı riy x di ser ımır y dı
mı dı şıiran x y vıni biyayey

arnayox; Faruk İremet
Not: Adonis (Ali Ahmad Said), 1930 dı maya x ra biyo. X r vano şair Suri-Lbnani. Welat reban dı bı namedo gırd sınasno. 1961 bı kıtab x y "Dri Mihyar Şam ra" meşur beno.

ZazaPress amor 3, kerge/elun 2000, perı 18

 

 

Hewn Ay

Faruk İremet

Hewni paki y
hta kı n amey gırotenı.
Hewn ay tenya o bi
hewn y zi remayışı dı.

A, y hz kerd
zeyd bıray
zeyd piya
zeyd zeri kewteya
a, da y r
a n grwe ardeye
hzina zermda zerida x
o va qey a ca qoq do
bı cax u tel hıdudano.

Merdım, merdım
ıiyo tı gyren
tewayış u ş o?
Tı do bı x n vin
bın miyan şan b cıwayenı dı.

-ll-

Eşq ay, tenya o bi
O merdım kı tenya a inan kerd a bi
ina hyat x n şay bid pser
qeder şan y
qebr waşt zeyd kyseri bani.

A werışt
ı wext o des seri duri dı bi
a peyd şi n gyray
a berma
a tasi pır kerdı
qand kı aw bıdo
vılıkan qebr y b car.

Wuni nuşnay
a siy qebri b whrnı bın azmini dı;
Ez layıq eşq to n biya
ez tenya merdım do tenya biya gyray
bı rıh mın o dırbetın a
o kı cay rehtey qe n vina.

-lll-

Zerida x ra a qira eşq x
a ze vergana lua viri kerdena x y dıma
a zewt da, fına jew do hz n kero
a qira...a berma...
u a xeberi da homayan
qand ıi chnım est bi.

O beg n bi
o welat qıralan zi n amey
o whr iy n bi
b welat
b pasaport
u ina şkence kerd
resman y qeekey.

A qerer x da
a do fına y n fıkıriyo
a werzana
resm y ıman ver, kı erıfan dı
resmi kı şi werzana y zeri da ay dı
işlıkan y,
pantolan y u şılwari...
Gore y cı y kı bon y bar kerd
o do ekmecan ra biyamey eştış.

A, resm y, albman dı nımnay
resm bı zımblın, bı erdişın
bı ınay gırweya
u resm smesteri, kı şxsi bi
hyali weşi niyamey vira kerdış.

O hz kerd bi dırbetın
o hz kerd cız bi
heri peynyını dı o kerd dırbetın
jew hyal da bı şqana pır
u hewn ay.

ZazaPress amor 3, kerge/elun 2000, perı 19
 

 

 

Kes n şeno veng ZazaPressi bı fetısno.

Editr/Faruk İremet

ZazaPressi paştı, şar cı esto. ZazaPressi paştı, raştey u zane biyayenı esto. ZazaPress diyalektan (leheyan)) Zazaki y crni (veraroc), corıni (vakr) rocawan u rocakewti r whr vıcno u vano: "-Nina hme zon ma y". ZazaPress, zey pseroknda Zazayan, ny vano; "-O kı zıwan x u şar x r whr n vıcno, b şexsiyet o. O kı şar x roşeno xayın o. Ma ze ZazaPress şar x u zon x r whr vıcn. Ma qehreman (camrd) şar x y".

ZazaPress hme ca dı hmanizım u zaneyey paweno. Qand gan insana u demokrasi vala akeno u x bı dsan letey insanana vineno. Ray demokrasi u serbestey dı bı şaran bın destana kolektiv cıwno u ver şkence y, eziyetan kolonyal-istan inkar keno u şkence, eziyet dayenı ze barbarey vineno.

Kes n şeno veng u vay ZazaPressi bı fetısno. kes n şeno, Zazayan ser kay leymıni, delemey bı erxno. ZazaPress bı xort u kyne y Zazayana, şanan Zazaistani dı, orşme y adıran sere hewadayeni dı, bı tıliliyana lorke tepşeno. Ma Zazay est. Koti dı Zazay esto, wuca dı tenya, bı ju Zazaya, welat Zazaistan esto.

Ax...welat, no ı hal ma yo? Na ı b vengeya? Na ı dırbeta kewta gan u rıhma? Na ı kardiya xayına kewta miyaned ma? Kıhoyey da, tijinin da azmini bını dı, na siyayey u na layand gunin welat ma dı seken?

Tayın tayın ktıki intername dı har biy lewen, vatena ma ina r; "-Wext ma ınyo ma şıma si ker".

Adres dışmen Zazayan u Kırdasan beliyo. Waşten ma embaz u roşnayox kırdasan ra noyo; "-y kı internetı namey ZazaPress, Ebubekir Pamuku, Faruk İremet, Şerwan Bykkaya, Koyo Berz, Brusk, Zılfi Selcan, Usxan Cemal, Asmeno Bwayer, Seyfi Cengiz kar an ajan Tırkani y u provaktori y. Objektif yan zi subjektif xızmet MİT'i ken u y kı pserokan dı ma ser b delil mohor ajaney nan ma, bı x ajaniy u b wext lewen. ZazaPress hta nıka namey jewi internetı şkere n kerdo u hqeret n kerdo. O kı NasName, İnterName, Devrimci Demokratlar Forumi dı namey ma y raşt şkere ken bı x akerde akerde u bı no kar x leymıniya x dan dest u van şkere ma ajaniy. Hyfdo gırd noyo kı, eger roc Zazay u Kırdasi keyan dı bıkew pgan, ny ra roşnayox u zaney kırdasi bvengi sucdari y. Qand kı ny ktıki kı har biy u lewen na mydan bvengey ra paşti gin u qand co zi estey wazen. O estey kı ny curey gin x fek, o zi Zazay niy.

İnkar kerdenda şar Zazayan bı fek "roşnayox" kırdasan imkan do gırd u meydan do veng/hera dano ny provaktran. Roşnayox ım gırotey, zaney bwendey, politiqaciy b şari u serey vengi, b hşi, bir na politiqay x y leymın u edebiyat x y zuri ra fek verd u raşteya ŞAR ZAZAYAN u ZAZAİSTAN bıvin. Ny ra tenya ma n, şıma zi sere berz ben. Politiqa y inkar kerden; politiqay faşistan u kolonyalistan o. Ma şıma ra zi ju İsmail Beşiki n vıcno. Şıma ra zi ju "aydıncık" n vıcno...

Na amora ma ya ZazaPress'i 4'i dı reng u vengi nuştoxan ma, şan siyay ixaneti roşna ken. Na roşna biyayenı serehewadayena şar zazayan o.

Ziya Baran, per 5'i dı tarix ra peran veceno roşnayey u Zazaom Rocnewe, per 7'i dı Sryalizımi ser ma aya keno, bı na amora ma ya piya Koyo Berz fına bı veng x y Berz a hem peran ma dı hem zi redaksiyon ZazaPress'i dı qireno u Mewld Diyarbekıri, per 17 u 3'i dı fına qireno u kardiy tuj dest x n verdano. Kyneka delal u nuştox Safiya Pak bı şiir x ya zerida klın newede ra dax keno. Mı vat belki beno beno roc Usxan Cemal fek x tepşo u qelema x, x dest ra verdo. Wuni aseno kı Usxan tenya internetı n, peran ma dı zi lej x bıramo. Wasiyet mı şıma r: Usxan Cemali x r dışmen meker. Mabn ma dı nuştox Swdi Erik Ransemar bı dınyaya bırateya x pare keno. Muska ra İbrahim fına tarix bı zıwan x y weş u bı ozaneya x ya qireno u resneno wendoxan ma y ZazaPress'i r. Na amora ma dı Ahmet Kaya bı veng x ya n, bı wasyet x ya ca gino. B bexteyda sistem Tırkiye hta ı wext insanan hpısxaneyan u sırgunan dı bıkşo. Ka demokrat sere berzi koti dı r... Baba Qef, pera 39 dı pserok zazayan ser infermasyon dano u welat ra reseno peran ma.

Hme pserokand zazayan dı bıratey u dostey esto. Mabn rzan dı dışmeneya şaran ınyo. Senin hme Zazay bıra u dezay py se u qand Zazayan serbestey wazen se, ma şaran dınyay bındesti hme welatan J.W (U.N, F.N, B.M) resmiyani r zi serbestey wazen. Hme i qand demokrasiy do b şidet u b lej...

ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 3

 

 

 

Zazay u hyal "Ermenistan do gırd"

Ziya Baran

Kıtabxane y Kongre y Amarika qat 6 (şeş) James Madison Memorial dı end wext ver konferans do "leqa y Ermeni-Kırdas" an ser, Rusda bı name y Victoria Arakelova niversite y Erivan/Ermenistan ra, "Şar Zaza; şiret do kırdas o, yan zi mıntıqa dı faktor do etniki yo?" ser qısey kerda. Dıma, Serdem Merkezi Prof.Dr.Garnik Asatrian bı qısey x ya zekı paşti vıcno vatena V.Arakelova u dıma wuni vano; "y Zaza y kı, Trkiye dı cıwn, ina y Ermeni y kı, tertele y tırkan ra rema y, y" u na fıkr x hta dım mabn persan dı pawuto. Nuş G.Asatrian zey vatenda konferansi dı ardo kar, mı end ser ver pserok do Awrupa dı vıcno, y dı wend. iy kı merdım fm (fam) keno kı, G.Asatrian iy kı b ilmi pawutış ra n dızya yo. Hme i ra ver, Zazay u Ermeni; het tarix ra, zon ra, dini ra, sosyal u kltri ra pra duri u abıryaye dı şari y.

Mıntıqa dı biyayenda Zazayan 4 (ıhar) hzar seri kıhan o u ny izi bı tespitan nuştan ra reseno ma. Babet, Tarixzane y do ngiliz W.E.D.Allen, "Zazay, Asya verni dı nesldo en kıhan o" vano. Mesheb "lewitey" o mıntıqa dı tarix cı hzar seri yo. iy do bini zi lewitey tenya diyanet do Zazayan niyo. Tırki, Kırdasi, rebi, Farzi, Afgani, Arnawuti, Beluciy, Tacıki u..b ny şaran dı milyonana merdım lewitey ze din qebul kerdo. iy do bini zi, Ermeniy, tertele biyayenda Ermeniyan bı 1915 a gırdan. Eger wuniyo se fıkr "lewi y Zazay" yan zi şar cı dıma tarix da terteley vıcyay roşnayey? iy wunasini r merdım tenya huweno. G.Asatrian gerek sıfte no iy bı zano; Seluqi, wext Osmaniyan dı lejan fıkr dini mabn "suni/hnefi/şafi" u "şii/rafızi/celali/kelesuri/lewi/bektaşi" ıi bi? mhim 1514 ra dıma Yavuz Sultan Selim mıntıqa y Sivas, Erzingan, Mamık (Desım) dı Zaza y, Kırdas, Trkmen lewi/kelesuri serı tertele vıraşto u ny i merdım şeno hme tarix nuşteyan dı bı vino. Tarix nuşnayey o dem ra hta sere y seseran 20 merdım tertele y do ser Ermeniyan cay dı merdım n şeno bıvino. No sebep ra Ermeniy bıbo kı, bı ks vatenda G.Asatrian qand kı x tertela ra bınımna y, y do n biy lewi, y do bıbya y suni. Vinayış G.Asatrian iy kı pu keno se seri ver tertele y ermeniyan tarix nuştey lewiy Zazayan Sivas, Erzingan, Mamık ser ameyo nuştış.

1514 u seran dıma ny ser, roc bı roc Haydar Celebi kıtab x y "Ruzname" dı ny lejan ser nuşna yo. Na dest nuş nuştoxi neşır ci y sıfteyın 1847 dı stanbol dı neşır beno. Tarix nuşnaye y bini zi nuştoxi Awrupa nuşna yo; C.H.Wheleer (1814), G.W.Dunmore (1855), Ball (1957), Dr.Jewett (1958), G.B.Nutting (1860), W.Winchester (1961), O.Blau (1862), W.Strecker (1862), W.Livingston (1865), J.G.Taylor (1866), H.N.Barnum (1890), D.Butyka (1892), M.F.Grenard (1904), Mark Sykes (1908) u..b ny tarixi kıtaban kı mı nuşnay y seran dı kıtaban x dı Zaza y Mamık/Desım ser tarix do akerde u zelal vecen roşnayey. Bı het biniya zi nuştox Ermeni y bini zi G.Asatriani zurker vecen. Babet; Minas Der Minasyan bı kıtab x y "Bir Ermeni Fedaisi'nin Anıları" (Viri y Fedayi y do Ermeni) dı vano kı, Kelesur/lewi Zazayan ny mıntıqayan dı ver se ser 16 ra yo kı ny mıntıqayan dı x mısnen/est. Serdem Ermeniyan ra Antranik ser 1901 kıtab ciy kı "Dersim" Tiflisi dı neşır biyo, wuca dı Zazayan ser hori infermasyon dano. Kıtab Hagop Sahbazyan "Krt-Ermeni Tarihi" (Tarix Ermeni-Kırdas) 1911 dı stanbolı dı neşır biyo. Qısm kıtaberi "Zaza y Kelesuran" ser o. Fına 1911 dı Tiflisi dı kıtab do bı name y "Dersim Kızılbaşları" (Kelesuri Desımi) neşır biyo. Nuştox Ermeni Garo Sasuni bhs Zaza y lewiyan keno. Kıtab Garo Sasuni neşır sıfte 1969 dı Beyrut dı, (neşır dıdın 1986 Stockholm, neşır hiryın 1992 dı stanbol) bı name y "15.Yzyıldan Gnmze Ermeni-Krt lişkileri" vıcya yo. No kıtaberı dı analiz kı nuştox vıraşto neql tiyay kena; "Merkez gırd kelesuran Desım, Xarput u Sivas o. Ny mıntıqayan dı y şiret hme kı zon zazaki qısey ken ina r van 'Dımıli'. Varto u Gen ra hta Ro (Fırat) u na ser ra hta Xarput u wuca ra zi heta koyan Desım vela biy. Bol ninan Şii y. Zane y ze Tomaschek, Heartman, Noldeke u..b van kı y kı Zazaki qısey ken y mıntıqayan dı ver ca biy. Qewım do Kırdasan ra duri yo (p.29). "Kelesuri, b kırdasan qand kı x bı paw Osmaniya ver dı sere hewadeynay. Mıntıqayan Xarput, Erzingan, Malatya, Sivas dı mabn 1535-1690 dı 155 ser wext do zor u lejın cıway. Zazay tenya serbesteyda mıntıqayan x waşt u n waşt kı Osmaniyan o mıntıqayan dı cay b. Began Kırdasi no dem dı b hay mendi u yarametey n day, bı kıs yarameteyda Osmaniyan kerdi. Tenya Drsım bı quwet x ya mıntıqayan x y werdi hta se ser 18 muwafaq bi" (p.35-36). iy kı mı tiya dı va beso. Ez posena ny infermasyoni; G.Astarian, V.Arakelova u merdım kı zey ina fanatik roşın keno. Ermeni wazen bı na raya whr welat Zazayan bo u no kay do leymın o. Zazay, Ermeni niy.

arnayox: Faruk İremet
ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 5

 

 

 

Sryalizm

Faruk İremet

Eger merdım bewno vatey sryalizım, merdım ny vatey Fıransızki vineno SUR u REALİTE, ny dıdı vatey zi yeno na mne (mana); SER (cor) u RAŞTEY.

Na zi kok sryalizım o, SERİRAŞTEYİ r resayen. Vinayış u manifesto y x dı Andr Breton hreketi wuni nusneno. "Waştena sryalizım, wazeno insani bıkero serbest. Civilizasyon Awrupa insanan kerdo lete lete. Qeeki kı serbest ım x aken dınya, bı fıkr mantıqi u bı norm orşmeya ma y resnen." Bı na raya merdım fantasiy qeekan fetısneno. Qand sryalistan fantasi quwet piskolojiy heri mhim o. endı zi ma na prensip hyalan x dı nımneyo se zi, fına zi fantasi serey ma dı x nımneno. Bı yarametey a vatış hewnan, otomotik ma şen nuşan dı u resman dı y nımıte raştey vec roşnayey. Hedef sryalizım i u ez wazeno biyaro phet u bı na raya bıreso Sryalizım, Serıraştey u dıma bı naya raya bı kewo ser.

Andr Breton (1896-1966) bı kıtab x y, 1924 dı, "Manifest du surralism" (Manifeto y sryalizım) dı xet idoloji y x nuşneno. Name y kı bı sryalizım a aseno Breton, Elved u Tzara. Kıtab kı bı nam u vengo "Les Vase Communecant" (kı na kıtab, teori y vern sryalizım o). Het sryalist konst (resım) zi, o kı sıfte merdım vineno "Zırafe y veşaye" Salvador Dali (1935), "Resım" Rene Magritte i yo. (1935). Sere y "way siyın" Esaias Thoren (1940). Şıma do pers ker, Senin merdım şeno bı zano kı ju i sryalistiki yo? Merdım şeno bı no şekla iy sryalizımi bıvino. Hyal u hewni vıcn merdımi ver bı şekl konstiya (resım u heykel u..b). Waştena u hedef sryalizımi "Sere hewadayen da bı raştey, bı hme şekla goştarey n kerdenı u bı hme rayan a sabotaj".

Kok konst sryalistiki, Dadayizım ra yo. Ma va; mne (mana) sryalizımi (serıraştey o). Resım sryalistiki ks (pyver) dadayizım o. Bı sryalizım a merdım wazeno bıreso sere hewadayen da bewnoxan, wendoxan. Bı diyış (vinayış) sryalizım gerek konst bıbo resm hyalan, motif b realistiki u fantazi bıbo serbest. Ze konst Salvador Dali.

Sryalizım, Fıransa dı 1920'an dı resa u kok da. 1930 bi ser gırd biyayenı da sryalizım. Merdım şeno vaco kı sryalizım, literatr moderın zi bı fıkran z ya vırna.


ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 7
http://zazapress.tripod.com/amor4/ZP_4.html#zazom
http://meta.wikimedia.org/wiki/Test-wp/diq/Süryalizm

 

 

Dı zonzaney Zazaki "Forum Linguistik in Eurasien"ra bi myman ZazaPressi

Faruk İremet

Mymandarey zaf hzkena. ı wext myman mı yen odey mı werdi b mıtbax u b banyo, beno ze şato, o şato dı riy x dana het azmin u tiji ya. Bı riy x y hwateya bena vılık homa. y vılık homay, serey merdımi ken weş. Homa nbi kı zon mıno şirina qısey kerd. Mı, bı a zon x y şirin a, meymanan x y sere-ımanseri r vat; "-Şıma xeyr amey".

Dı lingivist Almani, Almanya ra werışti amey mı het u vılıki homay mısk u mbari boy ker. Na boy, boya vılıki nbi. Na boy, boya zon ma yo hngımnın bi. Boy a hngımn vılık homayan bi u zon cı Zazaki bi. Ny myman ma zi mş hngımni bi. Almanya ra kewt bi ray u ame bi mı het (Swd, sve) qand kı bı Zazakiya vac; "-Xeyır miyan dı b".

Ny zonzaney Zazaki kı "Forum Linguistik in Eurasien" ra amey bi waşt Zazakiya Sreg (Siverek) bımıs u bınuşn. Mı zi bı zon x y zyıfa ina r yarametey bıkera. Yarameteya mı zaf bi n bi n zana. Labır, ı wext merdım xeribi zon mı mıseno, no zi mır beno ze derzi u kewno gan mı. Qand ıi? Eger xeribi zon mı mısen se, edo hewna vşi zon x tepşa u bımısa. Mı ina r u ina mı r zon mı mısna. Thlikey vini biyayenda Zazaki mı tersneno. Gerek no i hme Zazayan bı tersno. Ky x dı bı qeekan x ya zon ma y Zazaki ya qısey kerdenı, gerek ma r bıbo ze grwe. No grwe, kı x r van; "-Ma Zaza y" inan o. Nıka meymanany qısey bıker;

Faruk İremet: Şıma şen vace şıma kamiy u namey şıma ıiyo?

"Zazay bısınasn"

Eberhard u Brigitte: Roz şıma xr bo. Ma Almanya rayım, namey ma: Eberhard u Brigitte. Ma nıka meng Stockholm dır, tiya wazeme embaz Zazay bısınasn.

"Dınya dı 6800 ra veşi zoney est"

Faruk İremet: Şıma şen Wendoxan ma r tayn enstitt zoni ser informasyon bıd?

Eberhard u Brigitte: Tabi, nam enstitt zoni, "Forum Linguistik in Eurasien" o. Na enstitt ser zon minoritet Avrupa u Asia dı xeftyeno. Hedefo, het Linguistik ra yarametey daene, gerek kı her kes zon xo şeno bınuşno u bıwano. Dınya dı 6800 ra veşi zoney est. inan ra tenya 1/3 (hire dı jew) raştnuştena cı esto.

Faruk İremet: Şıma şen tayn ser tarix institt u hta nıka kamcın zonan ser enstitt gurweyeno wendoxan ma r şıma şen vac?

Eberhard u Brigitte: Enstitt ma dı 92 insani gewren. No qand zon minoritetan tenya dorm Avrupa dı u Ver - Asiya dı yarametey dano qande zon bıreso. Hal ney zonu pra abıryayey.

Faruk İremet: Qontax şıma bı enstitta senin vırazya şıma şen ma r vac u bı no raya qontax şıma bı zon Zazakiya vırazya?

Eberhard u Brigitte: Ma nıka rewna embaz Zazay sılaşnay: `Heme fek Dersim qesey ken, xeyle Basel dı (ısvıre) ronişen - Basel key ma ra nejdiyo. Ma zanıt kı Almanya dı u Avrupa dı Zazay Siwreg u ewlik (Bingl) ra est. Feqat ma hata nıka kesi nas nkerd.

"Kltr Zazaki"

Faruk İremet: Nıka iy ki ez meraq kena noyo; hedef enstitt u şıma zon zazaki ser ıi yo? ıi şıma wazen bımısn u bımıs?

Eberhard u Brigitte: Ma wazeme bımışı zon u kltr Zazaki (fek Sıwregi). Wazeme zi bıvin kam ebi kami piya gewreno, kam kamcı kıtab, peserok u nuşte bıni veciyaya hazır keno. Zoni ser aktivitey Stockholm dı ıiyo?

Faruk İremet: Tayn şari u tayn dewleti qand şıma u qand zonzanox Avrupi van; yli zan Zazaki qurweyen ney ajaniy u ney vateni ser ıma y se van?

Eberhard u Brigitte: Mesela Cote d'Jvoir (Afrika dı): Vızt serrey ra veri -qeeki pro mektev (wendishane) dı Fransızki sıft mısen qand nuştış u wendiş. Ewre hirıs zoney serbest- qeeki zon pi u maya xo zanen u mekteb juwer u diyer sınıfi dı zon xu kar an, wanen, nuşnen. Dı serrey tepiya mektev dı zon Provinz (zon ticareti - Lingua Franca) mısen. Na zon mısayenı inan r ray do rehat beno, cike hona alfabeti rınd zanen. ina bol lezi zi zon bini şen bımıs. Na hewn şıma esto?

Faruk İremet:; Hewn ma n bo se, qand ıiyo ma y bı zon x y delal u rındeka nusnen, veng x qiren azmin u heme iy cıwayışi (kye/qeek vıraşten, zewıcyayen, ekonomi) y x ra ma y fedekarey ken? Ma, bı zazatey kerdena, paştidarey a(dayanışma) şar x kerdena, zon ma y şirini r whr vıcyayen a ma y wazen hewn x bıker bırıqyayen a tiji u ray şar x roşnayey bıker.

Eberhard u Brigitte:  Hewn mayo kı mesela zon "Cote d'Jvoire" beno realitet zonan binan.

Faruk İremet: Şıma cewab ajaney nda?

Ha ha ha ha ha...Belka, ajaney a ma qand haq insanan gyrayen o.

Faruk İremet: Malesef tarix dı, raştey u hmanizım her wext biyo ajaney. Tarix dı bol roşnayox raya raştey dı gan x feda kerdo.

"Ma Swedki nzanen"

Faruk İremet: Qande ıi şıma amey Stockholm?

Eberhard u Brigitte: Ma Almanya dı fek cori mısay, feqat problem ma y gırdi, ma Almanya dı ebi embaz Zazayan zaf zaf Almanki qesey kerd. Qande coy zi ma mısayena ma lezi nşiy. Ma Swedki nzanen u embaz Zazay tiya dı Almanki nzanen. O wext zon mısayenı dıha (hewna) rehato u lez beno.

Faruk İremet: Zekı şıma zi zan Zazaki seri bol zonzanox Awrupi gurweyayo. Babet: O. Mann, K. Hadank, Terry Todd, Jackobson, Ludwig Paul u Z.Selcan. Nina ra Mann u Hadank ncıwen, labil kıtab u gurweyo kı ina verday esto şıma nina qet wend u dıdın Terry Todd u Paul Ludwig esto nina zi ze Mann u Hadank diyalekt Zazakiy cri ser grweyayo şıma nina şexsi nasken u şans şıma bi kı nuşan ina Zazaki ser bıwan?

Eberhard u Brigitte: Ma meteriyal Mann, Hadank, Todd, Paul u Jackobson wend. Terry Todd ma bı posta-e p dı qısey kerd. T. Todd gramer Zazaki ver kıtab veto u ma waşt ney kıtabı zon Tırki vec. T.Todd va; "beno" . Beno kı ma remet Frlag ra yarametey bıgir. Ma Ludwig Paul şexsi nas nken, ama ebe Gramer Zazaki ser bol grwen. Ma iy y bol wend u qimet dan.

"Het UNESCO"

Faruk İremet: Şıma lingivist (zonzanox zoni) y, bıfıkır u vinayış şıma Zazaki zon o yan zi diyalekt zonan binano?

Eberhard u Brigitte: Het UNESO, definisyon qande jew şaro: "eke jew xırup welat xo, zon xo, kltr xo u tradisyon xo (tarix) esto se - ju şaro (ethnicity)". Ney i qand Zazaki reveren. Ma ra gore Zazaki jew zono! Zazaki miyan dı hire diyalekt gırdi est. ewlıg (Bingl), Sewreg-ermug u Dersim.

Ma wext şıma gırot. Bı name y wendoxan u redaksiyon ZazaPressi, ma van; berxdar b.

Wendoxan u redaksyon ZazaPressi ra ma vac: "bımane weşiyede - hata reyna.


18.08.2000
Faruk İremet, Stockholm


ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 8,9,10,11

 

 

 

Vatey Enternasyonalistey

Erik Ransemar

Hori y mabn desan dı
miyan kozıkan dı
dr keno sodıri dı
ju enternasyonalizım.

Ju veng do tenya berz beno
şan qlıkan hpısxani ra
werzaneno vatey
hq lej peyneyini ra.

B, tı, kı şen akerde şır
bı taxım embazanana
werzanı vatey enternasyonalizımi
zekı rocno veşeno!

O kı serehewadayeni ra
zere dı rakewno n şıkya yo.
O werzaneno
vatey enternasyonalizım
vate, ze reng x y surıni ya

arnayox; Faruk İremet
ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 26

 

 

Vasiyet Mı; Mı, Yılmaz Gney hetı defın bı ker.

Faruk İremet

Merd, kberi kesi n ceneno. Mabı xr n vano. Bı celadan x ya dano kberi kesi. Kame, name u suret cı ınyo. B wext yeno, n vano tı axay, paşa y, nuştox, drane y (şarkıcı), artist...

Srgun u srgun dı merdenı ı zoro. Welat x ra, merdım-an x ra, weşey u xasekey a welat x ra, veng teyır u turi xezalan ra duri dı merden...axxx şan, ze qatran siya, estarey xij bi azmin ra, rd ra (hard) bewran do sıpe werışt u bı veng do ze kardi tuja qira;

Sus, kimseler duymasın,
duymasın, lrm ha.
Aymışam yarı gece,
seni bulmuşam sonra
seni, kaburgamın altın parası.
Seni, dişlerinde elma kokusu.
Bir daha hangi ana doğurur seni (bizi)?

Bı na qirayena veng delali ze ju opı kirbitna siyayeda şani roşın kerd. Ahmet Kaya 1984 dı adır na kirbiti bi. Kirbiti acıfina u şan hndı xışım zi bi n şa bırıqyayenda adır kirbiti bıfetısno. Na şanı qatran, sistem Tırkiye yo. Yılmaz Gney, Ahmet Kaya u sedena şehid srguni b nameyi bewran azadey u aver şiyayeni y. Yaşar Kemal, qand şiiran Ahmed Arifi vuni vano; "-Siverek'teki lise rencisinden skdar'daki ğretmene kadar hemen hemen btn bir halk, bu şiirleri sevgiyle, coşkuyla okuyor." Ma şen ny i qand Ahmet Kaya zi vac. Veng y hıdudan ravrd bi. Sınor dewlet Tırkiye veng Ahmet Kayay n şa hpıs kero. Ahmet sırgun hpıs ra rındri di, qand kı sırgun qand y serbestey dı merden bi, y qebul kerd.
Zekı Yılmaz Gney vato;

Benim iin srgn lkeme yeniden dnebilmek iin,
kararlı bir mcadele demektir...
Benim iin srgn, dnyanın eşitli halkları ile
ilişki kurmak demektir...
Benim iin srgn, srgn demek değildir...

Sırgun, vıni biyayen n, newe biyayeno. Sırgun, kolatey qebul n kerdeno. Sırgun, aşıq azadi biyayen o. Zekı Zazay van;

"Tenya roc, bı namusa sere berz cwayış
bı serana ze kole cwayişi ra hzar fıni rındro.."

Ahmet Kaya 16.11.2000 dı ca n vırna. Ahmet, dı riyeyda tırkan ım suran dınya r mısna u n va, mı ber Tırkiye. Va;

"-Vasiyet mı, mı Yılmaz Gney hetı defın bı ker."

Kaset Ahmet Kayay;

1 Ağlama Bebeğim
2 Acılara Tutunmak
3 An gelir
5 Başım Belada
6 Kaak (Kod adı Bahtiyar)
7 Yorğun Demokrat
8 Beni Bul
9 Sevgi Duvarı
10 Başkaldırıyorum
11 şafak Trks
12 Yitirmek
13 Dosta Dşmana Karşı
14 Şarkılarım Dağlara
15 Resitaller

ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 36, 37

 

 

Xasekeya to

Faruk İremet

Hewna,
mı ıman x dı
to r
dri n nuşnaya
na fek mı,
to r beyti
n wendo.
Xasekeya to ser,
mı iy n neqışnayo.
Hewnan mı dı
tı, mı r bena xerib

dri bılbıland koyan.

A kı, waşten a mı dı
bena dırbet zerida mı.
Kes n zano
dırbet mı koti nımnaye y...
Mı, bı ıngıştan x ya
a lay guninı dırbetan x

-nımna-

hrsan x,
bı zon x y
delal...
ZAZAKİ ya
qiraya azmin.
Kı, tı bı aşnawa
veng mın o b welat
dırbet zerida mın a
u nur ıman mı,
zerida mı dı
tı welat, a zon da xasek a.

ZazaPress amor 4, kanun 2000, perı 39
 

 

 

Aw zelala bırıqna, ZazaPress şewq dana.

Editor/Faruk İremet

ZazaPress, ze awa zelala u bırıqna, ze aşmiy u tijiya şewqna. Cephey adıran dı vala şariy Zazayana. Şaran bındestan inkar n kena, hme şekıld zordarey ver, bı şaran binena vala akena u qirena. ZazaPress, qand vyşaneya merdeni dı bı hpsana piya teber u zered welati dı vala akerd u mydanan dı protesto kerd. Na protestoyan dı cay x gırot u Konsolos Tırkan Stockholm ver tabut siyah verda. y kı wuca dı hadırey bi bı ju veka qiray u vay; "Yaşasın faşizme karşı lmsz mcadelemiz Devrim şehitleri lmszdr. Yaşasın Zazaistan. lm adın kaleş olsun ub"

Bı no pırotestoya, ma şarir fına mısna kı, ma est u ver sistem zorderey veri dı ma zeyd dsi (qela) vınderde y. Na qirayena ma qand şar Zazayan bi. Reng ma Zazatey, raya Zazaistan u serbetey a. No kar ma verdı y kı dsiy, ma do bı destana u bı torzinana biyar war. Ma dsi anti demokratik u zordarey bı ıngıştan x ma do ju bı ju cay cı ra werzan.

ZazaPress meydanan dı ro u x pyniy fsadey u zuran dı n nımneno. Zeriy ma pak, vaten ma raşt u gam ma qand serbestey a. Ny ra wa kes cız n bo u pizey x siya n kero. Ewro qand Zazayan, iy do en mhim pnaskerden u pr wahr vıcyayen o. Tenya bı serey x ya, ma vek vergan dı toriy. O kı ewro Zazayan inkar keno se, ser no esasiyet inkar keno. Eger ewro roşnayox u welat hzkerdox Zazayan wazen bıpelıkn se, sebeb no i bvengeya u b paşti biyayenda ma ya. Ma do ze ZazaPress şar x, roşnayox u welat hzkerdox Zazayan, ny zınciran ra bıreyn. Şar ma bı kamey x ya şaran binan miyan dı cay x bigir.

ZazaPress, hme cwayış Zazayan kar u bar inan qebul keno u wahr vıcno. Kesi xayın n vineno u kesi r rotox n vano. Hme Zazay bıra, way, dezay py. No wuni biro qebul kerdış. Vatey u vinayış kı, teber ma dı, bı fek maya yen vatış ma qebul n ken u inkar ken. Ma, vinayış x, vatenan x ZazaPressi dı, bı vengno berza, b ters qiren u ma do bı qir zi. Na vaten ma r qin (inan) şıma bıbo.

Her roc, bı tersana merden camrdey niyo. Camrdey, qand şar x tenya roc ser hewadaye, fıkr x b ters qirayen dı merden, merden canrdano.

ZazaPress amor 5, awdar 2001, perı 3
 

 

 

Ez pawena

Faruk remet

Mir ma ser
bı adır mana
kay meker
dest u riy x
bı awa mana
meşw
ım x rd ma ra wedar
veşnena
fetısnena
u rd ma y şirini
şıma r kena
mezel do b tırbe.
A adır
adır şehidano
A aw
mısk u mbariya
A rd
tırbda şehidan
25 u 38 Zazayan o
fek merz
ım meverad
ım şıma vecena
qat homayan ra
hta chnım
rd Zazaistani
tenya bı serey x ya
ez pawena...

ZazaPress amor 5, awdar 2001, perı 19

 

 

Edebiyat

Faruk İremet

Gerek her merdım hemver x, hemver, piran x vazife y x biyaro ca. Vazife, vazife y vındernayış vıni biyayenda zıwan ma Zazaki yo. gerek her merdım do zaneye, nuştox, wendey x u kok x nas bı kero. Nas kerdena x, nas kerdena welat x kber şar binan r x qebul kerdayışa beno.
Her merdım bı şexsiyet x ya yeno nas kerdenı. Senin kı her, milet, nuştox, artis bı i y x y taybeti ya yen nas kerdenı. kı ninan r beno kılid komnikasyon zi fına zıwano. Yani zıwan, kılid komnikasyon nus u qısey mabnd şaran u insanano. Zıwan şexsiyet welatiyo. Kok welat, kok name y welat her wext x zıwan ra gino. Swdi-Swd, Yunani-Yunanistan, Fransızi-Fransa, Romani-Romanya, Rusi-Rusiya u.a.b

ı wext merdım bı zıwan x ya n nuşno, zıwano x nıyaro kar, cay dı y merdımı kewn tengaseya vınayış u n şen ray newe aker qand zıwan x u n şen bıb rayver şar x. Zıwan, vek u dıyalekt zengın bıyayena şar bıyeyena.

Bı zıwan zazakı heta nıka iy mhim niyameyo nuşnayenı. iy kı heta nıka ameyo nuşnayenı zi zaf newey. No newe biyayenı zi, zıwan ma y nuştı zehmetey veceno ser ray ma. Heta nıka o i kı amey nuşnayenı, ina zi tenya ser iy politik u ıstanıkan mendo. Gere ma ny iy bıvırn. Enerji u gıraneya x bıd ser iy bini zi. Co kı endı ma ser zıwan, tarix, tradisyon u ser iy aarnayış bı grwey ma y zıwan x y may u piyan bıker dewlemend. Herı iy mhım zi noyo kı, zıwan ma y zazaki dı diyalekt u veki est. Nuşnayenı dı, qıse kerdenı dı qand coyo kı ma zehmetey ancen . Gere ma qeder zıwan x y bın dest mendaye bı vırn u y r gunıyo teze bı d. Eger ma ny n vıraz se,qeek ma , ma ra hsap persker. Ma, kar u xebat ma zi wunı tecrit bıker kı ma do n şer bı werz saqand x ser.

Tıya dı ez wazena iy veca ıman ver. Gere ma enerjı u gonıy x bıd ser zıwan u ma x lete n ker. Vek u dıyalekt zazkı bıyar phet u bı ına ra ma zıwan x y nuşı vıraz. No kar zi, kar merdım cıdı u zaneyo. Eger ma wazen se, zıwan x y newedera vıraz gere ma akademı, ensttıyn x vıraz. u bı newedera ma y r gonı yo taze bı d. Bı zur u nzanya qe iy nekewno ser. Zane bıyayen zi, kok x, zıwan x u kltr x naskerdena u gırwe kerdena beno. Gere her merdım gırwe u enerjiy x dı cıdı bo.

Vırazyayena u bıyayena dınya ra heta nıka heme i ameyo vırnayış. nsanş, sı, aw, dar u ar wext serı ameyo vırnayışı u zaney tarıx ny r van mutasyon. Zıwan zi no vırnayış ra heq x gıroto u ameyo vırnayış. No vırnayış hem het negatıva u hem zi het posıtıva yo. O i kı negatıv tarıx dı x mısnayo noyo kı şar zıwan x vıra kerdo u zıwanı bını mısayo. Na vervaten x dı bı zerıweşeya şen ny vac kı; zıwan ma dı zi iy newe vıcn. Ma şar x r u wendenan Zazakı r hme iy neşır Zazaki bımbarek ken.

Ez ny iy serwerzayena zaf gırd vinena. Qand kı, heta nıka zıwan ma ameyo peliknayenı u nıka nıka ma gam x y gırdi erzen u x nezdıy p an. Ez a vana; Qand jew bıyayena zıwan ma zazaki dest pd p, mıl bıd mıl...Piya ma b wahr niy. Zazay kı welatan Awrupa dı cwn, gerek zıwanan ina weş bımıs u literatr Awrupiyan ra kıtabi bı aarn (kıtaban qeekan, sıiri, ıstanıki, romani ub). Zazaki. No i, zaf mhimo. Literatr (edebiyat) engineya x zıwan ra gino. Şıma do ilah vac; -Qand ii literatr welatan binan zıwan ma r biro aarnayenı? No kar ma, qand ıiyo? Mebet, tenya aarnayenı literatr niya. Mebet, ma endı literatr dınyay bıaarn zıwan ma y xasek Zazaki r o do bıbo zeyd nımuneya. Bı no grweyen ma ya ma do yaremetey bı da zıwan ma y xasek Zazaki. ı ax zıwani dı, lıteratr u nuştey kltr milet binan bir aarnayenı u ı ax şar ma ny i nasken u destken wenden ny iy, o ax dınya ra u welatan binara zi iy newe hsn. Ny i zi iyno zaf mhimo. ı ax merdım literatr welatan bini nas nkero u ray literatr nas nkero nşeno bı zıwan no zifa bıbo parey literatr dınyay...

Zıwan ma y literatri dı, taybeti zıwan ma zazaki/dımlıki dı literatr u wenden, nuşnayenı zaf zeifo. Merdım şeno waco inyo zi. Wuni yo gere ma zi cay ra dest bı nuş u wendenı bıker. No aarnayen beno, no nuş roman, ıstanıki, şıir beno, no meqale, no destnş beno qe mhim niyo. iy mhim esto kı a zi naya kı, y insani kı şen bı wan u bınuşn gere cayra dest bı xızmet x y erciyayey bı ker. Bı wan, bı nuşn no zi vazifa ma yo, qolıncan ma serdı bar ma yo u no zi bar kerdena tarix o u tarix ma ra hsab pers keno.

Zıwan bı cı ya wendeno, nuşnayeno u qısey kerdeno. Zıwan hme i ra mhim milet biyayeno. Hinsani, mileti yen/peyda ben tarix ra zi wuni vıni ben, mıren u kes ina nas nkeno, nzano kı ina tarix dı estbiy. Tabi miletanı kı paş x dı iy nuştey veradayo, tarix ra wuni rew vıni nbiy nben zi. Ma ny r şen no nımune bıd; destan Gılgamış (Gırdgamş), tarix Firaun Mısıri, tarix Maya-Azteki, Babili, Asuri, Smeri qand kı amey nuşnayanı coy kı nmerdi u heta wext ma resa yo. Yani nay miletan ser si, ser ermı, ser tehxt desan bı zıwan x y nuşi, i nuşnay u nay i, vıni nbiy, şewqa aşmi ra vıcyay verniya şewqa rojı. Tarix dı arkolog vıcyay bı serana ser ny iy kar kerd bı nya tarix ay miletan day naskerdenı. Qand coyo kı ma zi gıraneya x bıd/verad ser nuş, wendış qeekan x bı zıwan x ya bı lımn u gere no ma dı bı bo tradisyonı (det).

Zıwan ma beno kı zifo, b taqeto ma vına zi qeıkan x r zıwan ma y bıtaqet u zif bı lımn. Qeeki wext verni dı şen ewtan ma bıvin ay vaten ma y ewti, zifi bı vatenı raşta bıvırn. No meqale dı tayın vatey ze Awrupi yo. Zeyd "tradisyon". Zıwan ma, zıwan Hindi-Awrupi yo. O wext ma şen vatey, qısey ina ra deyın bıker u gerek inyo kı ma newera vatey u qısey vıraz. Gere zıwan ma welat ra, zıwan insan ma ra dur n kewo zanayey, bı kelime vıraşteyana n beno. Zaneyey, zuri u bı xırxızeya zi nbeno. Gere merdım hem qand x, hem zi xebat ay nuştoxii bini r drst bo. Qand kı, kes mar "şıma mecburiy bı ziman x ya bınuşn. şıma mecburiyi bıb nuştox." N vato. Kes mara alimey yan zi nuştoxey n wazeno u n waşto. Tercih ma bı x kerdo. Wext, wext zıwan ma y xasek Zazaki r wayr vıcyayeno.

ZazaPress amor 5, awdar 2001, perı 27, 28, 29
http://zazapress.tripod.com/amor5/ZP_5.html#edebiyat
http://meta.wikimedia.org/wiki/Test-wp/diq/edebiyat_senin_destpêkerd

 

 

ım kori roc ayab

Editor/Faruk İremet

ZazaPress, şan tariyan Zazaistani dı ze gla boy dana u ze tijiya şewq dana. Koyan Mamık (Dsım) dı ım x akena u bı awa Munzuriya riy x şıwena, Gımgım dı lıng dana rd u vana: "welat mıno şirin, tı ze hngımna", pal dana resena Bongılan hzar golan dı asnaw kena resena awa mbari, ray akena Sreg dı bena engur axbanki u şire, wext kerge, bın lıngand kynekan dı bena bastıx knciy, Kerejdaxi dı dest qean dı bena kenger, pune u kormit, Gerger dı bena tutın kaaxi, rmug dı bena awa germawi bena vılık koyan u ser tırbda Ebubekir Pamuki dı ser hewadana u vana: "Roc Bı Roc Şar Zazay Ayaben."

Ray duriy, ray dergiy mı resnenı Weysıl Qırani rd mısk u mbariya arıq ared x pak kena, quwet gna kewna ray Serehewadayenda Piran u bena şemşr lejwanan ray akena halunan koy Xarputi dı ze teyrana ca bena ziyaret Haco Begzani dı hrs ıman x wuşk kena ser qela Xarputi x dana vay ver perena resena awa Enqerisı şına Dımıştat u wuca kewna ray resena Sreg bı engur şireya vek x kena şirin Axaxani dı saqand x ser dı pal dana ze teyrbaz awa cemıdyayenı piyar Hacoy ra qesba x honık kena u resena İskandinawya u peran x akena qand nustey u bena ZazaPress, bena veng şar Zazaistani.

ZazaPress, rhm Zazaistani dı qeekno ver şıto. Şaran bini zan kı no qeek do gırd bo, mır cı derg bo, o do veng bo ze tıliliyana koyan ra şirqan kero. Suk, dew u ky Zazayan dı destan qeekan, lacekan, kynekan, camrd u cınyan dı bıbo Desmala Sur ze Tijiya Sodıriya, Warey ma dı Serbestey dı bıbo Hreket Xort u Milliy Zazayan, b Vate. Şık kesi nbo, ım kori roc ayab. y Zazay kı bı Tırkana u Kırdasana grweyen ny weş bızan kı hme hqareto kı ma r beno, raştey dı şımar beno. Ma y ikı dınya dı en mhimo y pawen. Yani ma kamey şıma u şar ma pawen. Beno kı zıwan ma, vatey ma nıka zeyd pya niyo. O kı pserokan Zazayani r, nuştoxan cı r van ajan/xayin, to r zi xint u her vane. Ma p nasken u ma zan ma kamcin tıradisyoni ra yen. Şıma ny weş bızan kı!!! Vate u qısey inan şıma ser zi ma aşnawen, ze "xint, her u zereci". Her Zaza tijiya, her Zaza dar do kok x ser dıro, ncıbno.

ZazaPress amor 6, hziran 2001, perı 3

 

 

Cıxızı

Garcia Lorca

No bveng
ray
no ray.

no b ocax
mojley cırcıri
no mojley cırcıri.

U no kı rakewno
zıngılık o
ny zıngılıkiy.

arnayox: Faruk İremet
ZazaPress amor 6, hziran 2001, perı 7


 

Zey wuni

Mehmed Kemal

Wuniy wuniyey dı wuni
Wuniyey dı i wuni esto
Na kyneki dı ıi esto
Na kyneki dı ıi-mıi esto

Ne wuniyeya x
Ne ıiyye x
Ne mıiyna x dano

Na dı i-mi ıy ınyo
Tenya n y kyneki esta
Estena cı ınya.

arnayox: Faruk İremet
ZazaPress amor 6, hziran 2001, perı 7


Newedera cwayış

Mehmed Kemal

Na dınya ra şiyayenı esta
Kaynati dı vıni biayenı ınyo

Bı rdana, bı şenayeya
bı maden u metalana
newedera bira

Kıhan mıhanan
Eziyet dalıqnayenı
Htakı bıhelısna

arnayox: Faruk İremet
ZazaPress amor 6, hziran 2001, perı 7

 

 

 

Hta qat Homay

Faruk remet

rd ma b lejwano
lejwan cı eza loooo
welat ma y rosen
wayr bıvıci embaz

no hal ma r dınya huweno
bı x ya qırfi mekı
mı dı qırfi mekı
hele hele
bı namey şar x ya
qırfi mekı
wuca dı
namey sl to karıte yo
namey kal u pi to embaz

mı r kit kı
y kı nıka
dest x dan to
riy to dı bıra y to y
dost to niy
ımand inan dı
tı xint do lete letey
senin mı r van
"-no merdım ajan o
merdım do xayın o".

"ajan" bi hzara "ajani"
"xint" bi hzara "xinti"
ez vana: rind cı
şıma hme şar Zazayan r
fın dı vac ;
-hme Zazay ajan u xintiy.

kit kı, ez guniy to ra ya
kit kı, ez to nroşena
kit kı, hta homa corra biro war
ez sl x nroşena
inkar nkena
to ray dı nverdana
embaz ez Zazaya
hta qat homay

ZazaPress amor 6, hziran 2001, perı 21
 

 

 

Zazayna u tarixa

Faruk remet

fına ame wesar
mı vira kerd vewr u puk
şan siyay u qeleşey

kameya x r
wahr vıcyayena mı
zor to nşıro
ım suro bbext
ferq ktık u verg ıiyo?

zıwan x edo veca qate asmn
no mı r veyveyo
mı r şnayeyo
mı r vılık ver layan o

kok mı dı qelpey ınyo
rote...qet niya
arıq mı dı qısey xaseki
zazakiyo

mı ra pers mekı
kamo rote?
rotey vinayenı kar mı niyo

o kı estori r vano qatır
her vineno
zerec qefesi
kok x roşeno
ez yney to niya
ez are akerde Zazayna u tarix

ZazaPress amor 6, hziran 2001, perı 23
 

 

 

jeweri wuna va A juweri wuna va

Editr/Faruk İremet

ZazaPress bı Amor 7 da fına newedera reseno wendoxan ma y qedır qıymetan. Na Amor ra ma dı fına reng newey u watey ze adıro do sur veşen. Na hem qand ma ZazaPres u hem zi qand şar ma vıni nbiyayeyna. Şar ma, ma ra u nuştey ma ra vşi erciyayey. Na qıymet kı ma qand şar x u zıwan x mısnen bı vinayış ma tayın o. Şar ma y qedır qıymet u erciyaye vşiy cı r layıqiy. ZazaPress u nuştoxan cı ser zaf iy amey vaten u yen vatışı...Ne wendoxan ma, nezi nuştoxan ma ny iyan ra tersay u gam peydı eşt. Gam bı gam Zazay kame u sl x r wahr vıcn. Na gamı kı ame eştış u yen eştışı, gam gırd u b tersiy. Dışmen ma nıka n, hzaran ser ra nıka na xofı bındı pelıqyay u y dı na gaman u xofan bını dı bı pelıqy.

Her qısey ma dı ma van merdımi wuna va u a cınkerı wuna va. Yani jeweri wuna va u a juweri wuna va. Kamo se vano u kamo wazeno iy vaco u kamo ver gıroto? Bı fıkr mı keso kesi ver n gıroto u kes kesi n berdo dar. Heger Zazay ewro bı ny iyana meşqul se, na kemaseya ma ra u n zaneyda maraya. Zazay ewro b vengey ra veng x berz ken u qiren. Helbet na qirayenı zi tayın tayına o do bı dızno. Heger aya biayayenda Zazayan tayın tayına dızneno, verad wa no dızyayenı wa ina xint u lete lete kero. Qısey do Zazayan weş esto vano; "Her bı heryda x ya fın kewno lınci" Zazay kı ewro kewt lınci u biy zerec qefesi, n şen Zazay serey hewadayey banc lıncida x miyan. Yan zi qefes x y serey tariyan.

Na amora ma ya hwtın (7) dı fına reng nuştey u şewqda tijiya welat ma peran ZazaPressi dı bırıkqına. Puk u hewn neyaran peydı mend. Gam Zazayan ne o do sıfte bo, ne zi gam peyneyn o. Zazay roc bı roc ze tijiya amnani azmin dı cay x gıroto u y gin. Na amor dı Koyo Berz bı veng Berz qireno, Asmn bı piskotest x ya tayın tayınan cerıbneno. Roşan Hayıg fına qırf x keno u bı huwetena beno ze kardiy da tujı kewno gan tayın tayınan. Muska ra brahim no fın sinayenda zerida x akeno. Zerweş rıh dano Zazayan x u şar x inkar kerdoxan. Waştena ma wendozan ma y erciyayey bı kfa na amora ma zi bıwan.

ZazaPress amor 7, kerge/elun 2001, perı 3
 

 

 

Şıma nveş

Ahmet Kaya

Mebermı, ny roci yen u ravren kek mı
Mebermı, ny derdi roc qedn kek mı
Dewan mıno b ocaxan dı kf kf dumaniyo
Ez veşaya, tı meveşı alah sinen.

"Tiya dı ıax na dr x vana
y roc mın zhmeti kı mı Tkiye dı cwa
Ma bıxr cı kı mı pawut
y ma bıxr kı mi r vşi diy
y kı, mı qeder mili bı inana pare kerdı bi
Hme embaz u dostan mı r
Sitem do bari yo...
Posena
Mı fam ken"

Dı dalpay hrsi ıman mı dı
Bazaran dı ameya roten
Zeryay mı şıknay
Şıknay bı hrsa
Rışti sırgun
Şewra rew set ıhar dı, bı varıt a
Ez veşaya
Şıma nveş alah sinen.

Not: Ahmet Kaya 16.11.2000 (bewn ZazaPress Amor 4) dı sırgun dı şi rhmet u bı wasiyet cıya cı Fransa dı Yılmaz Gney hetı defın kerdi. Emser menga temuzi dı Glten Kaya qaset ciy newe bı yaremeteya "Devsan Kasetilik u Devran Video Mzik" vet. Namey qaseti "hoşakalın gzm" na kaseti dı dri Ahmet Kaya kı hta nıka cay dı n ameyo vatenı, esto.

arnayox: Faruk İremet
ZazaPress amor 7, kerge/elun 2001, perı 36

 

 

ZazaPress tofan u hawaran dı vyveyo

Editor/Faruk remet

ZazaPress ımand dışmenan dı, tofan do bver u adır do sur, koz u bhidudo. Koyan sero govend u lorinayena şir u şlıgana, deyan, kendalan, keran, bırr u berriyan dı tililiya veyve u şnayiyana. Wuni aseno kı, kes do nşo veng u vaz, solıx u nefes ZazaPressi bı rehateya bıbırno u bıfetısno. Qet quwet u qudret kesi do cı nreso ZazaPressi tariyey dı verdo u ey hepıs kero. ZazaPress roc bı roc hera u vılla beno u resneno  ıhar heme koşe u geverand welat Zazayan u şard Zazayan. Ma bı vetenı u vılla biyayenda ZazaPressiya seredik, sereberz u are akerdey. Ma Zazay, Zazay ZazaPress.

Wendox erciyayey qedır u qıymeti; Amora ZazaPressiya 7 (hwti) dı tayn ewtey u şaşey estbi. Na ewtey zi xetay mı bi. Qand kı mı disketo kı redekte kerd bi, o disket nberd bi apxane, disketo kı mı redekte n kerd bı o disket berd bi neşırxane (matba). Nuştey ZazaPressi y redakte nbiyayey neşır bi. Cora ma na amora x ya 8 (hşti) dı şiir nuştox u zay ma y redaksiyoni  Koyo Berzi  newera vecen. Tyestan dı namey embazd ma y erciyayi Zerweş Serhad zi ze mesul Trkiye amebı nuşnayenı. O embaz mesul Almanya yo. Ma posen kı embazi na ewtey ra cız nb u ma f bıker. Dı na amora maya 8 dı zi fına reng u veng, şney u hıngılmey war u welat ma est, Boya zıwan u kltrd ma fına do ma u wendoxand ma reso. Wa end rıstey u nsxey bo wa o zi bı zıwand kesiya bo, kesi mırd keno. Kes ancax bı zıwand x ya derd u klan x, şewatey pized x, hskerdenı u şnayeya zerida x dano teber. B zıwand kesi qet zıwanna nşeno zeriya kesi pırr u honık kero. Rıstey ma y na amorı do zi, bı veng do berz u bı zılxıtana x wendox u welat ma resno. Wenxx ercyayey, way u bıray bı qedır u qimeti. Şıma hme na juwerı zahf rınd zan, şari, mıleti bı zıwan u kltrd x ya pra abırn. Qet ared kesiya n nuşneno ka no İngılız, Alman yan zi inayo. Van ma zi zıwan u kltrd x r, det u toreyand x r, war u welat x r wahr bıvıjiy u paşti bıd nuştox, roşnber, rayberdox u grweynayoxand x y pserok, xezte, kıtab, nuştox u vetoxand x.

ZazaPress amor 8, kanun 2001, perı 3
 

 

 

Zınciri Nwazena

Faruk remet

Mekı, por x y siyay
mesavı rid mıno erdişını
u bı ımand x y siyayana
meveşnı, dırbetın mekı
zeriya mına nimerdımı

Veng to veng bılbılano
veng sinayenda zeryano
u veng ttewrd Zazayano
goşand mı dı vydan
u van; "koley koleyan mebı!"

Ez destand x dı zınciri n wazena
ez doşi x dı nirey n arnena
Ez ne kirdas ne zi Tırka
ez mabnd ıman u pord to dı
waştey toya
tı mı Zaza zana, ez Zazaya
u Zazay do are akerdeya
deyan sero, dest qeekan dı bewrana

ZazaPress amor 8, kanun 2001, perı 14

 

 

Felego ri siya

Faruk İremet

Felego ri siya
b bext
b din
b iman
vacı, hıdud to y bexto siya
reseno koti?

elmey merzı mı ver
lıng mekuwı
pay mekı
gama x mı ra peydı bancı.

Ray rayan
ray ma bi
kes nwetard raya ma dı
                      bendi vırazo
ray şran
                      ray ma bi

Felego ri siya
qeleş
b pi
b may
b bıra
b dost
mı ra duri vındı
zıwan ma jew niyo.

Kok u ejdad to
şir u ky to
qe u pil to
mı r nıqarey cenay
aşıqey kerd
felego ri siya
koley koleyan qet beno...?

ZazaPress amor 8, kanun 2001, perı 20
 

 

 

kı şard x r n ben, şarna r zi n ben.

Editor/Faruk İremet

ZazaPress fına vırar u dest x ver vad wesari dı akerdo u fına bı veng do gr u zey awda zemzemiya zelala wazeno x bıresno hme cad welat u şard ma. kı merdena ZazaPressi wazen, van n i weş bızan kı ZazaPress wuni rhet rhet n mıreno u nefes cı nino bırnayenı. Hnd şo nefes ciyo beno hera, vıjno u welat ma sera beno vıla. kı ny veng ZazaPressi bırnayenı pawen do bol bıpaw. ZazaPress roc bı roc bı nuştoxand newan peran dı rengı dano u raybereyda şard x keno. ZazaPress veng u gan Zazayan u Zazaciyan o.

Tayn tayn inkarci, "rotox, robot" u ixbarci har biy u zey luwana kewt internetan miyan. Wazen pisey u leymıneya x bısaw ma. Van ny boyın u aqıl kemi bızan kı, na dwa dwa şarey u veng şar zi nino bırnayenı, tarix şahid ny iyano. Şarey u şarbiyayeney ninan destı niya ny qerar bıd. kı bı zaneyena yan zi n zanayena wazen bı şard ma ya kay bıker do kozd adırd şard ma miyan u welda ciya germı miyan dı koz b. kı şard x r n ben, şarna r zi n ben, n i weş bızan; "robot, rotox", inkarci u ixbarci zey luwanay, her qlıra vıcn. Zey zerecana wanen, nesıl xo ancen kozıkan ser u bı seydwanana dan kıştenı. Zazay ma y "robot, rotox", inkarci u ixbarciy zi ny iyan ken. Wazen kı ma biyar kay u bı şard ma ya bıd kıştenı.

Roc ınyo kı welat ra mektubi nir. Roc ıniyo kı orşmey hme dınya ra ma r postay-e (mail) niro, roc ıniyo kı dost embaz ma r telefon nker. Na ju zi mısnena makı, şar ma ma r wahr vıcno. Merdımkı insaney u insanetey ra nasib n gırot, barbar, xedar u zalımiy.

Hme cad welati ra selami wendox u nuştoxand ma r.

ZazaPress amor 9, awdar  2002, perı 3
 

 

 

Zazay Anatoliyede Milleto en khano

Roportaj: Faruk İremet

ZazaPress amor ıharayo (4) İbrahim Doğan Redaksiyon ma dı ca gıroto u nuştey x welat ra ma r rışt. Vıl (iek) u rengan ZP ra ju zi Dezay ma İbrahim o. İbrahim bı fıkır u bı vinayış x dı her wext zelal u pak o. İbrahim Doğan qanun (aralık) 2001 ame Swd (iswe). Qand kı embaz ma y redaksiyoni İbrahim welat ra ame ma waşt bı ciya reportaj vıraz u hal şar ma cı ra persker. Nıka, roportaj ma dı İbrahim Doğan qısey keno...

Faruk İremet: Bıra İbrahim, tı welat ra menga qanun 2001 (aşmiya aralıx 2001) dı amey Swd, tı xeyır amey u x dı weşey ard. Tı şen vac tı kam? Tı koti ra y? Meraq to bı zazaki nuşnayen koti ra u senin destpkerd?

İbrahim Doğan: Ma bexer deza Faruk. Ez Gımgımra dewa Muskara o. Gımgımde 80-90 dewe zazaki qısekena. Harde bavu khalane millete mao. İnsane ma ebe hazaran seryo ne zone xo qesekeno. Millete Zazay Anatoliyede milleto en khano. Vere koya Bingolde orte daro kemeriyo, bırde mekan gureto. Orte Oqwa'ne Serdırade, orte Gulu Sosune rındekiya tabiatde xore dew vıraşte. Zone xo, kltre xo, orf u adet, tore geleneke xo, itiqate xo kar ardo. Welate de rındeko.

Faruk İremet: Bıra tı şen tayın welat u şar ma zazayan ser ma r u wendoxan ma r infermasyon bıd. Hal şar ma senino? Xeber şar ma kıtab u pserok zazaki ra esto yan n?

İbrahim Doğan: To kamiye pers kerde. Ma dewe Gımgımı kli (btun) Alewi Zazay me. Zazaki qıse kene me. Feqet millet ma roj zone, kltre xo harde bavo khalu xora inkar nebiyo. Seba kamiya xo her waxt Krmanco, Osmaniya de lec kerdo. Dewleta Osmani teba Krda watto ke millete Alewi Zazay ortera wedare. Lakin pe ete, gerilaye tare ma netikye. nuyera ma zaf tehid de, zaf pilo maqule ma seba harde xo cane xo kerdo feda. Harde xora nevejiye.

Rena to iy bin perskerd. To vake mereq toy zazaki kotra vırazya, to senin dest bı nuştena zazaki kerd? Berxdarbe deza Faruk. Eza persa to zaf weşa mı şiye. Mı waxto ke Varto de lise wende ebe zone ma mı zaf şiiri nuşnay. Feqet xebera mı ne zone mıra nekı welate mıra ınbiye. A waxt ma zone xora, welate xora bime inkar. Ma zone bavu khalu xo kerd lehe Krda. Harde xo kerd harde edina. Ama, ma naye de ji xete en gırse kerde. Pilo maqulane ma seba Krdiye ma red kerdime. Ma toplume (şlık) xo de newaştime. Yane ina kamiya xo inkar nekerdbi. feqet ma inkar kerde. Eza 1999 de amo Awrupa. Mı qayt kerd (bakmak, izlemek) millete Zazay ita zeru canra seba kamiya xo zeru canra karkeno. Zone bavu khalu xo, harde xora wayir vejino. Ez a waxt heşa biyor ke, ma xete de gırse kerda. Eziki amo le ambazane, nuştoxane Zazayan nayera tepiya eziki biyo Zazaci. Seba zone xo, kltre xo, welate Zazaistani hitan wetbine dawa xora wayir vecino karkeno u nusneno.

Perso toy, to va şar ma xeber ina pserok (dergi) kıtaba ra esto ya ino? Na mesela teziya. Ez inan kena ke millete ma nayera tepiya nuştoxane xora, dergiyana xora beno wayir. ımke mesela Krda zure. Krda inkarciyu, Krda endi vejiya mydan. Gence ma teze biye heşar xo. Le pilo moqulane xode tarixe zone xo wazene ke bumusene. Zaf ji muse yane xebere xo dergiyan ra zone zazaki ra este. Ez welate biyo Kormışkan, Tija Sodıri, Ware ne pseroki (dergi) ma raver wend bi, zaf şa bime. Ewro pserokane ZazaPress, Pir, Venge Zazaistani, Tija Sodıri, Ware endi resene her koşe welate Zazaistani. Millet endi kamiya xo naskeno.

Faruk İremet: Deza tı va ez 1999 dı ameya Awrupa. Labır tı fına peydı şi welat u welat dı ser (ju ser) vşi mend u no mengno tı fına pydı amey Awrupa. Tı ma r, x dı, panc qaset video (pancs 15 set) ard u tı hme orşmey welat gyray, şar ma, şar ma lewi x r se van? Van ma Zazay, Kırdas, Tırk, Kırmanc yan zi Kırd (hşa to ra u qsur mewnı)?

İbrahim Doğan: Ez hna, tı qsur mı mewnı...Deza, ez şiyo welat zaf bi rınd. ımke mı seba zone ma, kltre ma, tarixe ma zaf emeg da. Nuştoxane mara, dergiyane mara zaf bilgi berd da wendene, kerd vıla. Bilhasa ZazaPress da wendene millete ma khalo kokume ma zaf şa bi, va şıkırbe na roje şıma xo naskerdo, zone xora welate xora biye wayir. Ma şımara neyera hirıs (30) sere raver vate ma Krd nime, Trk nime ma Zazayme. Pilane ma vatene; "-Şıma vatena ma nekerdene". Nayere mı poşmantiya xo arde ra zonu qebul kerdi. Zaten qaseta de ebe zone ma klame, depe, dına, tarix mara, kamiya mara zaf kar ardra. Ez iye mıso ke ne insani hitan sere hurdra weşbene. Zone Zazaki ra harde bavu khalira inkar nebene. Krdano Tırka esla qebul nekeno.

Faruk İremet: Bıra pers mı wunasin bi; Şar ma x r van ma Kırdiy, Kırmanciy (yani tiya dı mne cı Zazayo). Tı şar ma ra na persı perskerd? Zazay y ma y Varto x r se van u x r namey bini diy yan n?

İbrahim Doğan: Heya deza, mı kamiya millete ma cıra perskerde, mı cıra va şıma kame iye de bin mı ara va Awrupa taye millete maya kı ji Dersımıji vane ma Kırmance me, Bingolıji vane ma Kırd me, şıma nayare vane ı? Pilo ma, maqulane ma na persere hway. Va; "-Ma ne Kırd me, neki Kırmance me. Ma Krdanra vane me Krmanc, Kırmanciye ney ayniye. Ma Varto de xora van me şare ma, zone ma Zazakiyo. Yaki ma vane me ma Zazaki qesekeneme. Naji ena zanıtene ke ma Alewi Zazayıme ma Kırd nebime, Krmanc nebime nayera tepiya ji qet nebenime. Hitan sere harde bavo khale xo de mendime ma zazaki qese kenime zone xo re emeg danime. Krde yane Krmanciye qebul nekenme ımke ina fermane ma vetbi ecdade made dışmen biye. Ma Krmanciye ra zaf ant. Ayera ma Kırmanc nime vane.

Faruk İremet: Bıra İbrahim, tı ser (ju ser) welatı se kerd? Tı kamcin cayan gyray? Roportaj u film to y nezdiy pancs (15) seti tenya Varto sero yan zi n?

İbrahim Doğan: Heya bıra zere ju serede kare mı Varto de bi. Mı waxt nedi şori Dersım, Siwerege, Hene, Lici. Mı zaf waşt şori ema nasib nebi. Feqet amboze mı cawa zaf bi. Xebera ma jminara biye. Varto de zazaye Diyarbekıri bi, ma jumin diyene, qese kerdene. İnan ji qıse Krmanciye, Kırd qebul nekerdene. Xebera dina Dergiya ZazaPress ra, Kormışkan ra Kıtabane Koyo Berz ra u tora esta. Ez ke diyo ma piya qese kerd zaf bi şa. İna waştene ke ma hero jumini bivineme zone xo, kltre xo ser kar bıkime. Ez rena şoni welate xo Zazaistani, harde bavo khali seba tarixe ma kltre ma şono her hete welati de kar keno. No mır şerefo en gırso. Hitan Qers (Kndık, Laloğlu, Glistan), Erzingan, Diyarbekır, Dersım, Lice, Hni, Piran, Siwerege, Xarput, Bingol şono. No mıre wazife o. Ebe şerefo en gırso.

Faruk İremet: Bıra İbrahim, plan to y newey est? Tı do Awrupa dı seker? Proxram to dı kıtab veten esto yan n?

İbrahim Doğan: Heya bıra Faruk, plane u proja mı zaf gırsa Nayera tepiya ez wazeno ke zone xo ser, kltre xo ser zaf kar bıkeri. Millete xora, şanıka (estanıki) kılama (dri), fıqra, lega, orf u adet cwayenra (yaşamra), tore gelenekra zaf iyo arekiri (topkiri). Bıra Faruk, ebe no fın ez ame Awrupa qande toplanti.

Zaten nuştey mı este, waxto ke (perar 1999 dı) de ez amo Awrupa, mı ita, ju şiir kıtabi kerd hazır bı name "Glsosuna Koye Bingoliya" 300 pela. Kıtabe de bin hazıro. Noji şiire. Zaten dergiya ne bina de xeli nuştey Awrupa de dulegarane birade vejiye. E ki siyasiye, politike rona seba kamiya maye inkarciya ne, mı zazayan re nivisne. Rena şiire mı, yazıye mı ZazaPress te her amore de, aşmede vejine. Ez bıxo ji redaksiyone ZazaPresss dero. Mı welatra nuştey (yazıye) xo ruşnene. Welatı de mı wendoxe, karkerdoxe (Baba Qef, Dato, Zerro u.b) ZazaPress ji di. İnade ma xeli kar ardra zon. Seba welati ina ji proje, pilani ma vıraşti. Hem fıkır bime.

Faruk İremet: Deza İbrahim qand infermasyon u roportaj berxdar bı. Tı wazen iy bini, infermasyon bini bıd ma u wendoxan ma?

İbrahim Doğan: Eya. Vatena mı btne millete Zazayra esta. Endi herkes her Zaza heşarbo kamiya xo nasbıkere ke. Şar ji şıma nasbıkero. Kukla kosi mebime, zone xore, kltre xore, ebe zero can kar bıkime. Goniya ecdade xora, şehidane xora wayir vecime. Zurane, inkarciya, niviskarane Trko, Krda vejime meydan. Herkes bızano ke ma millete Zazaya me. Zone ma Krda niyo. Welate ma welate Krdo niyo. Kahrbe zurkeriyo bebexta. Karbo inkarciye ma. Weto warbo tarema Zaza, welate ma Zazaistan u kare ZazaPres

ZazaPress amor 9, awdar  2002, perı 11, 12, 13, 14
 

 

 

Bıdeka to ben

Faruk İremet

Tora pers kena
"-Qand şar x
ewro
to sekerd?"

y kı waşt
siyayeyda şanan
Zazayan sera hewad
tijiy roşın
bı tarix Zazayana
warey biyar
grweyay...
Xra perskı
"-Mı sekerd?"

Guniya to
şard tora şirin niyo
rıh to
şard tora qıymet niyo
ez zana
tı do vac;
"-Mır ı."

Dor dor to bo
siley u şepıki
hmbıki to kew
zınciri siyay to mıl dı
bıberq
tı do fına vac!
"-Mır ı."

y kı vyndan to,
azmin dı
tiji u roşnayey
welat do serbest wazen..
Tı şen vac;
"-Mır ı,
ez riy x dı roşnayey
u rıh x dı
serbestey nwazena?"
X ercan meroşı
bıdeka to ben.

Tı zan
tor sevac?
Tor vac;
"-Semer dayo x mıl
bı zıncirana tızbey anceno
merdımo b aqıl
u zerenc qefesi."

Guniya to
şar tora şirin niyo...
Tı muhatab hme i niy
X bızanı wa şar zi to bızano
qaqıb zerenc qefesi

ZazaPress amor 9, awdar  2002, perı 23
 

 

 

Werzı!

Faruk İremet

Werzı!
Welat ma biya x virı, sina mı
rd u azmn
şnayey u vyvey.
Kynek wext vyv
lorkeyan dı
per kıtaban dı
serey qeleman dı
zılxıti day pıro
u vat; Welato şirin
tı pıstınan dı
qeek do ver şıt
tı qe ttewırd
vyvan Zazayan.

Werz!
Xort u camrd Zazayan...
Qe u pil hme şiran
dest dı tıfıng nobed tepş
kozıkan x r vyvı bı ker
bıb şr şar ma.

Werzı!
Vyvı ky ma
vyvı camrdan
maya qe, pil u kyna şiran
tı zerida mı dı, sina mına
u welat ma qeek do ver şıto
u oyo werzeno bı şrand x ya
saqand x ser

ZazaPress amor 9, awdar  2002, perı 29
 

 

Qıseyşıma qedya? Vınder ma n qedya.

Editor/Faruk İremet

ZazaPress bıamora x ya desın (10) zi vecena. Qısey ma şar ma Zazayan ser n qedya.Vaten ma n qedyay. Raya ma duriyo u ma y gam x y hera erzen. Ma resenwelat u welat hzkerdox Zazayan. Vaten ma hta vızr kltr u det şar maser bi. La ewro qısey ma fıkr siyasiy. Qısey ma zeri ra u zeriy ma y pakira riy asfalti leymıni ra vıcna teber. Qısey ma riy asfalti inkarciyan uriy zurkeri tarixiy inan pare keno, qelışneno u ze vılıkiya asfalti seroabna. Na sinayena u na sinayenda Zazaciyan a. Ma zazaciy u ma raya x yhqi dı raşt. Hme alem u tarixo ım kor şahid ma yo kı ma qıse u fıkr xdı raştiy u mazatan dı ercan niyamey u nin rotenı.

ım şımaroşni bo embaz u dosti, wendox u nuştoxi, qe u pili, cınya u camrdi,neşırxane u pseroki, ZazaPress fına bı amora x ya newe reseno şıma u resenozerida şımay serehewedaye. Qıse u veng ma hme bendi siyayan pra abırneno ubı veng do berz reseno şar ma.

ZazaPress zepserokda Zazaciyan ny vano; "-O/A kı bı bermi u bı nalinana wazenoşar ma biyaro pser şar ma r weşey n, şar ma r xırabini keno". Şar ma, şar do serehewadeye yo u wuni rew rew mıl n roneno. Zazay ne kor,ne ker u ne zi laliy. Ma do ttewrd roşnayox, pserok rayberan x ya bıbzon, ım u goş şar x. Yani şar Zazayan, yani şar ma.

Zeriy xhonık ker. Bermi u hrs ıman qand ma n, qand dışmenan Zazayan o. Ma doserkew. Beno kı serkewtenda Zazayan ma n vin. Beno kı qeekan ma zi ny in vin. La iy mhim o yo kı, toxım ameyo eştış u ecdad qet ju zurkertarixi n şeno na tarix b&rc;, ma Tırkiy u qand n iyan zi ıi cıdest ra ame inan xopey neşt u kerd. ı pisey vaj cı ra vıjiy u hewna zi ayavıjna. Qand kı inan mahlimand xo ra, bırayan xo y Tırkan ra dersa xo weşgırotıbi u iyo kı inan ra mısaybi o i rot şarand binan. nan zi zeybırayand xo, şaran binan x y b leym. ZazaPress reseno hme qncıkanwelati. Wendox ma ım şıma roşni bo!!! ZazaPress nezdi dı Welat vıcno...

ZazaPress amor 10,  hziran  2002, perı 3

 

 

Mergı

Faruk İremet

Mergı...
tı myman mı bıb
gan mı ra vşi
tı do ıi qezenc bı ker.

X peydı
welatno verdana,
tarix
tarixno kı, tı nşen mehkum ker
ecdad to bıbo ezrail.

Guni Zazayaadıro
merdımi veşneno
tı merd zi bıb, kar n keno.

O kı werzenoşax
zerida mına Zazayo
hewın n beno
kes n şeno hewın kero
kıtab to y tarixiy kı
tarix zurkerano
y kıtabi qet nşen.

Ameyo erinaydost"
şebekey ixaneti
Namey to merd bıbo odo sekero?

ZazaPress amor 10,  hziran  2002,  perı  22
 

 

 

Zazay biy merezd pized şıma

Editor/Faruk İremet

Amora ZazaPressi ya jondesi (11) fına bı rengand x ya şar welat ma ana pser. Amorda sıfteynırayo kı na waştena ma bi. Yani Zazay ma ZazaPress dı yan zi juna pseroka Zazaki dı bir pser u paşti bıd p. Zazay ma bı zıwad x ya şar (milleta). ınay cı kamcin rengı beno wa bıbo ferq nkeno. ınay u rengi şen sur, siya, yaşıl (zergu), zerd yan zi sıpe b. Mhimeya cı naya kı ma şar, şar do xser.

Zıwan pserokda Zazapressi Zazakiyo. Edebiyat, politika, şiir, dr, phuwatey, leqmatik (pedevetey, bulmacay) u ıstanıki bı zıwand ma y şiriniya tey yen nuşnayenı u o bı inana yeno xemılnayenı. Bol embaz Zazay paşti dan ma u Zazapressi r wahr vıjn. Bı xeyrd embazana ewro ma x payan sero vınderd. Amor ju ra hta amor 4-5 ma bulıki (saqand xser) şiy. Ewro ma werışt lıngand x ser u ma y raya x ramen. ZazaPress ewro biyo qrm. ZazaPress ewro wahr misyoniyo. No misyono kı ma gıroto x doşi, qand demokrasiyo, qand hqd şard Zazayan o. Zazay ma end avr şır u end ZazaPress vılla bo, hendı ırqiyan, şowenistan u inkarciyan xint u har keno. Merdım inkarci, ırqi u şowenisti endı har b u bir ma ser, na ju mısnenakı u aseno kı ma est, ma xseroy u ma y serey bolınan meşqul ken, tewnen, inan pırn ra vejen u xint ken. Ma tım dı hewnd inan dı r u hewnan inan remnen. Qand coy bı named ma ya rakewn, bı named ma ya werzen. Wıni aseno b ma nşen bıcw u heyat bıker. Ma hem merdıman r biy ilac zeri u hem zi zerida inan dı biy klomerxr. Ma, ma seker? Ma şen teniya nay inan r vac: "Homa şifay xyri bıdo şıma".

Dı na amorda ma ya jondesi dı zi heme reng welat ma amey pser u xemılnayenı. Perand amorda ma dı Ali Himmet Da x ra bhs keno. Muska ra brahim Doan fek şiiri akerdo u bı zeri ra qireno. Mewld Diyarbekıri fına şemşr gıroto x dest u peran sera geyreno, Koyo Berz zey named x biyo koyo berz u bı şiird x ya kamey Zazayan ano zıwan, Roşan Hayıg biyo reng tarix u kltr ma. Na amorda ma dı end namey newey est, ze Ferhat Pak u Egit Eskarıj. Ferhat Pak serdem Zazayan Ebubekiri ano x viri u wazeno peran ma dı biyaro vird şard ma. Egit zi bı named x ya kewno perand ZazaPressi ser u nuştan r beno reng da new Zerweş fına biyo melhem dırbetan u x sıwano perand ZazaPressi. Gagan peran Avestay resneno ZazaPressi.

N rengi, n qelemi, n qısey hme nuştoxand Zazaciyan. Na raştey biyo merez pized şowenistan.

ZazaPress amor 11,  kerge/elun  2002,  perı  3
 

 

 

Bıhwa yan zi bıberma

Faruk İremet

Mesela mı do derg nbo. iy kı ez wazena vaca ez do ey kılm tepşa. Nuştey dergi merdımi dıznen. O kı nustand dergan ra dızno jew zi ez a. Labır se kena nşena nuştan x kılm tepşa. Qand kı n i weş zana, fına zi edo nuştey xo bı osteyinda (usta) edebiya bıda meqesi ver u kılmkera.

E, mesela ıstanıkda mı macaraya end seatand qehwexaniya. Qehreman meselada mı jew Kırd(as) u jew zi Zazayo (yani ez a). Rojan ra roja jewşemya (kıre o). Bı xeyrd rocda şem (sıft) mı dızyayena grweynayenda xo ya hftey x sera eştı bi u mı hewn do weş zi gırotbı. A rocı keye ra vıcıyaya şiya arşıd sukı. Mebet mı qand kı cay do weşdı roşa, xezetey a rocı bıwana u dı o mabn dı zi qehwey bışıma. Van ya "hsab kes arşi u keyi p ntepşeno". Mı xezetey x xezeteci ra gırot u vıcıyaya qat qahwexaniy dıdını. Qedeh awı u fincan qehwe x r gırot u ez şiya masay do veng dı ronışta. Mı per xezeted x akerdi u dest bı wendenıda cı kerd. Dı o mabndı mı hım xezet x wend, hım dı fırti day qaxwed x ro u hım zi cıxarey x yo kı mı tıtund Alduşi ra (Gergera) pışt bı ey ra zi end kfi ant x zeri. Ez tam resa biya kfd alemd a rojı mı hend ferq kerd jewo nezdi masada mı beno. Mı serey x xetan sera werzana (hewana) u ez wınyaya. Wınyaya, labır mı bahdo x pize dı va; "nalet (lanet) bo, qand ıi ez wınyaya (weynaya)" Qand kı, merdımo kı bı seranayo laqa mı cı dı ınbı amey vera mased mı. Şıma bızan wext x dı ma embaz (heval) p bi. Selamı d mı, mı selama cı gırotı u mı ra pers kerd va; "-Tı tenyay?" Mı va; "-E.". Şi x r fincan qehwe gırot u ame mı hetı ronışt. Ma hal u xatır p pers kerd. Ma Afganistan ra kewti emperyalizım u sosyalizım ra vıcıyay. Dıma mesele am kw meselada Zazayan (Zazaciyan). Hyat x dı sıfte mı emperyalizım dınya ya emperyalizım Zazaya bı xetciy bındestey fam kerd.
-"Heval" tı zan Zazay bı emperyalizıma piya grweyen u pbestey (birlik) vırazen. Bı na raya pbesteyina wazen Krdistani pare ker. Na taqtik, taqtik politiqay emperyalizımi qand ortadoğu yo. Yani pare kı u vıni kı. Şaş biya. Ez şaş nbiyay mı cıra persi zi pers nkerd. mı va:
-Senin mı fam nkerd? Ey va:
-Bew "heval", rayo mı jew Zazay di, va kı "-Ma Zazay u Kırd niy."
Mı zi va qey kı "heval" zano ez Zazaya. Hlk n laceki hera bı. Hıma ım x gırot , fek x akerd u kewt qısey. Mı fahm kerd kı laceko nzano ez Zazaya, qand coy zi mı iy n va u paşti d, cı da qesekerdenı ka do se vajo se nvajo. Seni mı paşti d cı u ez cı r paşti vıjiyaya "heval" zey vılıkda kuya abiya u ıi cı zeri dı, ıi cı pize dı est bı vırciya. Qısey x ramıti u una va:
-O Zaza esto ya, kı Awrupa dı Genelkurmay Başkanlıxi ra destek gn inan ra jew zi o yo. Hta bı yaremeteyda Genelkurmay Başkanlığiya o kıtab u pseroki veceno.
O embazo kı " dewrımci hevali" bhs cı kerd, mı o weş sınasnay. Fına zi mı fek x tepışt u iy n va. Mı pers kerd u va:
- N yaw? Wuni aseno xeber to n iyan ra esto u tı n iyan weş zan.
-Wuniyo "heval" kolonyalizm Trkiye, ABD (PWA) u emperyalizım Awrupa hemey destek dan Zazayan.
-N yaw? Peki derneg n Zazayan tiya dı esto?
-Nzana. La derneg Kırd(as)a zaf o.
-Trkiye dı?
-N n Awrupa dı.
-Amariqa dı zi esto?
-Esto "heval" hta Washington (Waşinton) dı.
-ngiltere dı zi esto?
-Wuca dı zi esto.
-Peki tı zan Awrupa dı n dernegi dewletand Awrupa ra perey gn?
-....
Wuni asey kı goş "hevali" mı sero nbi u ey fahm nkerd kı ez do pers x bera koti u bıresna kamci ca? Ey x r qısey x ramıti. MT ra dekewt, kolonyalizım, emperyalizım bes cı nkerd, nofın nwerışt u nva "-Zazay bı istiqbarat srailiya grweyen" Sero zi sanki iy do newe keşıf kerdo, wıni dest bı teoriyand x kerd. O wext cın mı amey mı sere, muy sered mı bi zey zulida mariya u werışti pay. Qısa mı mı fekdı mı kerd vaca; "-Tı xint la". O wext hıma "Heval'i" istixbarat ra fek verada u nofın ravrd juna mesele ser u va:
-"Heval" tı şın Trkiye?
-N.
-Qand ıi?
-Mı skereya x nkerda?
-Zhmet niyo "heval" 15 hzari marki tı dan mesela to ya skerey nmanena.
-Wuni!! Hımmm? La...
-La-ma ıniyo. 15 hzar mark x bıdı, skereya x bıkı u şo Trkiye b. Qand ıi tı x tiyanan dı mhkum ken? Ver ney ıhar seri mı 10 hzari mark x da skereya x kerdı. N end seran miyan dı zi mı bol rd herina.
-Yani to perey day u to skereya x kerdı?
-Mı teniya eskerey nkerdı. B mı zaf hevali Awrupa ra amebi, ma piya skereya x kerdı.

Serey mı doş bı, aqıl mı şı, zeri u pizey mı bı tmiyan u mı kerd bıvırca. Cıxaray mı, mı destı hewna şıbı u qhwey mı bıbı honık. Sered mı dı pers bcewab u ez b x zi zey hyaletiya wınyaya rid "hevald xy nurıni ra".
Heval mı qısey x una ramıti u va:
-Bew to r jew xatıray x y skerey vaca. Tiya ra ma jew temsilcid hreket ma y Awrupaya piya şibi. N felan şexısiya piya ma perey day awuşan, awışan ma r raqi ard u ma bı inana piya xo r şımıt.

Felan teğmen, felan awuş, felan asteğmen, felan keynek, felan bar u felan felan nqedya. Labır mezg mı sere dı nmend u qediyay. Hetan kı cın mı nleqay u mı nleqnaya, ver werıştenı mı cıra persa bahdoynı pers kedı. -Ban u rdi to koti dı gırot?
-Dewa x dı, dewan embıryanan dı u dewand binan dı mı zaf rd u bani herinay u merdım ma heme şi tey ca bi.
-Senin bı wahrn dew u banan dew u ban x roti şıma?.
-Dewıjan hemını bar kerd bı sukand gırdan. Xora veri zi n dew u bani heme vengi bi.
-ır qıran kewt bi dewan, nweşey est bi?
-N, n, zaf n dewıjan wext serhildanı dı n dewand x ra ko kerd bı. "heval". Felakat kı Kırd tey cwayo dınya dı cana dı emsal cı ıniyo "heval". Kes n cwa...

Derd "heval" zeriy mı tewna u qand coy zi laqay Zazayan bı "emperyalistan, kolonyalistan, yahudiyan, MT u Genelkurmay Başkanlıği" "heval'i" dı seni sere leqnayen vıraziyaya mı fahm kerd. Qand coy ez werışta xoser mı masa sera cıxaray x gırot verda x tunıkı, xezetey x gırot verda anted x, krsiy x y sero ronıştenı kt bınd masi kerd u cı ra xatır x waşt u ez kewta ray şiya. Ema mı vatena xoya bahdoynı zi kemi nkerdı u va:
-"Heval" ez zi Zazaya. O embazo kı tı y van, ez bı eya u ma piya grweyn. Homa ra qand to posena (mid kena) kı, no belay Zazayan, no namey Zazayan hewnan to nremno, nxerpıno u tı weş weş zey Heşana rakew.

Ewro mı kltr x y siyasi, kltr do newe qezenc kerd u newe ra mı emperyalizım, kolomyalizım, Afganistan fam kerd. Bı no famd x ya mı x resna diyarkewtoxand (merdifanand) Metroy!...

ZazaPress amor 11,  kerge/elun  2002,  perı  4
 

 

 

"Kıl xo to ra tırt"

Roportaj: Faruk İremet

Ez kar ra vıcyaya u şiya postaxane dı mı postay x gırot u şiya kye. Postada mı dı tay i welat ra, tay zi welat Awrupa ra bi. Zerfan ra jew cı tayın gıran bi. Wuni asay kı mıyan dı kıtabı estı bi. Ez seni wınyaya serd zerfi mı namey Asmni sero nuşnaye di. O wext mı zana kı, Asmni fına ZazaPressi r i rışto. Mı sıfte zerf Asmni akerd u zekı mı texmin kerd bı wıni vıciya. Miyan dı kıtabı estı bi. Yani kıtaba Ali Himmet Dağ'i. Bı named "mısaib mı mase".
ı ax kıtab do newe kewno mı dest, hele hele a kıtabı kıtaba şiiriya se, kf mı zaf beno weş. Qand kı ez bı x zi şeher nuşnayenı ra zaf heskena. Mı kıtaba Ali Himmet ron masad mıtbaxi ser u şamiya mına kı şan ra mendıbi mı a kerdı germ u werdı. Labır mı a şamıya x cele ecele werdı u mı kıtaba Himmet'i gırotı x dest u ez ravrda salonı u qoltıxi sero mı pal da u ım eşt kıtabı. Şiiro kı mı sıfte wend kapaxd peyni dı bı: 'kıl xo to ra tırt / am gın adır zerre mı ra / "tı dızd tıramıa" vat, zemani / ry mı erexiya puk tiji'. "Mı hımm" va u per per kıtab tfda. Perd 67 an dı mı şeherna di. Mı fına va "hımmm" u xeyrd a şiirı mı nefes x tepışt u cemedoxi (buzdolabi) ra şuşey şarab Bulgari "Leo" akerd u a kıtabı bı nefesna wendı u qedin.
Ali Himmet cerrah u şiir cı bı zıwan Zazakiya ze leşter dırbet u kl zerida merdımi cad cı ra cıkeno u pak keno. Rewnabı kı, şiir'i mı r tam şarabd kıhani ndabı. Ali Himmet'i tam şarabd nımıted seran da mı. Şiiro kı dı perd 67 an dı bı, namey "qaytkerdena ıman to":
qaytkerdena ıman to ruta

z vilıka ver usari, eke vare heliye
belekiye khana deşta qelbi
ma heps zımıstani ra xelesinime ra
qaytkerdena ıman to ruta
mı kena meğdur eşq to

Newe ez wazena heq qısey kerdenı bıda şaird ma y Zazay Ali Himmet'i. Qand kı o x bı zıwand x y leşteriya şıma r x taqdim kero.
Faruk İremet: Ma bı xr bıra Himmet, tı şene qand wendoxand ZazaPressi x ma r bıd sınasnayenı?
Ali Himmet Dağ: Xr be sılamet Bıra Faruk! Ez 10 gulana 1962i, Gımgım (Varto) dewa Uskura Pila de amo dina. Ez hetani 15ine dewe de mendo. Ae ra tepia amo Kırıkkale. Mı Kırıkkale de lisa wende. Lisa ra tepia Estamol de şıyo mekteba pile: Marmara niversitesi Basın ve Halkla lişkiler. Serra 1991i de amo Hollanda. Ez nıka meslega "Sosyal Pedegocize" ser het ra xebetıno (gurino) het ra ki waneno. Ez zeweciyaiyo. j ki lac mı esto.

Faruk İremet: Bıra Himmet, shr (sihir) sersida şiirand to ıiya? Bir (quyi) n ilhami, n zewq u n zıwand Zazakiy alıman to r koti ra yeno?
Ali Himmet Dağ: Ez wazeno ke cab na perse oncia ebe nam j kılama xo bı di. "Zerria mı zon ma de j kılama". Eke zerria mordemı be xo kılame bo, hela hela zon mae de, zamet werte ra darino we (hewa diyeno). Zerri (kılame) z j hucrawa. Bena letık (parık), xo kena vıla; ebe na qeyde bena zde. Bir o ım kılaman mı heskerdena. Na heskerdena ke zerri kena weiye. Heskerdene bıng her iya.
Faruk İremet: Bıra Himmet, bı vinayışd mı, şair Zazayan zıwand x dı u hisan x zıwan ardenı dı zaf zifiy. To kamcin şairi wendi u kamcin şairan to sero vşi tesir kerd?
Ali Himmet Dağ: Ez heni zaneno ke tek tek şaira ra serkewte kılam Tırki ekseri mı de tesir kerdo. Ma gere xo vira mekerime ke mı verde ravr Tırki de kılamı nıvısnay. Ez kılaman Tırki ki, şairan Tırka ki rınd nas keno. Tırki de en zaf kılam Edip Canseveri o Murathan Mungani weşa mı şon. Ancax tesiro gırs, kılaman mı sera, şanıkan ma ra no. Ez hona ke doman biyo, nweş şanıkan ma biyo. mı j kılama xo de (hona tana memıre) no heqiqet ard be zon. mı ım de "Sake" hosta mına bnamıya. Ae ebe şanıka zerr mın domani de adır kılama kerd we.
Faruk İremet: Deza Himmet, rıhd şairan dı tay zi eşq mziki esto. Resm peyd kıtabda to dı, to destı gitar esto. Elaqey to u mziki senino? Tı dri ken ya nken, eger dri ken se bestey n drand to tiy, ya n?
Ali Himmet Dağ: Mzik (veng - ritm) şiire de, kelıma de, rz kelıma de wedardiyo. şair uyo ke thal (kabuk) kelıma şikino bışıkno. Ebe na qeyde zerr (z) kelima bıvejiyo meydan. Ez gitar dano pıro (cıneno). mı hetan nıka zaf aliya gitari diya. Mzik wert mın o kılaman mı de, wert qelb mın o qafika mı de purd de quwetıno. Ez besta nvırazeno.
Faruk İremet: Bıra Himmet, ze kı bıra Asmni zi dı verqısed cı dı nuşna yo ;"-Jyo ke qewm u dewan Vartoy (Gımgımı) het Uskura zaneno, nae be rehetiye beli keno; tı van hona vıjr uca ra veciyo." Bı raştey n his kı bıra Asmn'i ard zıwan, mı zi his kerdi. No end seriyo tı amey Awrupa?
Ali Himmet Dağ: Ez na des o j (jondes) serrio Hollanda dero. Fıkr o qelb mı Uskura ra qe neveciya.
Faruk İremet: Bıra, tı wendoxand ZazaPressi r, gencand ma r u şard ma Zazayan r ı vaten u mesaj to est, u tı wazen ıi bıresn şard ma?
Ali Himmet Dağ: Her zon xo sera j eşqo. Zon ma Zazaki ki eşq de xoriyo, eşq de khano. Zon ma r wayir bıvejiy. Gncan ma r vatena mı nawa: "Waştı o waştiyan xo ra zon xo de kı vac: Ez to ra hes keno!"
Faruk İremet: Bıra Himmet, qand roportaji zaf berxdar bı u teşekr kena.
Ali Himmet Dağ: Ez teşekr keno. Wekal silamo!

z fitil ıla vşeno verba roji
z şuş lemboe şikino
eke bi vereşan
hao nıka ra biyo khal
por xo z awa sıji biyo sip. (Ali Himmet Dağ)

ZazaPress amor 11,  kerge/elun  2002,  perı  12
http://meta.wikimedia.org/wiki/Test-wp/diq/Ali_Himmet_Da

 

 

 

Kamey x vınikerdo

Faruk İremet

Tı biy zey Mecnuniya
mezg to to ra teber
felsefed inkarey ra fek verdı
to r mendo
Lej Zazayan
x nzaneye
kameya x vıni kerde
aqılbend xocay b welat.

Şar kı serhewadan
xocay inan aqılbendi bol ben
dersı destpkena
xocay koley ben zınciri
tı zi zeyd xocayana
qırıka x dı
zıncir b kame bar ken
inanray
bı yni zıwana ma notay bıwan
Ez Zazaya
tı n.

Ez Zazaya Zaza

u
hme wahr to, ney wuni bızan
kameya x ya vıni biyaye mı dı n
zeriy x dı bıgeyrı

ZazaPress amor 11,  kerge/elun  2002,  perı  21
 

 

 

May waştena şıma an ca

Editor/Faruk İremet

May hewnan şıma, waştena şıma an ca. Şımad vac senin? Waşten u adırd zerida şımay veşaye qand zıwan u qand şar ma Zazayan zeyd adırd mayayo u şımay n şen y waştena x hrbi hrbi biyar zıwan. Qand ıiyo şımay şkere nşen nny iyan biyar zıwan? Sebeb ny iyan zaf o u gerek nvinena ny iyan zi tiyadı bınuşna. Bol şıma dı mı qısey kerdo. Fıkr şıma her wext mı ra dıha tuj bi. Ewro ma gam eşt. Şıma vınderdi. Qand ıi?

O rocana postay mı r zerf ame. Mı zerfi akerd ı bıvina, dest nustey merdım do nıka zaf zaf krtılıxey keno yo. O merdım zi nıka dışmeneyda welat hzkerdox zazaciyan keno. Hey insafsız, destnuştey to mı wend u y iy kı tı serana verı kırd(as)a ser nuşnayo mde (pizey) qelıbna. y kıfıro kı pis to kerdo, kıfır merdım serseriyan o.

No posta mı r ju embaz zazacira ame. No embaz zazaci namey x n nuşto. Tenya vano; "Sizden Biri" tabii nuste senin kewto cı dest ma zi nzan...Tenya vato:"-Yayın kakkı size aittir." Embaz, tı kam se, berxdar bı...!!!

Roc ma bı embazana şi ky no merdımo "krti". Ma ronışt u ma pamey kı ma do ju xezete vec. No meseley xezete zi ver vetenda KORMİŞKAN'i bi. Tayın nustey kı no merdımo krti o wexta nuşna bi arşiv ma dı est bı. Qand kı bıba kit mı arşiv ra destnuştey ny merdımi vet u da pver u tenya mı va: "-Hahooo!!!" Hta nıka, hyat x dı mı ju zazaci bı no feka u bı no hlaqa ndi.

Bıray mıno krti u dışmen zazaciyan, dest nuştey to ma do ny perandı nvec "merdımo bwucdan", merdımo dı ri u b ri, merdımo zeyd to ze kliy. Ju peren, dı peren dıma kewn lınci (amur) fetısn. Qeder to zeyd qederd kliyano.

Amora ZazaPressi ya dıws (12) fına newedera ze glan mısk u mbariya şar ma miyan dı boy dana. Na amor dı Koyo Berz, fıkr x y welati ser, seyhta x y welati ser ano zıwan. Zerweş fına bı şiirand x ya perand ZazaPressi dı ze glana boy dano. Roşan Hayıg biyo zerida tarix zazayan u roce dı roşın dano. Egit Eskarıj weşeya zerida x ano zıwan. Usxan Cemal fına ze isot tunı pizey şıma veşneno.

ZazaPress amor 12,  kanun  2002,  perı  3
 

 

 

Suka Swregı dewda Mexteli dı ameyo dınya.

Rportaj: Faruk İremet

Faruk İremet: Koyo bıra tı şen hb x ma r bıd sınasnayenı, ka tı kotidı marda x ra biy u to koti dı u hta sınıf endın wendo?
Koyo Berz: Ez Suka Swregı dewda Mexteli dı ameya dınya. Wendena xo ya dest peykerdenı heta sınıfda ıhari mı dewda Anazoy dı wend. ıhar u panc zi Swregı dı Şair İbrahim Rafet dı kerd temam. Wendana xoya werti (orta) u Sanat Ensttsi zi Swregı dı wendı. Bahd wendan da xo ez şiya Zonguldakdı kontrold raydı mı Formaney kerdı. Bahdo mı dest kari ra verda u ez ameya Adına dı kewta kard awı-Elektırigi (Devlet Su İşleri). Hir mengi mı karkerey kerdı. Bahd hirına mengan ez biya teknisiyen u bahd heşt mengan zi biya şef teknisyen. Dı cad kari dı dı serda 1977 an da ma bı end embazand xo y kariya Sendika Ges işi ron u ez biya sekreter a sendika. 1975 an ra tepeya kewta siyaseti miyan u siyaseta mızul biya. Qand coy zi hergı serı end fıni ameya tepıştenı u ıman bındı, kontırold polisan dı menda u mı iskence di. N heme iy mı bı belgana mahkemand Adına dı u polisand inan destı est.

Faruk İremet: Koyo bıra hta ewro to end kıtabi nuşnay u ninan ra end kıtab to neşır biy?
Koyo Berz: Heta ewro mı nezdi vist kıtabi nuşnay. Ninan ra hewt kıtab mı amey apkerdenı u bini zi vınderdey. Qand kı perey mı ıniy ezo nşena ap kera. Kıtab mın kı amey apkerdenı ny: 1-Na Xmxma, 2-Siyamed u Xeca, 3-Kole Nba, 4-Ewro şori Meştı bri, 5-Namdar Swregı 1, 6-Dersim, 7-Beg Dımıliyan. Kıtab mın kı ap nbiy 3 teyney cı şehriy, jew Namdar Swregı 2 yo, 2 hebi gramatiko, gramati jew u dıdı, jew qısebendo (s"zlk), jew namey iyano, jew kay ma y, jew qısey ormey Swregı, ermugı u Alduşiy, jew hekat, mı nuşnaya (nezdi 150 periya), jew Romano, u jew zi sered mı ra ravrdey mın. N heme hadrey labır perey ma ıniy ma apker. Kırdasi zi ma r van y bı dewleta gırweyn. Eger ma y dewleta gırweyn se ır dewleta n kıtaban mı ap nkena?.

Faruk İremet: Koyo bıra to ı wext dest bı nuşnayenda Zazaki kerd u no hwes to r koti ra ame?
Koyo Berz: Mı dı serda 1986 an dı dest bı nuşnayenda Zazaki kerd. No hewes veri ra mı dı estbı. Welatı dı mı tay tay qısey ma kom kerd u nuşnay. Dı welatı dı veri mı zaf i bı Tırki nuşnabı (Mesela zey şehran, fıqran, estanıkan, qısand vernan u herwına. Labır him ra ez nşibiya nuşnayenda zıwand xoser. Demo kı mı dı hereket Tırkan u bahd 1976-77 an zi dı hereket Kırdasan dı kar kerd u kar u bar xo y siyasi ray berd u sendiqacinı kerd, o wext zi rıh mı Zazaci bı. Dı Adına dı end fıni mı embazand xo y Zazayan r va br ma hereket xo y Zazayan vıraz u namey cı zi wa "ZUKO" bo yani ZAZA ULUSAL KURTULUŞ ORDUSU. Labır kesi xover nşana.

Faruk İremet: Madem kı sıfte ra to dı rıh zazatey est bi qand ıi to hnday pawut? Wexto kı tı amey Awrupa qand ıi tı hreket Kırdasan ra n abıryay u tı zazatey (zazacılıxey) n kerd?
Koyo Berz: Demo kı ez ameya Awrupa mı hıma dest bı nuştenda Zazaki kerd u bahdo zi ez ameya kokd xoser u mı Zazacinı kerdı. Demo kı mı hereket Kırdasan dı kar kerd zi emeleya mı bı mı niyamey kı ez Kırdasa. Sıftera zi goniya mı Zaza bi u Zazacinı r gırneyay. Ez emel kena xeyl Zazay zi zey mın labır tayd cı nwetan bir kokd xoser u tayd cı zi nweazen cay xo y miyand Tırkan yan zi Kırdasan bıxerpın u bir newera dest pey ker. Labır mı heme i gırot xo ıman ver u ez ameya kokd xo y heqiqi ser. Yani iyo kı dı rıhd mı dı estbı u dı zereda mı dı gırneyay i ser.

Faruk İremet: Deza Koyo, tay van kes kı Zazatey ken merdım Tırkan, xayıni y u MİT y, tı n iyan r van se?
Koyo Berz: Demo kı ez Zazaci nbiya mı zi no i vat. Labır esl u astar cı ınbı u mo xo kıştıra vet. Qand bohtan embazanan ıi ma destra amey ma kerd. Labır heme zuribi. Dı wext xo dı mı waşt kı zıwan Zazaki leh u Kırdasi u Zazayan zi Kırdas nişan bıda u qand n i ıi lazımo u ıi m destra ame mı kerd. Labır bahdo zi ez wınyaya o yo nbeno mı zora, bı zurana, bı sextekareya ezo nşena bıba Kırdas. Mı zana kı ez bı xo, ezo xo xapeynena. Kok u astar cı ıniyo. Qand coy zi dı serda 1993-94 an dı ez ameya kokd xoser. Ez ver coy Kırdasan miyan dı zey meşhur biya u hemın cı zey Homa'ya mı r hrmet nişan day u mı ra hes kerd. Dı serda 1990 an dı, dı weinayena Federasyond Kırdasan dı mı %96 sera newayuşeş rey ezayan (Delegeyan) gıroti u ez ameya weinayenı. Dı o wextı zi ez hereket xo ra abıriyabiya u bı sered xo ya biya. O wext hım hereket mı u hım zi tay P.K.K li hemver mı bi u mı dı dışmeney kerd. Fına zi 120 ezayan ra mı rey 110 ezayan gıroti u ez ameya weinayenı. Demo kı ez ameya weinayenı heme werışti pay u va "Serdar ma, Serok ma, Lider ma" u tezahurat vıraşt. O wext ez inanr gırweyay zey Homa'ya biya. Demo kı mı dest bı Zazacinı kerdı ez biya merdım Tırkan, biya xayın. Eger ez merdım Tırkana qand ıi Tırkiy mı r yardım nken u kıtaban mı ndan apkerdenı? Qand apd Kıtapda xo ya bahdoynı zi mı des hezari (10 000) Kron pere embazan ra deyn kerdo u heq api dayo. Ma y gırweyn u dan apxanan u kıtaban xo zi bellaş ken vılla kı wendox zıwand Zazayan zahfib. Şıma zan no ahlaq Kırdasan dı, zazayan dı, Tırkan dı esto. Wexto kı kes cır ngırweyno, zey cı nvano, zey cı nken u raştey vano kes beno xayın. No amin mird inano.

Faruk İremet: Bıra Koyo, tay van şıma dewıji y, tı n ir van se?
Koyo Berz: E, bıra, e dostno ez dewıja u dewıjeyda xo ya sere berza. Mı bı dewıjeyda xoya Zıwan Zazaki dınya ra kerd vılla. Eger ez sukıj biyay eceb mı do se kerd. Ez bı na dewıjeyda xo ya kı nuştoxand Zazayan r, alimand zazayan r, wendoxand zazayan r, zanayand zazayan r, welat heskerdoxand zazayan r van xayıni u qlpi nan pa ez inan r meydan wanena, wa bir ma bıvıjiy huzurd şaran ka kam kamo kam kam niyo. Kes kı şar ma ben roşen şarnay u şarnay sero hesıbnen, kes kı zıwan ma lehey zıwanna nişan dan u ma inker ken ma inan şaran verdı dawet dueloy, dawet mışewre kerdenı ken, wa bir. Ka dewıji zor inan ben yan zor dewıjan ben?

Faruk İremet: Bıra Koyo, o kı ez zana u ezo vinena no bı end seriyo tiy Awrupa dı qısebendi sero gırweyn u deverand welat ma ra qısey arken, ma ra dorman ra i pers ken. Hta tı bı x zi va xeyl qısey to r ermugı ra, Alduş ra, Swregı ra, Varto ra, Bingol ra, Dersım ra u cayand binan ra yen. To r vınderdış ıniyo, ha keko, ha keko tiy qısey arken, geyren kokd qısan u zey alima sero gırweyn, ka kamcin qıse kotira ameyo u kewto zıwand ma miyan. Newe qısebend to dı kamcin haldıro, se bı u ı wext do biro neşırkerdenı?
Koyo Berz: Ma to ndi xeyl qısey zi mı marda to ra gıroti. Qısebend mı hadreyo, Homa yan zi Tırki perey bıd ez do ap kera, n do wına keye dı, disketan dı, datada mı dı rakewo. B Tırkan u Homa zi kam do perey bıdo mı. Xo ra Kırdasiy van Tırkiy inan r yardım ken u perey dan cı i xo vej. Wa fına biyar end hezari dolar bıd ma ap ker. Jewbi ma se ker? Zey taytaynan tebera mafiyay ma zi ıniy, ma y karo siya zi, karo sıpe zi nken, kes ma ıniyo ma r haş, afyon, esrar u herwına bıroşo, qaaxinı bıkero u ma pa weri kero. Kes ma zi ıniyo ma r perey bıdo ma pa weşanxaney, matbay, radyo u televizyoni aker. Ma se vaj, ma noy.

Faruk İremet: Bıra Koyo, to cordı zi hb bhs kerd bı. Dı serda 1990 an dı to %96 rey ezayan gıroti u tı amey weinayenı qand komited karkerdenda Federasyond Kırdasan. Dı seri bhd a weinayenı to Kırdasayetey ra fek vırada u tı bi Zazaci? 1994 ra tepya to x bı x Zazacinı kerdı u x tam da meselada Zazacinı. B mı kesi nzanay. Şew u roj tı gırweyay u to malzeme kom kerd. Htan dı serda 1995 an kesi n zana tı Zazaciy. Qand Veyv kıtaband Zazayan Mainnhami zi, embazan Zazayan tı ze Kırdas u nuştox Zazayan dawet veyvi kerdi u to dı o veyve dı bomba teqn u akerde akerde, şkera şkera va ez noya, ez Zazaya. Persı na ya kı tı qand ıi Kırdasan ra abıryay?
Koyo Berz: Bıra mı xo Kırdas ndi, ey ra ez abıriyaya. Mı endı Kırdasinı kerd zi rıh mı Zaza bı. Tabi ma xo u Kırdasana cra niyabırnen, ma wırna biy goşt u este. Labır xeta ma dı niyo Kırdasandıro. Kırdasiy serewışkey ken u inadd xo ra nin war u ven Zazay Kırdasiy. ı wext ma şar qebul bıker u bısınasn fına ma hadrey piya bıgırwey. Henday seri ma serey xo, mr xo da inan, newe zi wa bir bıd ma, tabi merdım u insaniy u insaney zanse. Ma cır paşti daya u ma şew u roj gırweyay. Ma deydar niy ma r deydar. Ma cıra fek vıradayo y ma ra nvıradan. Şıma n zori bewnir.

Faruk İremet: Bıra Koyo, veri kı to Zazacinı n kerd Kırdasan zey Homa'ya to r hrmet kerd, qimet day to, to ra hz kerd u tı x seri sero arnay. Ewro ı r to r nengi inen u wazen kı to koık awdı bıfetısn?
Koyo Berz: Bıra tı zan kes merdım serana xo miyani sero arneno, wexto kı kes ronano kes beno xırab, ma zi naya. Ma bı serana Kırdasan r gırweyay, qand inan tepşiyay kewti hepsan u iskence di. Ewro zi ma van ma Zazay, şar, şardo xoser zor inan şıno u qand coy zi ı xırabey cı destra yena ken. Wa bıker qet mınet xo ıniyo, ken vıni ma n. Mı na ju fahm kerd kı Kırdasan heta ewro ma heme xo r kar ard u gonida ma ser xo r siyaset vıraşto. Xem inan Zazay niy. Zazay b wexto kı Zazay van ma şar u qand xo gırweyn van pa kfweşb. Qe nengi inen, qe hrış an ma ser se ken wa bıker inan ra ters ma ıniyo. Mazi ma, qerekter ma, insaneya ma u ma kam meydandıro. Herkes herkesi sınasneno. Kes nsınasno kes pers keno u mıseno ka kam kamo u ı keso u mazi cı senino, se kerdo u se nkerdo. Wa bıker mınet xo ıniyo. Ma n vıni ken, xo r dışmen peyda ken. Meştı Zazayan u Kırdasana br hember p kı vıni ker ma Zazay niy y. Van na juwerı rınd bızan u gorey ey gaman xo eker.

Faruk İremet: Wext do dur u derg yan, dı mengu nim to izın gırot u tı şi. To war x dewa x, şar xo, way u bıray xo, merdım u dost xo, sınasnayey u embaz xo ziyaret kerdi. A mhimı ma peyhsiyay xeyl sukan dı to kombiyayeni vıraşti u şıma kewti mışewre. Xeyl xrb werdi to di u şıma bı inana kewti mınaqaşe, kombiyayen şıma seni ravrdi u meseley kı mabnd şıma u xrbandıbi ıi bi? Meseley şıma amey halkerdenı ya n?. Tı şi kamcin sukan, to koti dı kombiyayeni vıraşti u kya?. Neticey kombiyayenan seni bı?
Koyo Berz: Ez şiya xeyl suk u deveran. ermugı, Swregı, Gerger, Diyarbekır, Rıha, Enteb, Adına, Mersin, İzmir (U xeyl qezayand cı), İzmit, İstanbul u Anqere u herwına n cayan. ermugı, Swregı, Adına, İzmir, İstanbul, İzmit u xeyl qezayand İzmiri dı mı şar ma di u ez bı inana kewta mışewredo germ. Ez şena na juwerı vaja netice bol rınd ravrd. Keskı mı pa qısey kerd heme zi mı ikna kerd. Heta heta Didim dı dezayan mı va jew Zazay ma y ermugı tiya dı esto zaf zanayeyo u aman ndano ma vano ma Kırdasiy. Mı va şır veynd cı. Şi veynda cı u o bı xrbd xo ya ame u ma kewti mışewre. Dıseatan vşri ma mınaqaşe kerd. Bahdo bı zey melekena u mı vşri bı Zazaci. Newezi ezo aşnawena Zazacinı keno. Zey ney xeyl merdımi bi. Dı Adınadı, Swregı dı u İstanbul dı ez bı qadroyand Hadepiya u Zazay ma y kı inan miyan dır inana kewta mışewre. Qadroy Hadepiy Adına u E Zazay ma y kı qadrod partidır mı inan r va, meştı şır merkezd xo r vaj "ma Zazay u şarn bewnir şıma r ı tepki nişan dan. Hir embazi, dıdıy cı Kırdas Mardini u jew zi Zazay ma y ermugı dan pıro u şın van Zazay şar n hıma tepki nişan dan u van Zazay Kırdasiy u embazd Zazay r van tı xayın. Halbuki bı serana cı miyan dı kar kerdo u merdımdo wende u Zanayebı. Roja binı amey mı hetı u va heq to esto u tiy raşt van. Halbuki ma vat qey kes xo ıi bıvino o yo u şeno kar bıkero, vıni niyo. A en mhimı nweşiy nabnd hereket ZUH u xrband binan ra tayd cı nbi. A ju mesela nami, tay xo r van ma Dımıliy, tay van Kırd, tay van Kırmanc u tay zi van Zazay. A dıdını mesla sinoran, mesela named welati bi, A hirını mesle itiqat u sukand ma bi. Ma hıma hıma bı hemına piya kerd. Ez do dur u derg ney ser i bınuşna. Mesela nami ma xo mabndı named Zazaki ser qerar da, mesela itiqati ıi bena wa bıbo ma jew u van piya jew gan u jew bedenb u piya bıgırwey. Mesela sinori, newe mesela maya sinori ıniya. Ma nwazen zey Tırkan yan Kırdasan bıker. Cayo kı Tırkiy van Tırkiye u cayo kı Kırdasiy van Kırdasistan cay wırnan zi niy. Minak cayo kı Kırdasiy van Kırdasistan cayan dı erd Suryaniyan Ereban, Trkmenan, Ermeniyan, Zazayan u herwına esto u cay war u mekan inan u nşen bıb Kırdasistan. O wext ma dest vırnen destand Tırkan bınra kewn destand Kırdasan bın. ı ferq keno zey pyo. Qand coy ma nwazen cad Kırdasan r, cad Ermeniyan r cad şarand binan r vaj Zazaistan. Meseley nabnd ma hıma hıma heme hal biy u nezdira hereket ZUH i do newera dest bı gırweynayenda xo bıkero. Wext do derg bı kı qand n meselan ma nabn dabı. Şar ma bı ıhar ımana raya hereket u partiyand ma paweno kı vıraziy u zi tey kar bıker.

Faruk İremet: Koyo bıra bı serana bı tı nşibi welat. Wexto kı tı şi to ıi his kerd, şar ma seni di? Meselada Zazakinı dı şar ma kamcin nivodıro?
Koyo Berz: iyo kı mı his kerd nino vatenı u hesıbnayenı. Zor zahmeto kes hisan biyaro zıwan u xet kero. Demo kı ez şiya hefteyo sıfteyn mı nzana se kera u kotira dest pey kera. Bahdo bahdo ez ameya a xo, abiyaya u mı dest bı persand xo kerd. pers bolki meseland welati ser, ka kam weşo, kam merdo, k barkerdo şiyo koti, kam ward xodıro. Hal kami senino, kami seni niyo, merdımand ma ra k end qe cı est, kam jewjiyayo kam njewjiyayo u herwına. Bahdo mı dost u embaz xo y kıhani di. Taynan cı nzanay ez zazaciya u zazacinı kena. Zey veri waşt kı xo mı r weş ker, weş nişan bıd bahs Kırdasan u hald Kırdasan kerd. Wexto kı qal amey Kırdasayinı ser u Zazay zi Kırdas amey hesıbnayenı ez hıma kewt dewre u mı vat, ez wazena en bol ki hal şard ma, şard Zazayan fahm bıkera, ka şar ma ı haldıro. Kameyda xo r, sınasnameyeyda xo r, war u welat xo r wahr vıjno ya nvıjno. Xo Zaza vineno ya nvineno. Kes kı ez bı ciya kewt mışewre inan ra kes kı Zazay bi sıfte xo Kırdas diy. Bahdo kı ma kewt mışewredo sert u germ u mı cır bahs şarey kerd, bahs kerdenand Kırdasan Awrupa kerd, inkarciyeyda inan kerd hıma amey kokd xoser u vat "Ma zi emel nken ma Kırdasiy, labır rayna ınbi ma po şır, rayna ınbi ma ciya ray kew, kes ma ınbı ma r rayberey bıkero u kı estibi zi taynan xo bı Kırdasana, taynan xo bı tırkana gırdabi. Zanayey ma zi ma sero niyamey hesıbnayenı u herwına. Bahdo mı dur u derg bahs Kırdasand Awrupa, kerdenand inan, bahs hrış kı ard ma ser, nengiy kı ma r inay, ne may, ne way u ne zi keyey ma verday, ı zılım u zordarey ma r kerda u nişan daya, ma seni vinen, seni nişan dan u seni bı xayıneya itham ken, ma seni inkar ken, seni merdım Tırkan nişan dan, seni lınci erzen ma ser u wazen ma rencide bıker, seni gefi wen ma, ma tehdit ken u van ma rmeni qetıl kerdi ma bı rehateya Zazayan qetıl ken u bı ı babeta hrış an ma ser u ma xo sero hesıbnen, seni ma xo r kar an, ken malzeme u ma sero, gonida ma sero xo r siyaset ken u rafinen dınyay ver. Seni hereket Şx Seidi, Dersımi xo r ken mal, kar an u ma xo sero hesıbnen u gonida şehidand ma ser siyaset vırazen qal kerd. Bahd coy biy adır, biy Zazaciyo wışk, zazaciy zey adıriya u vat "way way, dmek Kırdasi bi dewletı u kewti piyase u ewro zi hrış an nuştoz, welat heskerdox u zanayand ma ser. N ı wext bi ma gırdri, ma camrdri. ı wext bi dewlet u kewti rzand dewletan miyan. Dmek hewna dewlet nbiy n sisteman kar an u ma inkar ken, meştı dewlet b eceb do se ker? u qısey xo wına domnay u ramıt, kı Awrupa dı yen şıma ser, şıma r nengi inen, heqaret ken, kam ben wa b, wexto kı yen welat xeberı ma d ma haydar ker ma inan tepş, hesab inan bıd seni u ı hesaba Zanayand şard ma r, nuştoxand ma r heqaret ken ma cı mısn" Mı vat n iy wınay lazım niy, ma heqd cı ra yen. Hers biy u vat qed heri nben yen cılı. Newezi wazen xo şıma ser, şard Zazayan ser bıcerıbn. Camrdiy wa şır kı qetıl kerd inan ra hesab pers ker. Dışmenand xo dı wa hesab bıvin. Ma dışmen cı n dost ciy. Kes kı ward cı ra kerd, kes kı qetıl kerd wa şır inan ser, şıma ra ıi wazen. Kes vajo ez Zazaya u zazay zi şarno u şardo xosero suco. Kes xo ıi bıvino oyo. U wına vat Ne hereket Şx Seidi u n zi Dersımi hereket serehewadayenda Kırdasan. Şx Seid qand dini, qand şeriati kewt ray, Dersım zi qand hemver neheqey, hemver zılım u zordarey, qand Qızılbaşey, qand kı welat cı lıngan ver nşıro, bandrolda dışmeni bın nkewo, talan u wran nbo, itiqat cı rencide nbo u hrış niro cı ser kewti ray. N wırna hereketi u serdar n wırna hereketan u cay serehewadayenda n hereketan Zazay bi. Labır jewd cı zi ne bı named Zazacina u ne zi bı named Kırdasina, ne qand Zazaistani u ne zi qand Kırdasistani kewti ray. Hewna gırd ma, bı emır ma est kı mesela bol weş zan u qal ken. iyo kı Kırdasan heta ewro nuşnayo, kıtab kı sero vet heme zuriy, raştey tey ıniya. hemını gorey xo, gorey menfeet xo, gorey siyaset xo formıle kerd. Kes kı nuşnay zi tarix zane niy u sero kendenı nkerda. Qand kı xo r kar biyar, qand kı xo r sero siyaset bıker gorey mezgd xo nuşnay u bı qısand zurınana, bkok u astarana xemılnay. Bahdo bahdo tam biy Zazaci u vat "Rayber ma, Zanayey ma, nuştox ma ır nin welat u welatıdı ngırweyn? Vat ır şıma nin ma parti u hereketan xo vıraz u tey bıgırwey". Gerey cı, gerey hemını ınbiyayena hereket u partida Zazayan, serdar u rayberand Zazayan ser bi. Hemını zi bı raşteya waşt hereket u partiy Zazayan vıraziy u zi tey kar bıker. Bol cı zi hım Tırkan ra u hım zi Kırdasan ecız bibi u bolınan cı zi cıra derbı dibi. Hele hele Kırdasan zaf merdımi ecız kerdıbi u inan dabi cı zeri, cı rıh. Kes kı xebera cı interneti ra estı bi gefi werd Kırdasan ser u vat "Adır kewto tay taynan u zey pizotiya y veşen, nzan se ker, xo dırnayo u y lawen nuştoz, zane u welat heskerdoxand Zazayan ser. Vat y lawen, dından xo y dırnayenı u goni şımıtenı vet u y yen şıma ser, yen nuştoz, zane, welatheskerdox u kes kı van ma Zazay u ma şar inan ser. Ma wazen bı akerde akerde bir şıma, bir şard Zazayan ser u vaj şıma do xo r nvaj kı ma Zazay o wext ma do bıvin do bıray mastiyo ya n. Ma wazen kı akerde akerde bı named Kırdasana yan zi Zazayand robot u rotoxana bir şıma verni u şıma koteki ker kı, şar ma pey bıhesiyo, werzo xo lıngan ser u tiya dı dest pey kero. O wext ma do bıvin ka dest yamano, beg yamano, Kırdas yamano, Zaza yamano, heqdar yamano, neheq yamano belli beno.

Mesela Zazaki dı şar ma dı no nivodıro:

a) Şar ma y mundida verd 1950-60 xo r nvano ma Kırdasiy u Kırdasey qebul nken. Tay xo r van Dımıli, tay van Zazay, tay ven Kırmanc. Gırd ma y kı nabnd serda 1900-1950 an dı amey dınya Kırdasey nzan (b istisnayan. Yan kı xo r van ma Kırdasiy, kı Kırdasan miyan dı mend ya remay Suriye, ya remay İran, ıRaq u herwına y. Qand kı raynada cı ınbiya u hemver mecburey xo bı inana gırdayo).
b) Şar ma y mundida 1950 u 1980 an ra xeyl cı xo Kırdas vinen. Tabi kes kı xo Kırdas vinen kes kı hereketand Kırdasan miyan dı kar kerdo y. Yan ma mundiya dewrımciyana. Ma zi bı zora şar xo berd dıskına Kırdasan ro u bı zora kerdi Kırdasi. Ninan ra dewıj ma, axler u beg ma nvan ma Kırdasiy.
c) Mundiya 1980 an u heta ewroy aya biy u xo şar vinen, şar zazayan. Tabi zi nşen cizmi ravrn, qand kı alternatif ciy kar kerdenı ıniy. Qand ınbiyayenda hereket u partiyand Zazayan, mecbur bı Kırdasana kar ken, parti u hereketand inan miyan dı cay x gn. Meştı hereket u partiy ma vıraziy hemedo bir kokd x ser, rayda şard x ser u dawa şareyda x bıvin.

Faruk İremet: Bıra Koyo, mesaj to şard ma r ıiyo?
Koyo Berz: Mesaj mı noyo, ez ewro veyndana gırd u werdid şard ma, dewıj u sukıjand ma, nuştox, zanaye u welatheskerd-oxand ma br ma werz xoser, werz pay u qand şard xo bıgırwey. Br ma jewgan, jewbeden b, dest, doşi u paştiyan pd u dı o wardı qand xo, qand şard xo, qand war u welat xo. iyd ma şarand binan ra kemi niyo. Kemeya ma naya kı ma y xo nzan u xo r wahr nvıjn. Van ma bızan ewro dem şaran dımı şiyayenı, xo hi u werdi vinayen, şarnay r peyetey kerdenı remnayo ravrdo. iyo kı kes pa sereberz bo noyo. Rumeteya, serbestey u serdesteya, xo r şard xo r, kameyda xo r wahr vıjyayena. Br ma şareyda xo r wahrey bıker u bekina şard xo bıker, şarand binan n. Şar ma xo şar bıvinı u dahwa şareyda xo bıkı.

ZazaPress amor 12,  kanun  2002,  perı  4
 

 

 

Hozan em Estare

Faruk İremet

Embaz em Estare rmugıj o u nıka Almanya dı suka Wetzlar dı roşeno. CD y vet bı u mı ver namey CD y cı aşnawut bı u cı ra waşt bı. Qısmet mı r Wezlar dı bi. Mı embaz Remazani ra CD y x gırot u kerd CDi y d x y rebe miyan u Almanya ra kewta ray vera welat x. Rayo ma goşdareya vengd embaz Estari kerd. Veng cı zi zey veng bılbıliya x resna zerida mı. Raya Awusturya, Slovenya, Xırwatistan, Sırbistan, Bulgaristan u İtalya ma r kerdı kılımı. CD y Estari tenya veng cı n, mzik u dran cı zi şny day zerida kesi u xemılnay. Tay tay van; "-Bı zıwand Zazakiya mzik nbeno." Ez şena inar tenya nay vaca; "-Bı zıwand zazakiya zi şaro xerib u şar ma dans keno. Hele fın goşdareya em Estari bıker, o do şıma r bı ı babeta zewq mzik u zıwani bıdo u zenga zerida şıma seni hewado u bı ı hsaba şnayey herunda a zengı fino." Veng u mzik embaz Estari zerya ma cenqnay u kfweşey vızt zerida ma miyan Na kfweşeya mzik u zıwand zazaki bi.

CD y hozan Estari dı dera sıfteyını "Kynek" a. Kynek kama? Koti ra ya, koti ra ameya kewta zerida Hozand ma. fhm nkena. Zıwan zazakiyo, mzik zazakiyo, Kynek zi helbet Zazaya u qısan u mızikd zazakiya xemılyaya u kewta a drı miyan u a dr bı mzik u zıwand zazakiya canqnaya. Kes kı goşdarey kerdi nmendi, ne kal, pir, hci, xoca, wendox, alımi u her wına dr u mzik vero x şana u x ra ravdi. Zewqd cı ra ıhar koşey bi u x vıni kerd. İna ra ju zi pirıka mına hci, xocaya 80 ser bi.

Vıradı şar ma, şard xeriban ra xırwatıjan, bulgarıjan u italiyanıjan zi wexto kı goştareya cı kerdı cı vero hl bi. Şıma do vac ny şaran koti ra goşdareya cı kerdı. Rayda x sero ma bi myman ny şaran u kyand inan dı ma no mzik da pıro (kes kı ma kyand cı dı bi myman, ma Swd ra sınasnay). Taynan pers kerd vat; "-No merdım kam o u bı kamcin zıwana mzik vıraşto u dri keno?" Mı zi bı xırur u sereberzeya inan r vat; "-No merdım Zazayo u bı zıwand zazakiya mzik vıraşto u dri keno."

İzmir dı vyvey dı sukıjand ma bı. Ma zi dwet vyvi bıbi. Dı o vyv dı ma no CD y x cına. Xort u kyney ma hol bi x ser u cı vero x şana u kay kerdı. Zaf cı x ra ravrdi. zıwan ma y şirini a salon hm canqn, kbr u teqan ra o veng u mzik da teber u vera azmin bı gland sıweregıjana vızt İzmiri ser.

K kı goşdarey a veng u mıziki kerdı şney u kfweşey y kewtı cı zeri u x ra ravrdi. Bı no hsaba ma o veng u o mzig hozan Estari resna xeyli ca u deveran. Roc ma Kuşadasi dı cad Diyarbekırıjan dı bı end embazaa ronışti u no CD y ma na ser. Wahr y ca zi kırdas d Diyarbekıri bi. y u bı end embazand x y tırkan a amey ma het u va; "-Bu şarkılar ve bu mzik hangi dilde s"yleniyor (no mzik u y dri bı kamcin zıwana yen vatenı)?" Mı zi va kı; "-İtalyani yo." embaz kırdas u embazan y tırkan va;"-Belliydi canım..!!! Bizden b"yle mzik yaratan ıkmaz." Ez huwaya u mı dı x zeri dı va;"-Şıma zi van ma iy zan." iy xasek u weş o bı kı tırk u kırdasi bı mzigd hozan Estariya kewti kay u dans kerd.

Demo kı ma kerd Kuşadasi ra ray kew mı y embazd kırdasi r va; "-Dinlediğiniz şarkılar zazacaydı. Yani sizin deyiminizle krte'nin lehesi. Bravo nede gzel anlıyorsunuz İtalyanca lehesnizi!" Zeyd na meseleya ju mesela dıha amey ma seredı. Ez vazena ay zi tiyadı bınuşna. Roc ma ky ju merdımi dı bi myman. İmr cı 85 sere u Drsımıj bı (qand kı kal u pir bı u xeyıl zor u zhmetey di bi u terteley Drsımi dı xeyl merdım u şar cı ame bı kıştenı hewna zeri helak bı y ra ma şi ziyaretey da cı). Kyd y dı ma no CD y x na ser nezdi kyd y dı zi tayın Qarsıjan beton rıjnay. Veng mzik şi inan İna ra jew ame u pers kerd u va; "-Bu ingilizce mı s"ylyor?" Mı zi va kı;"-N no zıwan kızılderiliyano." Pir ma y Drsımıj hrs bı u va; "-Şo la qebrax no zıwan ma dımliyo!..." Ez zi huwaya u va; "-Pir mı, mı waşt kı fhm bıkera ka tı ı reaksiyon dan u zıwand ma r tı se van? Tayın van zıwan ma lehey kırdasi yo. Ka fıkır to ıi yo?" y mı r va kı; "-ı kırdasi ı hal zıwan ma zıwan şard ma yo. Kırdasi koti ra amey. Tırkan da ma ro, y zi amey talan ma berd." Mı zi va kı;"- Pir mı tayın Drsımıji şıma Awrupa dı est van ma kırmanc u welat ma zi Kırmanciye yo, tı se van?" y va kı; "-Xorto zıwan ma dımliyo. Ma welat x r zi van welat ma." Tabi ma no mışewre bı zıwand x ya ramıt u y qarsıjan fhm n kerd. Bhdo jewi pird ma ra pers kerd u va; "Pirım, sende kızıılderilice biliyormusun?" Pir ma zi huwa u va; "-Onlarda bizim adamımızdır?" (Embaza mı İsveıj bi zazaki mısaya u ma zazaki qısey kerd.) Pir ma va; "-Bak bu kızımızda kızılderilidir ve Peru'dan ziyaretimize gelmiş biz onunla kızılderili dili ile dertleşiyoruz." Ez zi huwaya u mı va; "-Hozan estare no ı kbr bı to ma r akerd. Cay dı ma bi İtali, cay dı ma bi kızılderili. Dostan ma y kırdasi zi amin va. No ı "leheyo" ax maya mı...bela akeno sered ma r...embırayan ma kırdasi zi ı weş fhm ken "lehey" x y İtali u kızılderili ra...

ZazaPress amor 12,  kanun  2002,  perı  15
 

 

 

Mıriık Per

Editor/Faruk İremet

Zerida mı ra ıi ravreno, ıi? iy kı n amey vaten, iy kı kes n şeno vaco, iy kı bı raştey vengeya zerida ma pır kena. Ka roci? Ka roci kı b yasax u b tertele ma bı zerida x ya hrirını vaten u qısey x vac. Helbet kı y roc bir u bı jubiyayenda Zazayana roc serbestey nezdiya.

Ma ne welat x ra ne zi fıkr x ra remen. Ma y ca y x dı sereberz u are, sine akerde şın, x ercan rotoxan ser.  Kamo kı ameyo şar ma ser, hme quwet u hme iqdisad x seferber kerdo, tarix u detan Zazayan ra ya duriy yan zi b xeberi y. Nuştox, tarixzane u tarix n zan fın dı biy alim hme i u kewt werte, y qabala biyayenda x mısnen ma. Kıtab tarixi u arşiv media şahid ma u şahid şar ma y. Ka ı kayo şar ma serı dı erx beno. La, o kı mhim no yo kı; y kı almey ken seranay Awrupa dı r kı Awrupa dı biyayenı zi wuni kerameto do altun niyo. Awrupa dı biyayenı tayn taynnan keno alim, tayın tayınan zi keno gş. y kı wext x u alimeyda x ma sero dıznen, wext x ma r abırnen tayın tayın cı biy gşi, biy kori, la iyo mhim o yo kı y merdımiy kı wext x abırnayo ma, Awrupa dı ju puwan alimey ser n wendo u y serdo zi x u ecdad x alim vineno. Ez şena tenya ny vaca yalla yesabur. Alim b wende, alim taxsi ci, alim wahr lhmecun u kebab, şımay goşt u benzin ercan koti ra herinen? Belki keramet wucadıro?

Zaney kı Awrupa dı toxtoran ra piskolojik rapor gırot (qand kı emekli b). Şımay van belki hal şıma rındo? Rapor ıiyo hele mı r vac? Kam rapor gino? Bı kit tenya nweşi gin? O wext şıma senin ben alim? Homa şıma r aqıl u fhm bıdo, rapor u dıma rapori kever parsaxanay (sosyal) dı doş biyayenı u zurkerey şıma r bımbarek bo. y qrış kı şıma ardo pser, şıma parse kerdo, bı inana alimey x bınuşn u zeyd kıtabana vec. Kamo do şıma r qin (inan) kero? O kı şıma r qin kero, şıma, yan zi cınya/mrde şıma yo. Homa sebır u quwet bıdo şıma. Kar şıma gırano u bar şıma zi, serey şıma dı Zazay biy. Bı raştey şıma r gnay mı yeno. Derman kı toxtori da yo şıma warker u şır derg b. Ez zana, ma do bıkew hewnand şıma zi.

Amor 13 rengan orşmey welat ma ardo pser. Zıwan u rengi bı piya biy zeyd notay mziki. Notay no mzik zi veng şar mayo. Şar Zazayan bı ju fekra qiren. Van ma ZAZA y....u zıwan u kltr x r serbestey wazen

ZazaPress amor 13,  awdar  2003,  perı  3
 

 

 

Jew "embazd" x r biya myman

Faruk İremet

İstanık mı qet nqedn. Ez ıstanıkan x bolki meseley kı mı sere ra ravrd inan ra weinena. New seri ver ney mı jew merdım sınasna.  eya tepya ma pdı bi dost u jew jew fını ez şiya biya meyman, jew jew fını o ame bı meyman mı u ma pdı dostey u embazey kerdı. Merdım do zaf zeri pak bı. Qısey u vaten cı zey aliman bi. O mı ra end seri gırd bı. Siyaseti miyan dı gırd bıbı u wahr qısand xo bı. Qimet cı zi şari miyan dı zaf bı. Wıni bı kı, hıma hıma her şan şane ma şiy keyand p, şami vıraşt u pya werd. Bahd werdenda şami ma ay yan zi qahwey xo şımıt u dı o mabn dı, tiya ra uzara u edebiyati ser qısey kerd. Roc senin bi mı key x a suk ra bar kerd u ez şiya sukna. Labır qontax ma qet nbırya. Ma pr telefon kerd u meng dı en fıni amey phet. No embaz merdım do bol aktif bi. Şiy konferansan. şiy kombiyayenan u veyveyan. No embaz mı kırd(as) bi. Yani b hile, b zuri. Hem maya cı u hem zi piy cı raşt bı raşt kırd(as) bi. Roc seni bi n embazi bı yaremeteyda embazana x r kynek da Zaza di. Kynek da delal u xasek bi. Maya cı u piy cı şi na kynekı lacd x r waştı. Pi u maya kynekerı n laceki qayıl bi u kyna x d n embazd mı. Şiraney cı şımıt, hne savıt cı dest, nişan u vyve cı zi ynı roc dı vıraşt. Bahd serna jew lac cı bı u eya tepya ma p bol ndi. Embazi xo r sukna dı kar di u key x bar kerd şi a sukı. Dıma mı aşnawut kı embazd mı r dı laci dıha biy. ım cı roşni bo, bı may u pi gırd b.

Rocan ra roc ez Stockholm dı leq (raşt) n merdımi ameya. Ma hal u xatır p pers kerd u ma şi jew qehwexane dı ronışti, pya qahwey şımıt u p dı qısey kerdi. Kaley kber embazi cına bi u sıpe kewt bi pord cı. Ema hal u sıhat cı rınd bi. Wuni asay kı idarey cı zi rınd bı. Mı pers qeekan u ceniyerda cı kerd. Qeekan cı zi hemenı wend. N embaz mı, ez dwet kyd x kerda u va;
"-Ez wazena tı roc bir meyman mı b u ma x r kftexax (iğkfte) vıraz u bur. Mı zi va;
"Beno. A to r nımra telefond mı." Ey nımra telefond mı gırotı u x zi d mı. Ma nımrey telefonand x da p, pra xatır waşt u werışti şi.

Leq (raşt) embazi ameyenı kf mı bol kerd weş. Hele hele dıha mhim cı ma pd siyaseti ser qısey nkerdi ey ra dıha zi bı weş. Ez qehwexane ra vıcyaya u zey her wexti bı pay şiya kye. Ky mı qehwexane ra end kilometrey duri dı bı. Qand kı ez bı pay şiyayeni ra hzkena, ey ra payana şiya. Ameya resaya kye nresaya mı şami vıraştı u werdı. Set nezdiy newd şani embaz mı telefon kerd u va;
"-Tı şen meştı bir ky ma? Cınya mı zi waşt kı tı bir." Ma wext da p u p amey. meşt ri mı iek u qlatay gırot u ez şiya ky embazi. Ky embazi weş u hera bi. Mıtpaxda cı ra boya perd mewan, mewşran (pera engura) amey. Wıni asay dolmay wıraşti bi. Welhasıl ma hal u xatır p pers kerd. Qeek cı amey xeyr amyayenı kerdı u da pıro şi oded x. Weded qekan ra veng kayda kompitori (bilgisayar) amey. Qekan kompitor kay kerd. Kf mı ame. Ez fıkıryaya "-Embaz mı raştey modern no. Qeek cı y kompitor kayken". Bı fıkr mı qeek kı kompitor kayken roşnayeya mezgd x hera ken. Qand mezgi beno ze idman.

Cınya embazi zi kar x y mıtfaxı qedina u a zi am oded meymanan dı ma hatı ronıştı u ma hal p perskerd. Waya mı perskerd va;
"-Tı kamcin suk ra y?" Mı va;
"-Ez Sivereg ra ya." Heta persda Swergı ma p dı Tırkki qısey kerdi. persda Swregı tepya hıma waya mı tada Zazaki u perskerd va:
"-Tı Zazay."
"-E, Zazaya."
Mı seni va ez Zazaya ım warda mı bi roşın u hıma dest bı qesekerdenda Zazakiya delalı kerdı. Embaz mı bı Tırkiy da qılopani eşt va;
"-Tı Zazay yan zi Zazaciy." Persda embazi ra, dest, ıman u zıwand cı ra mı fam kerd kı, embaz mı persa x bınzaneyana pers nkeno. Mı waşt kı bıkewa meselana. Ema embaz mı fek persda x ra nvırada u fına newe ra persa x pers kerdı. Mı bı fekd Tırkida Sweregı va;
"-Bıra, Zazaya u Zazaciya." Welhasıl ma pdı kewti mışewre (mnaqaşa). Dı o mabn dı atmosfer wedi ame vırnayenı u embaz mı ırt-fırt şı awdezxane yan zi mıtbaxı. Dıma ame qoltıx dı ca da x u va;
"-Yani tı van Zazay Kırdasi niy".
"-Raşto Zazay Tırk zi niy".
"-Ya Kırdas?"
"-Kırdas zi niy".
"-Yani şıma wazen Krdistan pare ker." Ez hwaya u mı va:
"-Bıra Krdistan x ra ıhar paeyo u ma ne nıka u ne zi ver coy Krdistan to pare nkerd. Ma Krdistan saya kı, ma pare ker. iyo kı veri pare biyo merdım "nşeno" newede ra ey pare kero". Cınya embazi fam kerd kı haway wedi ame vırnayenı, qand coy bı Zazaki va;
"-Şami hadıreya, ravr mıtbaxı". Embaz wınya cınya x ra u va;
"-ı wext ma no kye dı Zazaki qısey kerdo, tiya zazaki qısey kena". Mı nwaşt iy vaca u cınya embazi sur u zerd bi u va;
"-Siyaset beso ma nan x bur". Embazi va;
"-Ez a siyaset nkena u siyaset zi hz nkena. Ez a MİT u ajanan deşifre kena". Wuni asay kı embaz mı qethinubilla "siyaset" hz nkerd. Mı nşa fek x tepşa, ez doş biya embazd x ser u mı va;
"-Bıra vaten to tayn sert. Mı pers to r va ez Zazaya u Zazaciya u tı y van ez a MİT u ajan a deşifre kena. Ez ne MİT ne zi ajan a u şena qand embaz kı ez cı sınasnena qand inan zi vaca. MİT u ajaney zi kar u gırwey ma niyo, kar devletı u kar şarand binano. Şar kırdasan u welat heskerdox kırdasan drısti dost, embaz u merdım ma y". Ey va:
"-Kırdasi dost u embaz şıma niy". Cınya embazi kewt dewre u va;
"-ybo embaz to ameyo biyo myman to u vano kırdasi dost, embaz u merdım ma y". Ey va:
"-N, ny zuri ken. Ny wazen ma pare ker. Ny qand emperyalistan, qand Tırkan kar ken. Zazaci hem ma vero u hem zi sosyalizmi vero bendiy". Cınya cı doş bi het mın a u bı Zazaki va;
"-Bıra roşı". Embaz bi ze xintana u kefı kewt cı fek u va;
"-Mı to r nva Zazaki qısey mekı. Zıwan MİT'a qısey mekı". Mı "embazd" x r va;
"-Embaz bew waya mı zi Zazaya, tı y ır hndı hrs ben. To pers kerd mı zi cwab persd to da". Embazi va;
"-Eger cınya mı vaco ez Zazaya edo y verda. Ma Kırdasiy u ma Krdistan ra y. Kes nşeno Krdistani pare kero. Ez n ir izın ndana".
"-Beno bira izın medı. İsve ra werzı şo welat u welati bıpaw u ne Zazayan r ne zi Tırkan r izın bıdı wa pareker. Allah kar u gırwey to raşt biyaro, neya tepya nan x zi qet jew Zazaciya pare mekı. Wa key şıma dı hızur şıma bol bo". Mı cınya cı r va;
"-Waya mı qand şami berxdar bı. To r zhmet bi. Bı iznd şıma ez xatır x şıma ra wazena, ez do şıra". Ez mıtbax ra vıcyaya teber, mı sewl x kerdi xo pay, mont x gırot x dest u vıcyaya teber. Kberi vero mı cıxaray acıfina, cı ra kf ant u ez hwaya u mı va;
"-Allah merdımi r aqıl do şirin bıdo.

ZazaPress amor 13,  awdar  2003,  perı  6

 

 

Mıriık Per

Faruk İremet

Zerida mı ra
mıriık pera
zeyd to ya
bı mına.

K kı dest na ser
bı zerida x ra
kewt duri
mı ra.

Ez ne ezrail
ne zi pexembera
zeyd to ya bı hzarana
kewti ray
bı mına.

Mıriıkı,
bı zıwand mına wend
dran x
fekt mı ra.

Ax...mıriıkı
tı ı weş wanena
bı zıwand mına
tı qin kena
na zeri
na barı hewadana?

ZazaPress amor 13,  awdar  2003,  perı  38
 

 

 

Wesari kami destıro?

Faruk İremet

Meseley Zazayan roc bı roc bı srta şar ma miyan dı u xezete u internetan dı mnaqaşe beno u cay x gino. y kı ma verdır u n wazen ma gam berz ravey, iy do newe niyo u ma taqtik merdım wunasinan mısay.

Ma ıi mısay; iy kı ma mısay noyo; "-Teşqele vecı u serey Zazaya meşqul kı". Ny meseley helbet yen hsab tayın Zaza u Zazaist zi. Namey qısm beno reqlam kewno manşetan u qısm Zazaist bini kı bı rıh u zeri ra gan x şen bıd mesele Zazaistey tari dı manen. Hsab biyo hsab mewlaxane. Tayın merdımi zi her wext, ıi cay dı esto, koti ra veng vıcno wuca dı r. Hme fıkıran r van "-E", hme goşan r ben veng u qırıkan inan dı wesari. wesari inan kami destıro? U y Zazayan roşen kami? Zazay ken Kırdas u zıwan Zazaki ken Kırdaski. O zi qıym n keno, bı qısey Sorani u Kırdaskiya zıwan ma y delal u zeri ra pak zi ken tmiyan. No i zi ina hetı namey gıroto u biyo "reform". Politiqay no "reform" zi jewna name gıroto "Asıl Krtler Zazalardır". Namey redkerdoxey (inkarcılıxey) biyo "reform". Qaşo no "reform" vıraştenı zıwanan biyaro pser u biyaro nezdiy p. Tew tew tew...Krdisti Awrupa dı Esperantoy Kırdaski vırazen. Şıma r bınbarek bo... Malo kı grwexana (fabriqa) ra vıcno, yni mal niyo kı zıwan Zazayan dı yeno kar. Ny ir van fabrikasyon u bı raşteya zi leqa cı ınyo

Zazay kamiy? y kı bı zıwan Zazakiya qısey ken, y? Yan zi y kı Zazaistey ken, y? Yan zi y Zazay kı Trkiye dı politiqay resmi pawen u wahr vıcn, y? Yan zi Zazay ma y Krdisti, y? Qand mı, y kı x Zaza vinen Zazay y.

Zazay biy hir lete. Ny hir letey ben hir tarix u hir ray. Kok u ecdad yniyo, zıwan yniyo tenya fıkır siyasi dı vıryayen esto. No i hme şaran dı esto. Qand ma iy mhim oyo kı; ze ZazaPress ma ny ferqi u na lete biyayenı vinen. Ma hme pserok u nuştoxan Zazayan zi zey zengineya şar x u zıwan x vinen. Zazay milletiy u coxrafya cı zi ciyo.

Bı zewq u bı zeri weşeya, bı veng do berz a huwena. Veng u huwatena mı o do bıreso şar ma. Şar ma r vana; "-Şar mın o delal bewn ZazaPress Amor 14 zi vıcya. Hir seri miyan dı 14 amori!!! Qedh x hewanana u vana; "-Bı ganweşey a u bı sıhat şımaya". Kes n şeno wesar koletey bıdo Zazayan mıl...

ZazaPress amor 14,  kerge/elun  2003,  perı  3
 

 

 

Germeya to ze vaya goşan mı dı

Faruk İremet

-l-
zıwano kı ma p fam n ken
bı o zıwana
ma en qısey pdı dan-gin
b kı fam bı ker
ma pra xatır wazen.

yni azmini bını dı
yni estareyan bını dı
bı ciya ciya serey koşey dınyay dı
ma pra kewt duri
ma bi wahr hewnan
y hewn zi nekı zeyd pya bi.

vaydo vıryaye
tofan do b hkm
ma mabn ra ravrd
ma ny r b hadıre, zeyd bewrana
pelan ma dı zerya ma vıni ke.

zerya ma dı kemaneya iy est bi
o kı n cwabi
pelıqyaye
teqani r hadıre
qin kerden esto ya
ka o kı qıseyan dı esto germ-
ka o kı ixanetan dı beno vıni.

-ll-

germeya to ze vaya goşan mı dı
ı wext tı vana "can mı"
tiya aya kena
zerida mı dı
serehewadayen da sodıri.

arıq serdeyda can x
can mı dı germ kena
zerya to welat do b yasax wazeno
tı n şena vaca
lew to
nermeyda lewan mı gyren
tı n şena ma kera
ez zi inad, b hewna.

no şan zeyd şanan mın o b hewnan
bı hrs
to fıkırna
hewın mı r biyo inad
n kewno ıman mı
ezi hewıni r inad
n rakewna
ma biy inad ze bızana.

dri biy b veng
şan do b mzik wazena
mı r deyın bıdı
ımr x ra ju deqe
bı to ya ba
ı wext to gina x vırar
a vırara kı germeya to bar kena
o wext wazena hme i bıbo b veng
u vındero o wexto kı ımr ma ra şıno.

hisan mı dı
to r nefreti n abırnena
to ra hzkena na zeri, sekera
na zeri dı ca ınyo intiqami r
ı wext to fıkırna
aqıl mı beno zey bir, fıkıri ben piyar
ı wext b to
bı to ya hzkena.

tewayeni r ca n maneno na zeri dı
na şan şan mın o
mı cephe akerd hewni r
na şan ez to dı ran rakewna

"vira kı" to r vaca
yeno o mne yasaxi qezen ken
u ma yasaxa r mıl ronen
ma niy kı
y yasaxan r serehewana
hme dınya b veng n maneno
qand kı ma bi b veng
hme dınya n bermeno
qand kı ma n huway.

ZazaPress amor 14,  kerge/elun  2003,  perı  38
 

 

 

Bı ZazaPress hir ser u 15 amor

Editor/
Faruk İremet

ım hme dostan u welat hzkerdoxan roşnayey bo. ZazaPress hta nıka pancs amor rengin, xeber zengin u bı reng ıhar qncık welati ra nustox u welat hzkerdoxan ma ard pser.

ı wext amora ma ya sıfte vıcya, ez tenya u inad biya. Mı va; "-Wa se beno o bo. ZazaPress ze pseroka Zazayan u hmey cı bı zıwan Zazakiya bıvıciyo. Adır u hqaret kı bir, gerek mı raya mına raşt u erciyayey ra dur nvısno".

ı wext şiya amora ma ya sıfteyını mı neşırxane ra ard, o şan ez n şaya rakewe. Hewın bi ze dışmen mı n kewt mı ım. Ezi biya inad hewni u werışt pay lambay acıvinay u ZazaPress gırot x dest u pesn zıwan Zazaki day. Eger ju mı bıdiyay vat belki mı sere werdo. Kı wext ame mı r u embazan mı r y i zi vati. Sere werdey pancs amor bı zıwan Zazakiya veti. No kar serewerdeyan bi? Ka kar serdem u zaneyan koti dı ro?

Mı amora sıfteyın ZazaPress bı embaz ma Torny Zerro ya piya neşırxane ra gırot. Bıra Zerro hıma cele cele vizt (20) hbi rışt stanbul. Yani rışt bıra erkez Aydaşi r. N zana hftey bi, yan zi dı hfte bi erkez telefon ke u va "-Emanet ame. Mı embazan r vela ke. Mı kami ra fıkr cı pers ke, her kes vano bı zıwan ma ya zi pserok u kıtabi vıcn. Ma ny pseroki dek ım hme inkarciyan." Mı zi va; "-Bıra diqet ker u gerek ınyo şıma pseroki kesi ımi ker. Waşten u hedef ma zıwan ma r serbestey o." Mı erkezi qet n di. Mı do y emser elun dı bıdiyay. O do bı amyay vyvey ma. Nbi...erkez niyame. erkez şehit kewt. Qand ıi şehit kewt? Sebeb cı ıi bi? Tenya ıy zana o zi polisi ver ra remayo. Polis cı ixtar kerdo. Cı r vato "-Vındı" u erkez n vınderdo. No dı meng no ma ZazaPressi n vet. Grweyox u embaz ma y redaksiyon Torny Zerro yani lac mda erkezi ma r resım u infermasyon bırıştay. nfermasyon ma r n resa u n ame. erkez bıra bi vizt u new sere u wahr hir qei bi.

Emser ma tenya bıra erkezi vıni nkerd. Na payızı ma maya nuştoxa Zazayan Safiya Pak zi vıni kerd. Safiya Pak ze cınya nuştox u zıwanzany (lingivist) Zazayan sıfteyın a. Serey cı weş bo u cay rhmetli şn bo.

ş hiryın zi embaz ma y redeksiyoni Mıh lişani bi. Piy bıra Mıh lişan şi hqda x ser. Ma bı namey redeksiyon cır sereweşey wazen. Cay rhmetli şn bo...

ZazaPress amor 15,  kanun  2003,  perı  3

 

 

 

Hera u ju biyayenda Awrupa senin ame merhley ewro?

arnayox: Faruk İremet

1950
9 glan
Wezir teberi Fıransa Robert Schuman qısey x dı wuni vano (na qısey x zi Jean Monnet ra gino); "Gerek siy siyay (komır) Fıransa u asın, polay Almanya ju institsyon dı biyar pser u no zenginey qand welat Awrupa akerde bo.

1951
18 Nısan
Na waştena cori EKSG (ju biyayenda siy siya u asıni) ya beno raşt u bı het 6 welatiya Paris dı yeno qebul kerdış.

1952
27 glan
Waştena ju biyayenda pawutış Awrupa, Paris yeno qebul kerdış.

1954
30 tabax
Fransa waştena ju biyayenda pawutış Awrupa red keno u qerar x peydı gino.
20-23 payız vern (october)
Dıma konferans Londra, waştenda paket Bırksel hera biyayenda rocawan (batı) Awrupa, Paris dı imza bi (VEU).

1955
1-2 hzirani
Wezir teberi zay şeş welat Awrupa Messina dı yen pser u qerer newe gin. Bı no qerer newe Awrupa bı het ekonomik zi sınoran x hera ker

1957
25 awdari
P ameyaenda EEG (Piyabestenda Ekonomiy Awrupa) u EURATOM (Piyabestenda Enerjiy Atom Awrupa) Roma dı ame qebul kerdış.

1958
1 ıle
y qanuni u piyabesten Roma kewno dewre. Komisyon EEG u EURATOM Brkseli dı ca ben.

1960
4 ıle
P ameyenda Stockholm qerar EFTA (Jubiyayenda Serbeteya Ticaret Awrupa) bı insiyatif İngiltere yeno qebul kerdiş.

1962
30 temuz
Qerar piyabestenda zirti yeno qebul kerdış.

1963
14 ıle
Reis cumhur Fıransa General de Gaulle xezeteciyan r vano; -Ma n wazen UK (İngiltere) bı kewo miyan Ju byayenda Awrupa u ma heq x y -Veto an kar.

1963
29 temuz
JBA (EU) 18 welat Afriqa ya pyenu Yaound bın protokolı imzay x erzen.

1965
Nisan
P ameyenda p miyandı hlıyayenı (fusion) qand piya-bestenda ju Meclis u ju Parlamento yeno qebul kerdış. Na qanun 1 temuz 1967 dı kewno dewre.

1966
29 ıle
Wary ameyenda Lksemburg, Fıransa meclis dı newede ra cay x gino. Bı şertna, gerek Fıransa her wext germey bımısno Ju Biyayenda Awrupa.

1968
1 temuz
1,5 ser ver werzeynayenda qerer sınoran, sınori zay welat Ju Biyayenda Awrupa werzna. Heq zsınoran beno şirikey.

1969
1-2 kanun
Haag dı zay JBA yen pser. Na cwayışi dı Serdem Cumhuri u Serdem Hkmeti ca gin u qere kı heta na ser ameyo gıroten qebul ken u ny qanuni kewn dewre.

1970
22 nisan
Lksemburg dı qerer x finanse kerdenı dayno u Parlamen-toya Awrupa bı qanunana otoritey ci vşi ken.
30 hziran
Lksemburg dı welatan JBA yen pser u qerar dan kamcin welat bıbo zay JBA. y kı waşt bıb zay JBA ny; Danimarka, İrland, Norwe u İngıltere.

1972
22 ıle
Brkseli dı qerer qebul kerdenda Danimarka, İrland, Norwe u İngiltere yeno dayış.

ZazaPress amor 5, awdar 2001, perı 12
 

1972
24 nisan
"Mardviz" qebul beno. Ny 6 dewlet zay mabn x dı pyen. Kı perey kesi kesi ra vşi nbo. En vşi % dı 2,25 şeno bıvıriyo.

1973
1 ıle
Danimarka, rlandiya u Qıraliyet Britanya kewn EGG (Sar Norwe qand zayey vano N.

1974
9-10 kanun
Pser ameyenda Paris. New dewleti u reiscumhur ny dewletan qerar dan kı ser dı hir fın bir pser u Parlementoy Awrupa qand her merdım akerde bo.

1975
28 sıbat
Konvensiyon Lom sıfte mabn JBA=EU u 46 welat Afrika, Rocawanindi dı p yen şartan imza ken.
22 temmuz
Awrupa Parlemnetosi ra qerer do newe vıcno, bı no qerera het ekonomiya imkanan JBA dıha hera beno 1 hziran 1977 dı tam kewno dewre.

1978

6-7 temuz
Pser ameyenda Bremen. Fransa u Almanya bı teklif do newe yen. "Mardvizi" ma hewad u newedera sistem JBA dı bı namey Sistem Moneter Awrupa vıraz.

1979
13 awdar
Sistem Moneter Awrupa kewno dewre.
28 glan
Yunanistan bın zabiyayenı namey x nuşneno u şart JBA qebul keno.
7 och 10 hziran
Tarix JBA sıfte 410 zay Parlamentoy Awrupa bı reya veyn (yen weynayış).
31 payız vern
Konvensiyon Lom dıdını (Lom İİ) newedera mabn 48 welat Afrika u Rocawanindi (Westindia) imza beno.

ZazaPress amor 6, hziran 2001, perı 37

 

1981
1 ıle
Yunanistan beno zay ju biyayende Avrupa (JBA)

1984
28 Sebat
Program Esprist rey gino u bı no programa JBA het teknik, infermasyon piya bı grwey u gam berz.
14 u 17 hziran
Rey sıfte qand Parlementoy Avrupa.
8 Kanun
Konwesiyon Lom fına hiryın Togo dı yen pser, bı 66 welat Afrikaya u mabn 10 welat Awrupa şart piya grwe kerdenı imza bena.

1985
ıle
Jacques Delores weynen komisyon JBA.
2 u 4 Kanun
Meclis JBA Lksemburg dı yen pser u bı na pser ameyena wazen qerer kı Rom dı ameyo dayen ravr ber u nezdi biyayenda Awrupa rew aver şıro.

1986
1 ıle
İspanya u Portekiz ben zay JBA
17 u 28 Sebat
JBA newedera suka Lksemburg Haag dı imza bena.

1987

14 Nısan
Trkiye wazeno bıbo zay JBA
1 Temuz
Qanun (JBA) Awrupa bı şekl do quwetyeno grweynayenı.
27 Payız vern
Haag dı qanun qand pawutenda Rocawan Awrupa (Westeuro) het skeri lez ken.

1988
Sebat
Reform finanse kerdenda politikay Awrupa. Plan ekonomiy end seran fın dı qebul beno na qerer qand 1982-1992 yo.

ZazaPress amor 7, kerge/elun 2001, perı 36

 

1989
ıle
Qand ıhar serı serdemeya komisyon JBA, Jacues Delors het zayan yeno veynayenı.
15-18 Hziran
Weynayenda hirynda Parlementoy Avrupa vırazna.
17 Temuz
Avusturya wazeno bıbo zay JBA.
9 Payız peyn (november)
Dız Berlini xılnen (hewadan).
15 Kanun
Konvensiyon Lom-İV bı welatan Afrika, Rocawan İndi (Vestindia) u Ocenian (Awusturalya, New Zeland, Melanesiya, Mikronesiya, Polenesiya u Hawayi) imza beno.

1990
29 Glan
Pameyenda, raver berdenda u newedera vıraştenda Bankay Awrupa qebul beno.
19 Hziran
Qerer Şengen (Schengen) qebul beno.
4-16 Temuz
Malta u Qıbrıs (Cyprus) wazen bıb zay JBA.
3 Payız vern (october)
Almanya bena ju (Almanya Rocakewte "şerq" u Almanya Rocawan "xerb").
14 Kanun
Konferans qand ravr berdenda ekonomi u şart piya grweyenda ser Meclis zay JBA Rum (İtalya) dı yen pser.

1991
1 Temuz
Swd (İsve) wazeno bıbo zay JBA.
21 Payız vern (october)
EES (Meclis Piya grweyanda Ekonomiy Awrupa) fıkr laqay weş vıraştenda embıryan JBA dı ju fıkır ben.
9-10 Kanun (december)
Mastriş (Maastrich) dı Meclis Awrupa yeno pser.
1992
7 Sebat
Mastriş dı JBA (Ju Biyayenda Awrupa) newedera qebul bena.

ZazaPress amor 8, kanun 2001, perı 33
 

1992
18 awdar
Finlandiya wazeno bıbo zay JBA (EU).
25 awdar
Norwe wazeno bıbo zay JBA.
2 glan
Portekiz dı suka Porto dı JBA yen pser u EEC (European Economic Commission) imza beno.
2 hziran
Şar Danimarka qand pser ameyenda Maastricht şıno referandum u şar Danimarka vano n.
20 hziran
Şar rlanda qand pser ameyenda Maastricht şıno referandum u şar referandum dı pser ameyenda Maastricht vano ya.
20 Elun
Şar Fransa qand pser ameyenda Maastricht şıno referandum u şar referandum dı pser ameyenda Maastricht vano ya.
11-12 Kanun
Meclis Awrupa (European Council) suka skoya Edinburgh dı yen pser.

1993
1 ıle
Bazar miyan Awrupa qand hme zay welatan Awrupa abno.
18 glan
Fına dıdını Danimarka şıno referandum qand pser ameyenda Maastricht. No fın şar Danimarka qand pser ameyenda Maastricht vano ya.
1 payız peyn (november)
Qanun Maastricht kewno dewre.

1994
1 nısan
Macaristan wazeno bıbo zay JBA (EU).

ZazaPress amor 11,  kerge/elun  2002,  perı  7

 

1994
8 nısan
Polonya wazeno bıbo zay JBA (EU)
15 nısan
Suka Fas Marakş dı mabn JBA u Uruguway dı pameyenda GATT qebul beno.
9 u 12 hziran
Fına ıharın reydayenda Parlemento Awrupa .
Şar Awustırya bı ray reyana qand za biyayenda Awrupa vano: "-E"
24 u 25 hziran
Korfu dı pser ameyenda Meclis Awrupa.
Awustırya, Finlaniya, Norwe u Swd (İsve) wazen x gırd qanunan Awrupa. u imzay x erzen u şart JBA qebul ken.
16 payız vern
Şar Finlandya bı ray reyana za biyayenda JBA qebul ken.
13 payız peyn
Şar Swd bı ray reyana za biyayenda JBA qebul ken.
27 u 28 payız peyn
Şar Norwec bı ray reyana za biyayenda JBA qebul nken.
9 kanun
Essen dı pser ameyenda JBA.

1995
1 ıle
Awustırya, Swd u Finlandya kewn JBA miyan.
23 ıle
Jauques Sander beno serdem Komisyon Awrupa mabn serand 1995-2000.
26 awdar
Konvensiyon Schengen beno resmi.
22 hziran
JBA bı Estonya, Lettonya u Litonya qand şart zabiyayenı pyen.
27 hziran
Slowakya qand zabiyayenı sere dano pıro.

ZazaPress amor 12,  kanun  2002,  perı  39

 

1995
27 payiz vern
Letonya wazeno bıbo zay ju biyayenda Awrupa.
24 payiz peyn
Estonya wazeno bıbo zay ju biyayenda Awrupa.
27-28 payiz peyn
Konfrenas welatan dengız sıpe (akdeniz).
8 kanun
Litwanya wazeno bıbo zay ju biyayenda Awrupa.
14 kanun
Bulgaristan wazeno bıbo zay ju biyayenda Awrupa.
15-16 kanun
Parlementyoy Awrupa Madrid dı yen pser.


1996
16 ıle
Sılowanya wazeno bıbo zay ju biyayenda Awrupa.
17 ıle
Cımhuriyet ek wazeno bıbo zay ju biyayenda Awrupa.
29 awdar
Turind dı pser ameyenda hkmet Awrupa.
21-22 hziran
Komitey hmey Awrupa Florens dı yen pser.
13-14 kanun
Komitey hmey Awrupa Dablin (Dublin) dı yen pser.

1997
1
7 sebat
Jacques Santer Parlementoy Awrupa dı heq BSE (bovin spongiform encefalopati) qısey keno.
16-17 hziran
Parlementoy Awrupa Amsterdam dı yen pser.
16 temuz
Fıkr "Agenda 2000" an Awrupa parlementosi qand kı mnaqaşe bıbo.
2 payiz vern
Qer peynyin kı Awrupa Parlementosi p amey qebul beno.
20-21 payiz peyn
Lksemburg dı qand ver bkarey gıroten senin bo y ser qısey ben.
12-13 kanun
Komite merkezi Awrupa, Lksemburg dı yen pser.


1998
1 ıle
ngiltere beno serdem Ju biyanda Awrupa.
30 awdar
10 welati newe, y kı wazen bıb zay JBA qebul beno. Ny welatan ra 6 cı kı amey vndayenı ny welatiy: Qıbrıs, Estonya, Polonya, Sılowanya, Cımhuriyet ek u Macaristan.
31 awdar
Şengen (Schengen): taliya hıdud x dı qontrol kes u pasaport hewanano.
1-3 glan
15 baqan maliye y kı zay JBA'y yen pser u Parlementoy Awrupa dweti r wahrey keno. Na dweti dı qerer gin kı kamcin welati şen qand za biyayenı dom ker.
15-16 hziran
Komitey Merkeziy Awrupa Kardif (Cardiff) dı yen pser.
1 temuz
Awusturya beno serdem Ju biyanda Awrupa.


1999
1 ıle
Almanya beno serdem Ju biyanda Awrupa. 11 welati JBA qand ju kerdenda perey x yen pser.
25 awdar
Ju biyayenda Awrupa Berlin dı yen pser. Agenda 2000 u plan ekonomiy newe dı ju fıkır ben.
1 glan
Qerer kı Amsterdam dı ameyo gıroten qebul beno.
3-4 hziran
Komitey merkeziy Awrupa Kln dı yeno pser.
8-13 hziran
Rydayenda pancn qand weeynayenda Parlemento-y Awrupa vırazna.
1 temuz
Finlandaya beno serdem Ju biyanda Awrupa.
15 elun
Parlementoy Awrupa, Romano Prodi weyneno ser-demeyda Awrupa.
10-11 kanun
Komitey Merkeziy Awrupa Helsinforş (Helsingfors) dı yen pser. 

 
2000
1 ıle
Portekiz beno serdem Ju biyanda Awrupa.
1 temuz
Fransa beno serdem Ju biyanda Awrupa.

2002
1 ıle
Perey Ju Biyayenda Awrupa pazaran dı vela beno.
1 temuz
Perey hme welatan awrupa pazaran ra werzeno

ZazaPress amor 15,  kanun  2003,  perı  23

 

 

 

resaya to

Faruk İremet

Yena,
resana to
lew nana
y rdi,
y rdi kı can mı ra
şirin
şirin o welat mı.

Kyneki lew suri
ım siayay
resaye
bı destand x y nermıkana
rdi xemılnay
rdi welati

Can to biyo dı can
ju bedendı
ju tı
ju zi rhm to dı

Yena,
resana to
lewnana pized to
wucadı tijiya bırıqna
ju Zaza
gan welat ra
rıh Zazayan ra.

Lewnana ımand to y siyayan
lewnana rd Zazayan
welat mı
bew ameya resaya to.

ZazaPress amor 15,  kanun  2003,  perı  32





şewq ngırote

Faruk İremet

Mevacı mı r
kı ez cı ra bıkewa duri
kı n vina daran miyan dı
bırıqnayenda golı
zekı ımi zewq ra bırıqn.

O kı nezdiy
mı tenya n veradan
miyan mıjan dı
vıni ba.

Jew daristanı
dıdı daran ra
ma y
nımıte bın vewri dı
serdey a zımıstani
fına zi
mabn ra aseno
şewq n gırote.

ıman to dı
vinena ez, şewq hyati
ina kı mı r
zey dı ky mı bo.

ZazaPress amor 15,  kanun  2003,  perı  36




şopı


Faruk İremet

Tı y
dırbet zeri da mı
zekı guni cı ra şıno
eza o bari bar kena
a şopı zerida x dı
miyan a zerida
                      serehewadayenı dı.

ZazaPress amor 15,  kanun  2003,  perı  36




guniya mı

Faruk İremet

Ma ı wext ravrdi phet ra
hıma nıka
tı, mı vılyna b kı tı dest na mına
bı ıman x ya
tı, mı r ma da.

Destan to zeyd nıka
por to raşt keno
mı tiya ra berd caye duri
bı his kerdenda vızri.

Miyane tnel siyayan
suro zeyd guniya mı
mı hme i da to
o kı tenya to bi.

Mı waşt
boy post leş to bılsa
waşta to bıvılenayana bıkera germ
akera kber zerida x
u vaca; "xyır amey bıkewı zere"

Tı mı wuni bı quwet a vırar kerd
germeya to resa hta mezgd mı
o wext tenya ma bi
tı hndı xaseka
rıca kena to ra meqehrı
dırbetan xu n akı meırnı.

Şan siyayın u serdın dı
post can to y hrirın
da mı r isrt u germey
mı warey keno.

ZazaPress amor 15,  kanun  2003,  perı  37

 

 

 

J.P.Sartre u Estbiyayenı (Existentialism)

Faruk İremet

J.P.Sartre, ser 1905 dı, Fransa dı ameyo dınya u ser 1980 dı zi şiyo hqeyda x ser. ı wext J.P.Sartre beno hir sere piy cı şıno rhmet. Dıma merdenda piy J.P.Sartre maya cı newedera zewcno. Pilıx J.P.Sartre, J.P.Sartre ky x dı nwazeno u xal J.P.Sartre ky xal x dı gırd beno. Xal J.P.Sartre profesor zıwand Almani biyo. Xal cı J.P.Sartre rıseno qolej. Mektebo kı J.P.Sartre Paris dı şıno, qolj do bol qaliteli u mekteb do zaf mhim biyo. No Qolj zeyd mekteb İngilizan Oxford biyo u tenya qeek brokrat u qand qeek dewlemendan biyo. J.P.Sartre mekteb x bı dereceda jewemina qedeyneno. Eger merdım wazeno hyat J.P.Sartre bızano gerek merdım kıtabıciy "Word" (Qıse, Vate) bıwano.

Kıtab cı "La Nause" (Qıcıx) 1938 dı Paris dı ditinos Gallmard dı neşır biyo. Kııtab cı y kı cı kerdo gırd u filosof Estbiyayenı (existentialism) noyo; "Ltre et le Nant 1943" (Estbiyayenı u nbiyayenı) o.

1964 dı mjganeya Nobeli dan cı. Labır o n3eşıno Swd (İsve) u mganeya Nobeli ngino. Semed ngırotenda mjaganeyda Nobeli zi wuna vano; "Mjaganeyda Nobeli zeyd kayd qeekano u na mjganey nuştoxi pra abırneno. Yanim nuştoxi rındi u nuştoxi nerındi/xırabi" Fıkr J.P.Sartre noyo; "Hme nuştoxi tenya iy ser nnuşnen u merdım nşeno hme nuştoxan u nuştoxi bıyaro phet ayni ju cıxızer/xeti ser."

Nuştox J.P.Sartre wext x dı politik nbiyo, lej cihan dıdını dı y rışen skerey/lejkarey o no wuca dı beno metrolog. Roj lejkar/sker Hitleri x erzen skeran Fransızan ser u wuca dı J.P.Sartre esir kewno. İntrese/ilgiy cı bı politika/siyaset qamp esiran dı beno u ı wext Hitler lej cihan dıdını vıni keno tepya, J.P.Sartre werzeno peydı şıno Fransa u beno zay Partiy Komnist Fransa. J.P.Sartre parti dı bol aktiv beno u bol grwezi gno x ser u kewno bar gıranan bın. yni wext dı zi bol bol nusneno u o demı zi kıtab x y "Estbiyayenı u Marksizım" nuşneno. J.P.Sartre komnist o u fıkr Marksizımi paweno. Semed fıkrand J.P.Sartre y parti ra erzen/ixrac ken. Semed eştenda cı zi van J.P.Sartre zaf radiqal o. Yanim embaz cıy parti wuni van. Embaz cı van kı "Fıkr J.P.Sartre vırayayo". Hlbiki J.P.Sartre fıkr x re qet taviz ndayo u fıkr x y Marksizım her tım pawuto u y r wahr vıcyayo u vato; "Ez ideoloji (fıkr siyaysi) y x y Marksizım ra taviz ndana u x nvırnena". Nuştey J.P.Sartre her endı Estbiyayenı seroyo zi o her hal u kar dı felsefey Marksizımi pawuto u o ideoloji kar ardo. Tenya gıraneya x dayo psikoloji (ilm nefsi), sosyoloji (ilm şarı), mantıq u felsefey serı. Kıtab kı nuşnayo ina zi ekol (rayada newe) akerdo. La merdım şeno vaco kı ekol "Estbiyayenı yanim existentialism".

Embaza J.P.Sartre, Simon de Beauvoir biya. Simon u J.P.Sartre qolej piya yni wext dı wend u piya zi mektebi qedynay. Cwyayış/hyat J.P.Sartre dı rol Simone zaf gırdo u Simone cay do hera u gırd gna. Simone nuşten dı, niqaş (mnaqaşe) dı zaf yaremeteyda J.P.Sartre kena. Merdım şeno vaco kı, hıma hıma qıritik hme kıtaband cı Simone kerd. Awrupa dı zay hreket serbest kerdenda cınyan (hreket pawutenda hq cınyan) kıtaband Simone de Beauvoir ze İncilı u zeyd Qrniya wanen. Simon de Beauvoir qand hq cınyan (feminizım) bol nuşnayo u rol do zaf gırd gıroto x doşi. Hyat x y şexsi dı Sımone de Beauvoir cınkda biseksel/bisexuel biya. Simone hyat x y şexsi dı zaf serbest biya.

Estbiyaynı

J.P.Sartre vano; "İnsani/merdımi miyan ju kaos dı cwen u insani tenya iy zan o zi merdenda insanan o." La iydo raşt esto kı o zi sebo-senbo ı wext, wext insani ame merdım mıreno u tenya o raşto. Her ıi bıbo u nbo roj merdım mıreno u raşteya hyati zi noyo. J.P.Sartre vano; "Hyat dı raşt u ewt ınyo. Merdım nşeno vaco no i ewto u no i raşto. Beno kı iykı qand mı raşto u qand jewna ewto, yan zi iy kı mır ewto jewnar raşto." Qand teoriy x J.P.Sartre nımuney dano u vano; "Bıfıkriy bot/gemiy/kelek esto u şıma zi qaptan ny botiy. Na botı kompas, xarita, tayfa u grweyoxi ıny u şıma tenya bı sered x y u mezgd ma zi hndı zelal nbiya u hme i fın dı yeno vırnayış u ma gemiy x dı tenya bı sered x mecbur bıb qaptan boti u ma mecbur bot x bıram u raya cı raşt ker. No halı dı merdım nşeno boti verado u bıremo. Mesuliyet merdımi esto u wuca dı mesuliyet merdımi dı (2) qato. No yeno no mne (mana), o iy kı ez kena u vırazena mesule y i zi tenya ez a. Ez wazena ny iy bımısna insanan kı inasani zeyd mına bıker. Nımune; ı wext ez merdım kışena u no yeno no mne; iy kı ez kena, bı ya ez wazena insanan r bımısna ka iy kı mı kerd raşto u şıma zi zeyd mına bıker."

Merdımi/insani cwayış/hyat x dı tenyay. No yeno no mne, hme merdımi gerek bı x qerer bigir ka y ıi wazen u nwazen. No zi x dı poşmaney ano u na poşmaney zi poşmaneya ma yo u gerek ma bı y poşmaneya x ya bıcw.

Şı wext botı rota vırneno u kewno raya ewtı, y kı x bın boti/keleki dı nımnen qeder x qebul ken u y zi ben zeyd iya. J.P.Sartre vano; "İnsani kı hme ir van e- beno u zeyd şımayo vano u kar nkeno, o merdım tenya leymınya hyatiyo, bar şariyo." J.P.Sartre kıtab x y "Qıcıx" (La Nause) zi qandew co nuşnayo. J.P.Sartre vano; "iy kı ma ken u mesul y i zi ma y u ma nşen jewna bıxapeyn u vac sucdar ny i jewnayo."

Qarekter İnsanan

1. İhtiyac biyolojik (rakewtenı, nan werdenı u ihtiyac cinsi/sex)
2. Serbesteyda insanan

a) Ma tameşey x ken u vinen kı ma hyati ra leteyn.
b) Analoji (ver piya ardenı) tiya dı J.P.Sartre wuni vano; "Estbiyayenı dı mney ez, zeyd i qebul nbeno. Merdım nşeno iy u insan bıdo pver"
c) Na qedeme dı J.P.Sartre ver Freud qısey keno u vano;"Eger ma mezgd x iy bınımn no yeno no mne kı, ma bı x qerer gıroto kı ma y i x mezgdı bınımn." Freud vano; "Ma qrbaniy u ma bı x nşen qerer bigir."
d) Serbestey = qand roc ravy, qand wext newey = imkani, cwayış wext ravey imkan insanan o.

J.P.Sartre vano; "Merdım nwaştend x dı u mezgd x dı hpıs o u ma nşen bıkew mezgd jewna u mezgd jewna bıvırn. Hıma ma şen fıkr ina texmin ker u ma şen texmin x vac. Ma nşen kit vac ka o merdımo ıi fıkrno. Bıfıkr ju kı ma cı dı yni doşeki serdı zi rakewno, ma nzan ka o insano ıi fıkrno"

Hyatdo raşt

Hyatdo weş, hyatdo bzuri u bqlp. Qand jewna zuri kerdenı, xapeynayenda x yo. Yanim merdım bı zurand x ya tenya x xapeyneno u nşeno kesna bıxapeyno. Gerek merdım raşt bo u bzuri bo. Zuri qelitey medımi vısneno/nızım keno u ım insanan, embazan ra, dostan ra merdım kewno. Merdım beno merdımdo bqelite u hme ira mhim gerek merdım x nxapeyno. Qand kı bı zuri kerdena merdım tenya x xapeyneno. Merdım vano belki merdım insani binan xapeynayo, lakim wuni niyo. Qand kı merdım bı zurand x ya tenya x xapeyneno. Xapeynayenda x xapeynayenda şari ra dıha zırarliyo. Qand kı xapeynayen u zurı neweşeyo.

İnsani x peyda ken. İnsani senin x peyda ken? İnsani x, bı x peyda ken. ı werxt zuriy ma bın awı dı ma r ray bımısno, no yeno no mne ma zey insaniya, ma bnamey, bcısın-basnas u bı noya zi mısneno kı ma niyamey mertebed insanan. Ma o ax insaneya x veradan jewna qedema u ma insani ken zeyd "i", insani ben zeyd "i" o ax ma do seker, qand insani nb zeyd iya. Gerek ma bı x qerer bigir ka o iykı ma ken u wazen bıker u y i zi gerek ma zuran ra bıreyn u rateya cı cır bımısn.

 

 

 

Customer relationship management (CRM):
Ekonomi dı gıraneya gırotoxan/erinoxan:

Faruk İremet

CRM, yeno bol mneyan u zaf cadı zi bı zaneye merdın ano kar. Bı zaneya kar ardena cı zi, qand serey merdıman p miyan kerdeyeno u zaf ekonomisiti zi no fıkırdır. Hta merdım şeno vaco; Ny hir vatey merdım nzano qand ıi beno meseley mnaqaşey. La tayın ekonomisti kı ser CRM mnaqaşe ken van kı ny hir vateyCustomer relationship management yani ekonomi dı gıraneya gırotoxan/erinoxan
Management; İdare, idare kerdenı u idareci. Marketing; Piyasa, ser piyasa bazarı. Fıkr tayın zanayoxan CRMi ser wunasino; model ekonomiy newe o kı nıka hera beno u şıno ravey. Yani waşten insanan ra insanan r bazari berdeno. Merdım şeno wuni zi vaco laqa mabn insanan.

O kı ıme u siy sıfteyni CRMi yo, ju; şirket pazari qontrol keno dıdı; formle kerdenda analizano u hir; CRM miyan dı ny r forımo newe dayeno. Merdım şeno CRM hir qedemey bini dı analiz bıkero.

1- Projey CRMi
2- Enfermasyon
3- Orxanizasyon/hreket
4- T.E (teknig enfermasyoni)

Projey CRMi;

Wext vıraştenda projey dı kılid zanayox şirketi ny;

1- ıme kolonayanı
2- Vıraştenda planan
3- Ka koti dı şirketi pra abrn

Merdım şeno ekonomiy CRMi vela biyayenda hcreyan bazaro serbesteya ekonomiya bıda pver. Bı no raya şirketı qand gırotox/erinox (mşteri) qanal newe aken u bı no raya zi şirket reseno mal gırotoxan x. Bazaro serbest u bazaro erinoxan bazaro serbesti miyan dı en mhim dı kılido. Ju; mal, bazar beno dıdı; veeyneyenda erinoxan u hir; memnun kerdenda erinoxan zaf mhimo. No mnedı model CRMi zeyd motordo teqwiyey kewno dewre. Qand kı mal bıreso bazaran gırdan u x bazar werdira bıreyno CRM merdım ze kılid ano grwe.

Hq hreketan dı enfermasyon CRMi;

O kı CRMi dı en mhim ıme u siy sıfteyen temeliyo enfermasyon o. Enfermasyon ı wext analiz CRM ra ravrd peyra reseno idare kerdoxan şirketi. Waşten, iy kı şirket yan zi hreket vıraşto y pawuten u yr wahr vıcyayeni ya piya quwet grweyoxan gırd şirketi u bı no raya zi merdım erinoxan r weeynayenda imkan mali dano u bı raya erinoxan qezenc keno. Yani orşmey şirket/hreketi dı. ı wext şirket mezbut yen pser u quwet ben no zi hme grweyoxani vırneno u keno informator. Ny r zi merdım şeno vaco end qedeme dı vıraştena komunikasyon/laqa. Na model qand grweyoxand şirket/hreketi zi ravreno. No qedeme dı hme leqa qıymet beno u cay hreketi bazar dı cay do zaf mhim beno.

Teknik infermasyoni (Tİ)

Qand kı waştena şirket, hreket bıreso za, erinox (alıcı, mşteri) qanal teknik infermasyoni bol mhimo. Qand kı zay bış sistem Tİya (teknik infermasyoni) bıgrweyey gerek hme iy sferber bo. Qand kı aver şiyayenda sistem Tİ yni wext aver şiyayenda wext ravey o u gerek merdım ny i vira nkero. Tayın alımi CRMi ny van; "ı wext qin (inanc) zay şirketi r yan zi hreketi r vşi bo, o wext ver şirketi dı u hereketi dı zay x ze wahr vinen u no zi, qin grweyoxan vşi keno. ı wext qin zay u grweyoxan ver şirket u hreketi dı vşi beno no zi tesir erinoxan keno u qin erinoxan zi ver şirket yan zi hreketi dı vşi beno no zi tesir bazari keno".

Rıxne gırotoxi se van? Qand rıxne gırotoxan CRMi van kı; "Vinayenda CRMi iy do newe niyo. Fıkır uidolojiy kıhanan ra merdım etiket do newe vinayo u y r zi van CRM." Şiy mhim noyo kı u gerek merdım vira nkero, gerek merdım zeriy erinoxan qezenc kero u no zi bı leqaya (komunikasiyon), kolayışa (araştırma) beno. Ny iy u termi newey ver zi est bı u merdım vat ekonomiy piyasayo bısered x (serbets piyasa ekonomisi) no i zi siy bın sıfteyno (temel taşı). y rıxne gırotoxi kı bı zıwan do serta rıxne gn, wuna van; "Ananor kı anons şirket u hreketan ken, anonsi şari ra hewadan u ken mal şexısan. Yani şexıs ra şexıs mal rotenı u bazar kerdenı u qand ny i zi hir vatey diy u van CRM".

y i kı CRMi hndı beynenminen kerdo o zi laqay CRMi bı teknik infermasyoni dı esto o yo. Rıxnegırotoxi wuna van; "Bol bazaran dı şirket u hreketi sistem CRMi kar an u ny r zi sebeb, zaf şirketi u hreketi bı teknik infermasyoni bol mıjul ben u no zi fıkr CRM u şirketan keno nezdiy p". Zaf şirketi zi kompitor (bilgisayar) rew u newey kar an. No zi beno sebeb, rew vıla biyayenda infermasyoni. No hem ercan o u hem zi şirket u hreketan r wext veng u vşi abırneno (peyda keno). Merdım şeno ny şi gıroten da istasyonand telefonan dı bıvino. Bol şirketi telefoni iflas ken u cay inan zi şirket kompitor gn. No zi imkan do gırd dano şirketan.

Cause-Related Marketing (CRM):

Ekonomiy piyasayo gırdayey sebebi. Ewro wext mayo newe dı insani vıryayenda ekonomi u problem şaran nezdi ra taqip ken. Mesela; problem orşme (evre sorunu), bewnayenda hywanan, şar miyan dı b delet vıla biyayenda ekonomi, kar ardenda rdi u vıla kerdanda rdi u..b (u iy bini). Şirketi reklaman x dı bı zaneyeya ny i an kar. U ny r zi van; " Cause-Related Marketing".

Ekonomiy piyasayo gırdayey sebebi, her wext reklaman an kar u bı ray reklamana resen erinoxand x. iy bini zi kı an kar noyo; "Kampanyay mal rotenı u yaremeteyda şirketan u reklam ina n ir nımuneyo".

Ewro, Cause-Related Marketing (ekonomiy piyasayo gırdayey sebebi) hme cayan dı cerıbnen. Ewro hme "şirketi" meseley orşme dı wazen yaremetey bıd u qand n y i zi reklam u anonsi dan. Tabi pawutenda şirketan qand xri niyo, qand kı madeyo kı şirketi an kar şeno bıbo sebeb leymın kedenda orşmey (tabiati). Nımune; hak kerg kı tabiati dı gyren, mangey kı vaş tezey wen u teberdı gyren, rabay kı qeeki verni dı top kayken...merdım şeno nımuney vşi kero...senin şirketi şari bı ray reklamana xapynen u reklam mal ken.

Şirket kı, ekonomiy piyasayo gırdayey sebebi kar an, rotenda mal dı bo ravey şiy u rekor gırdi r namey nuşnay.

1. Piya Forumu, 04 glanı 2006
2. Wikimedia Zazaki

 

 

 

James. G. March

Faruk İremet

Vatey verni

ı wext mı waşt hyat James.G.March bınuşna sıfte mı va; İnternet qand ny iya zaf rındo. Fıkr mı u raşteya interneti p ntepışt. Mı ı wext namey ciya bgyrı (search) ke, gyreyena mı, mı berd zaf iyan. Senin fil qeek vırazeno ra, sembol dini u sembol dini ra şi ekonomi, ekonomi mı gırot berd nversitey Uppsala u..b y kı bı ratey wazen hyat James.G.March, en rınd cı kıtaban cı bıwan. Qand kı merdım tenya kıtaban cı ra şeno bıkewo waşten u his James March.

James March 40 seri miyan dı nezdiy hzarana maqale u kıtabi nuşnayo. U James March yni wextı niversiteyan dı hreket/şirketan ser ders dayo. O bewnayo hreketi u şirketi senin vırazyay u senin sistem infermasyoni hreket/şirketi miyan dı vela beno.

Struktr Organizasyon (Miyaney Hreketan)

James March teoriy sistem hreketan bı Herbert Simon a ravey berdı u bı qedemey mikro dı vıraşt u msvedde qand hıdudan mantıqi vıraşt. James March na fıkr x bı Herbet Simon a piya hlaq u vinayış insan serra hadıre kerdo. y avn kı insani rasyonel (nezdiy mejı) u yni wextı dı zi kapasitey ina qand enfermasyon pser ardenı zi bı hıdud o u no zi beno sebeb iy kı insani nşen fın dı qereri bigir. Fıkır u teoriy March u Simon ver fıkr klasik ekonomi mnaqaşe r dwet kerdeno. Herbert Simon ser hreketan bı xet merdıman bı niwoy (derece) mikro dı analiz kerdeni r domnayo. James March bı embazan x y Cohen u Olssen a Teoriy qerer dayenı, Teoriy oplıxı, 1972 xet mikro ra berdo verdayo xet makro ekonomi. Fıkr ina wazen fıkr hreketi kı bı seredı anarşizim grweyeno y bıvırn u dest byrokarti bışıkn. March vano kı; hlaq insani het ekonomi niwoy mikro dı karekter u tawr merdımi analiz keno. Makro niwo dı, hlaq hereketi qontrol beno u no zi merdımi u şirketi beno xet berzi. Makro niwo dı ewtey benoı ewteyda hmına. Qand kı intrese (waşten), intresey hmınano u zerar zi zerar hmınano. O kı ny i dı vini keno şaro.

zay şirket u hrekatan, hreketi miyan dı fıkri saz ken u no zi beno qand tercme kerdenda waştenda şari u beno taix u beno tarix zayan. No fıkır, fıkr hme xruban o. Xrubi x no xeti serra hta cr x resnen waştenda şari. James March ıhar serdemeyr name dano; rasyoneley, hiyarşi, mhim biyenda serdemı u msaqaba (yarış) March vano kı; Pazar dı b msaqaba ercaney nbeno u het hreketi zi, yani fıkır nşıno ravy. Zaten ny fıkıri kok x wexte kıhanan ra gin. Fıkr kıhan wext wext beno fıkr rındey no fıkr rındey zi bı het tarixiyan u bı het politiqaciyan beno waşetna ina u fıkıri pawutena inan.

Kominikasyon Şirketan/hreketan

y kı hta nıka hrekatan u fıkr şirketan ser grweyayo u mekteb cı wendo, ny i vinen; kı senin fıkır u waştena zayan hreketan ser tesir keno u mnaqaşe abno u hreketi senin vırn u o kı ked cı analiz hreketi ser ravrdo James March o. March vano kı; -O i kı hreket u şirketan beno ravey mnaqaşe u u kritik o u qand kı fıkr rındi şır ravy u fıkr xırabi bıb mesela mnaqaşe, gerek merdım fıkr rınd u xırabi bıcerıbno. Het fikr March gerek merdım cerıbnayenı fıkr newe fın nkero. Qand kı gerek merdım fıkr neweyan r ray newe akero u y fın dı bı kritikana nşıkno. Ny r zi name dano u vano; Ferq rayber zane u xinto zane zeyd muya bariyo. Merdımi narsist kıtaban tarixi dı esto u namey ina zi ca gıroto.

March ser komunikasyon u enfermasyoni sert zaf grweyayo. Kar u grwey cı hlaq ser hreket u insanan u strktr inan ser o. Fıkr mı bı x noyo kı March, teoriy Marchi biyolojik, zanayenda hlaq insanan o. O dıma fıkr x bol vırna u dest bı pawutenda sistem teori (demo 1800 dı peyda biyo u fıkr skeriyo) kerdo.Perspektif u fıkr Marchi wext bı wext vıryayo u o bı x zaf merdım zaneyana kar kerdo u fıkr hreket u şirketan dı profesor do namdar o. Komnikasyon, organizasyon u sembol zerıda cı dı cay do hera gino.

http://www.ecole.org/Gresup_english_1998_4.htm
http://www.cso.edu/ancien_site/march_bio.htm
Frelsninga av March p Handelshgskolan 1999
James March "Wild ideas: The Catechisim of Hersey" (1999, sida 226).


1. Piya Forumu, 23 nısan 2006
2. Wikimedia Zazaki

 

 

 

Herbert A Simon, 1916-2001

Faruk İremet

Vatey vernı

Simon suka meriqa (USA) Milwaukee dı yeno dınya. Pi u maya Simon Almanya ra remay u şiy meriqa dı ca biy. Piy Simoni Almanya dı mhendis biyo u maya cı zi piyanistdo nas kerde biyo. Simon ze qeek matematik, fizik, kimya u sosyoloji (ilm şarı) ra zaf hzkeno.

Namdareya cı

Simon dest bı wendenda x ya niersite suka meriqa, Chicago (Şıkago) dı, nıversiteya Chicago keno. Simon wazeno bıbo alim sosyalmatematik. Wexta wendenı, waşten u fıkr cı vırno u x dano ekonomi, politiqa (siyaset), matematik, mantıq sembolan, istatiskik matematik, matematik biyofizik, fizik, felsefey fiziki, u mekanik kıhan. Herbert Simon wendenda x 1936 qedeyneno. Dıma wendenda x bı fın dı beno asistan alım (uzman asistan) idare kerdenda beledye. Ser 1939-1942 niversitey Kaliforniya dı beno serdem alıman. yni wext dı niversitey Chicago (Şıkago) dı tıxtoreya x keno u tıxtoreyda x zi ser ilm idare kerdenı vırazeno.

1942 Teknik Enstity İllinois dı qısm alimeya politiqa ca gno. Na ca gırotenı cı r beno semed laqay aliman ekonomiy y axan. y demandı alim meşuri zeyd Milton, Freedman u Franco Modigilani. Ny leqey Simon ser dı etkiy do qeyım vırazeno u no semed ra Simon newedera dest bı wendenda x ya ekonomi keno. Wext wendenda x ya ekonomi Simon bı Marschak u Sam Schurri nas keno u ny embaz cı, cı teşwiq wendenda atomenerjisi keno. Simon teoriy x ser "ekonomi ser dı efekt atomenerjisi senin o." Dıma wendenda x Simon enerjiy atomi ser grweyeno. Gıraneya grwey cı ser teknik u ekonomi sero. Simon ser 1950 dı David Hawkins naskeno u piya ser matris input-outputi ser u istasyon kompitori (bilgisayar) senin merdım şeno bı matematika hlkero grweyen. Herbert Simon 1949 dı G L Bach, William W Cooper a piya mekteb akerdi. Waştena ina mekteb hlaqi ser ra senin merdım şeno ticareti bero ravey.

Hreketan (organizsayon) ser fıkır

Her endı Simon wext x y hme da wenden, ekonomi, matematiki ser zi, fına zi ny iy zerida cı mırd nke. O kı y u serey cı her tım meşqul kerd hreketi bi u ıdare kerdenda hreketan bi. Qand kı ny hrekatan fam bıkero şiyo mekteb wendo. Yani mekteb ilm qarekter insanan. 1954 dı bı raya proxram kompitora wazeno problem insanan bı ray imulasyon kompitora hlkero. Bı grwey x y ilmiya iy veceno ıman ver o zi noyo kı; hreketan miyan dı 1- Hreket miyan hreketi dı u 2- Hreket teber hreketi piya nşen bıgrwey u qerer gıroteni dı ny dı xeti nşen p fam ker u no zi gar u grwey fabriqa u pazar fabriqa şıkneno. No zi beno sebeb iflasan u no şekıla grweyayenı zi hemver (qarşiy) teoriy neoklasikeyo (klasik newe). Teoriy Simoni ser hıdud rasyoneleyo (akla uygun) yani nezdiy aql inasni. zay hreketi x miyan vengey dı u x rhet his nken. No zi beno sebeb şirket/hreket wext newe dı perey u quwet vıni keno. No şi beno sebeb iyo binı o zi noyo kı; za/grweyox nşno iy basitan ser qerer bigiro, yani qerer rasyonal (bı mantıqa). Qand co zi Simon vano kı; zay/grweyox hreketi/şirketi "rosyonaleyd x dı sınorliy" u qand co zi şen tenya qerer "good-enough=hıma hıma rınd." Alımi qand teoriy Herbert Simon vane; "New Institutionalist Economics=Ekonomiy qurum newe"

Herbert A.Simon ser 1978 dı Xelet Nobeli qand teorıy x ser "ekonomi u hreketi" gırot.


Tayın ıme:
1- http://www.nobel.se/
2- http://www.psy.cmu.edu/index.html

1. Piya Forumu, 18 nısan 2006
2. Wikimedia Zazaki
 

 

 

Philip Kotler, (1931-.)

Faruk Iremet

Vaten verni

Philip Kotler, J.D.A (Ju biyayenda devlet Amerika) dı niversitey Northwestern İllinois dı profesor ekonomiy bazariyo. O bı x profesorya x niversitey Chicago dı kerdo u ver y zi tıxtoreya x zi M.İ.T (Massachusetts İnstitute of Technology) dı ser ekonomi fıraşto. Dıma tıxtoreya x ya ekonomi serra, niversitey Harvard dı alımeya x matematiki ser vırazeno. Kotler yni wext dı nefs insanan ser alimeya x zi niversitey Chicago dı vırazeno. Weeynayenda wendenda nefs insanan zi qand ekonomi vırazeno u vano kı; "Tamam ekonomi ewro reqeman serdıro u ez wazena nefs insanan peydı biyara ekonomi ser *"

Philip Kotler ekonomi u bazaran ser zaf zaf mjaganey gıroto u ny mjaney zi biyo semed grwe gırotenda Kotleri. Yani zaf şirketi qin kerdo teori u zanayenda Kotleri u cı ze konsult ard kar. Kotler serdemaya zaf şirketan zı kerdo zay merkezi dı ca gıroto. Şirket kı beynelminen (enternasyonal) Kotler grweyayo u yan zi biyo zay merkezi zi ny;

1. IBM
2. Ford
3. Motorola
4. Bank Of America

Philip Kotler yni wext dı zaf niversitey welatand binan dı fxri tıxtor o. Nımune; Stockholm, Zrich u Paris. O yni wext dı dınya dı en veşi merdım do naskerdeyo. Teoriy cı "Praktik u stratejik bazarkerden" y dınya dı keno ekspert (expert) en mhim u y keno ekspert (alim) "Management Centre Europe". Teoriy Kotler ser bazar kerdenda fıkır u mal bı prensib disiplin alimey. No vatena disiplin alimey zi merdım şeno qand Kotler vaco.

Alim fıkr bazar kerdeni

Bol cayan dı vaten Kotler; "-Marketing is not the art of finding clever ways to dispose of what you make. Marketing is the art of creating genuine customer value. It is the art of helping your customer become better off. The marketer's watchwords are quality, service and value."** (Bazarkerdenı nino o mne kı merdım kerdena x r namey alimey vineno. Bazarkerdenı alimeyda iman ver vetenda, qıymet dayenda qand erinoxan o. Alimey, qand erinoxan yaremetey kerdena kı erinoxi rhetey x dest fin. Vatena sıfteyıni qand bazarkerdox noyo; qalite, servis u qıymet dayenı).

Philip Kotler, hirıs (30) sero ser bazarkerdenı semineri dano u ser bazarkerdeni zi vatey newey vıraşto/peyda kerdo. Nımune; "megamarketing, demarketing, socialmarketing, segmentation, targeting u positioning"***. (mega/zaf zaf bazarkerdenı, bazarkerdeni ra serbest kerdenı, soysal bazarkerdenı, sınor verdayenı,waştenı/hedefı, pozisyon/x r ca dayenı). Kotler bı serana bazaran dı bı ray ticaretiya xet vinayenı erzeno ju quncık u metode do newe roneno u y r zi vano; "Customer Relationship Management CRM" yani (Ekonomi dı gıraneya erinoxan) yani o zi yeno no mne (mana) ray newe ser waştenda erinoxan ronayenı. Teoriy Kotler ronayo u bı 4 qıseya yeno sınasnayenı o azi noyo; "pris, place, product u influence" (fiyat/qıymet, ca, mal u tesir/nıfus) ny fıkır u toeriy Kotler qand ekonomista ze incilo. Teoriy y newey zi vşri laqayan sero yani laqa mabn şaran dı u senin T.E (teknik enfermasyoni) medım şeno kar biyaro u bı no raya merdım senin şeno bazar newey akero qand kı mal x bıresno bazaran****. Qin kerden da Kotleri bazaran ser, en vşi bazar şexsi sero.

ı wext Kotler peydı bewneno hyat x y kari ser, iy vineno kı o zi bazari her tım vırn. Ver merdım i vıraşt qand kı iy x bıroşo u y r erinox peyda kero. Nıka bazar wuni nbiyo. Nıka bazar fabriqa dı waştena vıraştoxano. Mal ver kı bıvıciyo bazar waştena erinoxan pers beno u ra zi merdım fabriqayan dı i vırazeno. Yani weeynayenda iyan ser waştendı erinoxan hadıre beno. Bazarkerdoxi ekonomiy ewro şen hme erinoxan bı mal u iyand x memnun ker u bıres waştenda inan.

Kotler teorıy bazakerdeni yni wext qand pawutenda hq insanan, enstity mektaban dı mzeyan dı, sukan dı u welatan binan dı teoriy cerıbnayo. Bı kıtab x y "Marketıng of nations" vano kı vewt verni dı welati zi zeyd şirketana bıgrweyey. Gıraneya teoriy cı vırnayenda dewletan u welatan o*****. Kotler vano kı; "Welat zi şen zeyd şirketana bıgrweyey. Dewleti zaten bı serra şirketiy."

ıme:
*http://www.kellogg.nwu.edu/faculty/bio/Kotler.htm
** http://www.kotlermarketing.com/resources/philipkotler.html
***http://www.business-minds.com/article.asp?item=231
****http://domino.idg.se/cs/artikel.nsf
*****www.emeraldinsight.com/now/archive/1999/marketing/spotlight1.htm

 

 

 

Profesor Ekonomi Christian Grnroos

Faruk İremet

Vatey sıfte

Christian Grnroos profesor xızmet u laqa ronayenda bazar kerdeni niversitey Ticaret (Svenska Handelshgskolan) Helsinfors (Finlnadiya) o. Aliman ra jewo kı serey CRMi (Customer relationship management = Ekonomi dı gıraneya erinoxan) anceno o zi Grnroos o. O sistem ekonomi kı nıka zaf qıymet gno o zi model CRMi yo.

CRM laqay erinoxan o

Zaf alımi u zaney ekonomiy derhqd CRMi dı qısey ken u merdım şeno vaco; "CRM ıiyo?" (bewn, Faruk İremet; Piya Forumu, Ekonomi dı gıraneya erinoxan u Zazaki Wikipedia) Customer Relation-ship Management yani Ekonomi dı gıraneya erinoxan. Grweynayenda CRMi merdım şeno bı abırno hir xeti/xırubi;

1. Proses CRMi
2. İnfermasyon/Enfermasyon hq hreketan/organizasyon
3. T.İ (teknik infermasyoni)

O i kı en mhim u rıh proses CRMi yo, o zi hme qdeme dı arkerdenda infermasyoni yo. Hedef, qin/inanc erinoxan u şirketan veşi kerdeno. Yani hem erinoxi u hem zi şirketi infermasyon kı ma ra vıc no teber y r qin ker u bı na raya erinoxan u şirketan gırd bı x ya.

Vinayış Christian Grnroos wuniyo; "Bı raştey ez wazena merdım nvaco CRM, vetena qısey bı raştey zi zhmet o. Mı bı x nameydo newe daya cı u vana laqay erinoxan. iyo kı ez vana yni iyo kı merdım bı named CRMi ya formıle keno. Vaten mı qand hmına bı hetı vateni dı rhet yeno. CRM tenya qand şirketan n, qand erinoxan zi kar (qezenc) dano. Wext derg u hera dı hem şirket u hem zi erinoxi ny ira qezenc ken. Yani hım erinoxi, hım şirketi u hım zi grwe kerdox şirketi zerweş ben. U ı wext erinoxi vinen kı şirketo cı r qıymet dano, o ax y zi ze mşteri o şirketi dı her wext mal x erinen. Yani ben dayimi erinox".

İday Christian Grnroos, CRM şekl do fıkırkerden o (virardeno). Perspektif idare kerdenda şirketiyo/hreketiyo u qontrol kerdenda laqay erinoxan o. Yani bı na raya erinoxan qontrol kerden u zerweş kerdeno. ewtey kı şirketi her tım vırazan, bol cele hlkerdenda proplemi ercan erinen u na cele kerdenı zi erinoxan tatmin nkeno. Nımune; xırabeya tekniki merdım nşeno bı fın dı u bı celeya raşt bıkero. Qand kı merdım metoddo rınd bıfino x dest gerek merdım erinoxan/zay x memnun bıkero u waşten ina biyaro ca. Tenya hl kerden u problemi cser vinayenı qıym nkeno. Gerek merdım za u erinoxa bı cidiyeta meymen x kero.

Vatey CRM qand Christian Grroos yeno no mna;

- Erinox u grweyoxi daimiy (demırbaşiy)
- İnfermasyon alet grweyo
- Makine u rd (dukan) zi mesrefo.

Yani merdın şeno ny vaco kı, erinoxi her tım teqwiye niy, grweyoxi merdım qaporay ma yo. İnfermasyon zi makinay yaremeteyda mal vetenda mesref ma yo u merdım şeno her wext cı bıfırno*.

Christian Grnroos wuna vano; "Tenya qezenc amornayaenı u kamcin bazari kewt ma dest fıkıryayenı xapeynayenda x yo. iy mhım noyo kı y erinoxi y kı şirket ma dı mend u hla wazen ze erşinox ma hetı vınder en iy do mhimo. Erinox newey peyda kerdenı hım vayo u hım zi memnun kerdenda ina bol wext gino u zhmeto. En rınd cı y erinox ki ma ra hla şi erinen ma ina memnun bıker. Qand erinoxan en mhim servis, yarametey u xızmeto. Qıymet u qalitey mal dıma yeno. Her şirket u her mal vıratox gerek x ze şirketi xızmeti bıvino ".

Erinox kıhani her tım kar o

Grnroos vano kı CRM stratejiyo u tekniki hlkerdenda problemi niyo**. Wext ma yo newe dı T.İ (teknik infermasyoni) zaf iyan ser dı hkım keno. Zaf medımi zi ferq CRM u cwayışi virteli nzan u nşen pra bı abırn. Grroos y i qebul nkeno. laqay erinoxan qand bazar kerdena mali hme ira mhimo. Qand Grnroosi, mşteri/erinox her tım heqliyo, ı wext nehqozi. Erinox her tım erinoxo, şirket n, erinox qerar laqay dano. Ka odo bıbo erinox ma, yan n. Qand şirket en mhim o yo kı erinox cı y hetı bımano, qand kı merdım peyd erinox newey ngyro. Qand erinx newey gyrayenı mesrefdo bol vayo. Koleyox (uzman, araştırman) tez x dı van, ju newe erinox peyda kerdenı vizt u panc (25) fıni faytıro u ju erinox kı şirketi verdayo y newedera qezenc kerdenı hndı vayo. Eger merdım fıkr ny kolayoxan qebul bıkero se, gerek merdım erinoxand x r wahr bıvıciyo u ina her tım zereweş kero.

* http://www.callcentermedia.com/default2.asp?tree=2&doc=66
** http://www.se.cgey.com/asp/underpage.asp?textID=1060&mID=19


Forim Piya, 02 hziran 2006
http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/4034.htm

 

 

 

 

Welat welat namey pereyan

Faruk İremet

Şımado na liste dı namey pereyan u qod pereyan bıvin (qod qand panqayan o). y merdımi kı bı ray panqayana perey rışen mabn welatan dı gerek namey dwizi u qod perey piya bıd.

Welat/Dewlet

 

Namey perey

 

Kod

 

Afganistan

Afghani

AFA

Afriqay Veraroc

Rand

ZAR

Almanya

Euro

EUR

Angola

Kwanza

AON/AOR

Anguilla

Dolar Karibi

XCD

Antigua u Barbuda

Dolar Karibi

XCD

Arjantin

Pezoy / austral Arjantini

ARS

Arnawut

Lek

ALL

Aruba

Glden Arubi

AWG

Awusturalya

Dollar Awusturalya

AUD

Avusturya

Euro

EUR

Bahamas

Dollar Bahami

BSD

Bangladş

Taka

BDT

Barbados

Dollar Barbados

BBD

Bhreyin

Dinar Bhreyini

BHD

Beliqa

Euro

EUR

Belize

Dollar Belizi

BZD

Benin

Franq Afriqi

XOF

Berezilya

Real

BRL

Bermuda

Dollar Bermudi

BMD

Bhutan

Rupier / Ngultrum İndi

INR/BTN

Boliwya

Pezoyy Boliwya

BOB

Botswana

Pula

BWP

Britanya u İrlandiyay Vakr

Pawund İngilız

GBP

Bulxar/Bulxaristan

Lev

BGL/BGN

Burkina Faso

Franq Burkina faso

BFF

Burundi

Franq Burundi

BIF

ad

Fraq Afriqi

XAF

Camaika

Dollar Camaiki

JMD

Cebeli Tarıq

Pawund Cebeli Tarıq

GIP

ek

Koruna

CZK

Cezair

Dinar Cezairi

DZD

in/Sin

Yuan renminbi

CNY

Cumhuriyet Dominika

Pezoy Dominiki

DOP

Cumhuriyet Guinea

Syli

GNF

Danimarq

Kron Danimarqi

DKK

Dewl Vatikani

Euro

EUR

Dominika

Dollar Dominika

XCD

Ekwador

Dollar meriqa

USD

Ekvatoryialguinea

Ekwele

XAF

El Salvador

Koln

SVC

Eritre

Nakfay Eritri

ERN

Ermenistan

Dram / Rubel

AMD

Estonya

Kron Estoni

EEK

Etopiya

Birr

ETB

zerbeycan/Azerbeycan

Manat / Rubel  zerbeycan/Azerbeycani

AZM

Fas

Dirhem Fasi

MAD

Fiji

Dollar Fiji

FJD

Filipin

Pezoy Filipin

PHP

Finlandya

Euro

EUR

Fransa

Euro

EUR

Gabon

Franq Afriqi

XAF

Gambiya

Dalasi

GMD

Gana

Kedi

GHC

Giney Papa Newe

Kina

PGK

Granada

Dollar Welatan meriqa

XCD

Grnland

Kron Danimarqi

DKK

Guadeloupe

Euro

EUR

Guam

Dollar meriqa

USD

Guatemala

Quetzal

GTQ

Guinea-Bissau

Pezoy Guinea-Bissau

GWP/XOF

Guyana

Dollar Guyana

GYD

Guyanay Fransa

Euro

EUR

Grcistan

Lari

GEL

Haiti

Gourde

HTG/
USD

Herzogowinay Boşnaq

Dinar Boşnaq

BAM

Hindistan/İndi

Rupiyer İndi

INR

Hollanda

Euro

EUR

Honduras

Lempira

HNL

Hongkong

Dollar Honkongi

HKD

İndoneziya

Rupiyah İndoneziya

IDR

İran

Riyal İrani

IRR

Iraq

Dinar Iraqi

IOD

İrlandiya, Eire

Euro

EUR

İslandiya

Kron İslandi

ISK

İspanya

Euro

EUR

İsrail

Şekel

ILS

İsvire

Franq İsvire

CHF

İtalya

Euro

EUR

Japon

Yen

JPY

Ju Biyayenda Emirat reban

Dirhem JE

AED

Kamboya

Riel

KHR

Kamerun

Franq Afriqi

XAF

Kanada

Dollar Kanada

CAD

Kap Verde

Eskudo Kaboverdiano

CVE

Kazakistan

Tenge

KZT

Kenya

Kenyansk shilling

KES

Kırgistan

Som

KGS

Kolombiya

Pezoyy Kolombiya

COP

Komoreri

Pezoyy Komoreri

KMF

Kongo

Franq Afriqi

XAF

Kosta Rika

Koln

CRC

Kuweyt

Dinar Kuweyt

KWD

Kba

Pezoy Kba

CUP

Laos

Kip

LAK

Lesotho

loti

 

Letonya

Lats

LVL

Liberiya

Dollar Liberi

LRD

Libya

Dollar Libyay

LYD

Liechtenstein

Franq İsvire

CHF

Litwanya

Litas

LTL

Lbnan

Pawund Lbnani

LBP

Lksemburg

Euro

EUR

Macaristan

Forint

HUF

Madagaskar

Dinar Madagaskari

MGF

Makao

Pataca

MOP

Makedoniya

Dinar Mekedoni

MKD

Malawi

Kwaa Malawi

MWK

Malayzia

Ringgit

MYR

Mali

Malisk franc

XOF

Malta

Liray Maltay

MTL

Mauretaniyen

Ouguiya

MRO

Mauritius

Rupiyey Mauritus

MUR

Meksiqa

Pezoy Meksiqi

MXN

Mikronesiya

Dollar Emeriqa

USD

Mısır/Egypt

Pawund Mısıri

EGP

Moambik/Mozambik

Metikal

MZM

Moldavya

Leu Moldawi

MDL

Monako

Euro

EUR

Monxolistan

Tugrik

MNT

Myanmar

Kyat

MMK

Namibiya

Dollar rand Namibi

NAD/ZAR

Nauru

Dollar Awusturalyay

AUD

Nepal

Rupiyey Nepali

NPR

Niger

Afrikansk franc

XOF

Nigeriya

Naira

NGN

Nikaraguwa

Krdoba

NIO

Niue

Dollar Zelanday Newe

NZD

Norwe

Kron Norweci

NOK

Oman

Riyal Omani

OMR

Pakistan

Rupier Pakistani

PKR

Panama

Balboa

PAB/USD

Paraguway

Guarani

PYG

Peru

Inti & New Sol

PEN

Poleneziyay Fransa

Frank Afriqi

XPF

Polonya

Zloty

PLN

Portekiz

Euro

EUR

Porto Riko

Dollar Emeriqa

USD

Qatar

Rial Qatari

QAR

Qıbrıs/Cypiros

Pawund Qıbrısi

CYP

Qore, Vakr/Şimal

Won Qorey Vakr

KPW

Qore, Veraroc/Qıble

Won Qorey Veraroc

KRW

Reunion

Euro

EUR

Romanya

Leuy Romani

ROL

Rusya/Rus

Rubel

RUB

Rusyay Sıpe

Rouble Rusyay Sıpe

BYB

Rwanda

Franq Rwanday

RWF

Sahara, Rocawan

Franq Rocawan Afriqa

MAD

Samoa

Tala

WST

San Marino

Lirey İtalyani

ITL

Sao Tom u Princip

Dobra

STD

Senegal

Fraq Afriqi

XOF

Seri Lanqa

Rupie Sri Lankay

LKR

Şili

Pezoyy Şili

CLP

Singapur

Dollar Sıngapuri

SGD

Siyera Leone

Leone

SLL

Slowaqya

Korunay Slowaqi

SKK

Slowenyen

Tolar

SIT

Somalya

Şilling Somalya

SOS

Sudan

Dinar Sudani

SDD

Sudi rebistan

Riyal Sudi rebistan

SAR

Surye

Pawund/liray Suri

SYP

Tacekistan

Somoni

TJS

Tanzanya

Şhilling Tanzanya

TZS

Tayland

Baht

THB

Taywan

Dollar Taywani

TWD

Tht (Aday) Falklandi

Pawund Falklandi

FKP

Tht (Aday) Bouwet

Kron Norweci

NOK

Tırkye/Trkiye

Liray Tırki

TRL

Togo

Franq Afriqi

XOF

Tunus

Dınar Tunusi

TND

Trkmenistan

Manat Trkmeni

TMM

Uganda

Şhilling Uganda

UGX

Ukranya

Hryvna & Karbovanet

UAH

Uruguway

Pezoy Uruguway

UYU

USA/JB (meriqa)

Dollar meriqi

USD

Vanuatu

Vatu

VUV

Venezuwela

Bolivar

VEB

Viyetnam

Dong

VND

Xırwat/Xırwatistan

Kuna

HRK

Yemen

Rial Yemeni

YER

rdn

Dinar rdn

JOD

Yunanistan/Eleda

Euro

EUR

Yuxoslawya

Dinar

YUM

zbekistan

Sum

UZS

Zambiya

Kwaay Zambi

ZMK

Zelanday Newe

Dollar Zelanday Newe

NZD

Zimbawye

Dollar Zımbawi

ZWD

 

 

 

Heinrich Heine, (1797-1856)

Faruk İremet

O qıstas roşnayoxey o.

Nuştox her wext wahr wendox o. Zaten b wendox zi nuştox n beno. O kı nuştox keno wahr wendox zi vinayış ciy. Heger nuştox het wendayenan x niro wendenı se, ny r sebep ıi yo? Tabi tiya dı ez şena qıyas vinayışı x vaca u y ra zi rındey u xırabey a nuştox biyara zıwan. Laber, o wext qıstas mı ıi yo? Qıstas helbet nuş, mesaj nuştox u qalite y nuş o.

Dınya dı her roj bı mılyarana xezete u kıtabi neşır ben. Nina ra qısm resen wendoxan x, qısm zıwanan binar yen aarnayenı u qısm zi yen eştenı. Kamcin yen eştenı? O kı, n reseno his wendoxan x u kamcin yeno aarnayenı? Şıma do pers ker. Helbet o kıtabi kı, vinayış kı resayo wendoxan x u literatr dınyay r iyn do newe dayo u biyo zenginey a literatr dınyay. Zaten ser no esasiyet ser 1901 ra yo (ser 1901 dı nuştox Fıransız Ren Slly-Prdhomme Nobeli gırot) xalat NOBEL yeno dayışı. Tabi ze kı Jean-Pol Sartre vano; "Xelet Nobel zeyd kay qeek a no u no xelet, nuştoxi p ra abırneno. Yani, nuştoxi rındi u n rındi. Heme nuştoxi tenya ser i y n nuşnen u merdım n şeno nuştoxi u nuştoxey biyaro jew xeti ser". (1964 dı Komita Nobeli J.P.Sartre Nobeli r layıq vina, laber J.P.Sartre n şi Swd u xelet Nobeli n gırot.)

Heger Heinrich Heine wext Nobeli dı hyatı bıbyay, cı r xelet Nobeli bıday? N zana. Belki zi xelet n day cı. No zi niro no mana kı Heinrich Heine nuştoxno b wendox bi. Bı ekıs, o nuştoxndo ver wext x bi. Zaten wuni n biyay se Qıralyet Almanya, A.Hitler dışmen cı n biy u heme iy Heinrich Heine tomete (yasax) n kerd. Bı taybeti, Hitler cı ra hendı tersay kı ze kı ecrıhi ray cı ser vıcyay bi. Qand coy vat; "Heinrich Heine, riy siyayey a Almanya yo. Meşey şıiran almanya dı mırıikndo bıleyım o." Heinrich Heine sekerd kı bi riy siyayey a Almanya. Heinrich Heine şiiri, kıtabi nuşna. Kıtab cı y "Deutschland. Eın Wıntermrchen, 1844" (Almanya. Jew ıstanık zımıstani). Na kıtab dı Heinrich Heine Şiiri tuji ze isota nuşnayo. A tujey vek u zerya kapitalist Almanya veşnayo. Ser 1835'an dı tomet (yasax) bi. Şiiran x dı, şar x r wahr vıcyay, x n nımıt, sistemi r n bi qlp u qlp da heme ira zi n tepışt. Şairno (şayirno) gırd, b sınor bi Henrıch Heine bı fıkran x ya bi rayver bol nuştox u filozof Awrupa. Misal; K.Marx bol qıymet day y r, fıkran y r u enbaz cı y nezdi bi. Ser 1830 dı ı wext rema şi Parıs u wuca dı bı enbazan x ya bi u her wext bı Karl Marx a p vinen. Hıta K.Marx vaten x y "Diyanet qand şaran ze afyon o." Heine ra gırot o. Qand Nietzsche, Heine zeyd homa bi. Nietzsche vat; "Şair no heri gırd."

Sistem u kıhanparezi Almanya Heinrich Heine r vat; "Xayin, welat x roteye, dışmen Almanya" Heine, welat x heri nasyonalıst gırd Hıtler ra vşi welat x hez kerd. Bewn se vano Şair; "Hnd şıma, ez zi welat x hz kena. Qand a hezkerdenı mı hyat x ra 13 ser sırgun dı ravrnaya."

Şair zey d Heine vaten u nuş x dı raşto. Roşnayox o. Qand ıi? Qand kı şeno ne heqeya sistem welat x tehlil bikero u y mehkum bikero. Tabi no zi, tehdıt u merdeni ra n tersayena beno. Heine roşnayox o. Ze kı şiir x dı ıharxet ıharın dı vano; "Lnet biro welat mın o zurkerıni r," yanzi ıharxet hiryın dı vano; "Lnet biro qırali r - o qıral kı qand zengınan o!" Kamcin roşnayox Mabn Rojawan (ortadoğu) şeno iy wunasinı ser welat x vaco, yanzi b ters bınuşno. Kes n şeno. Şaro kı rıh cı dı koletey esto, her wext koleyo. Na tip roşnayox koley, welatan wunasini dı, her wext merdım şeno bıvino. Laber "roşnayox" koley, nuş u qariyer x dı zi koley. Qand kı ny, n şen lıngan d x ser dı vınder. Heine, merdım kı x r roşnayox vano, ina r nımuneyo. Heine nımuy roşnayoxey o. Heine qıstas roşnayoxey o.

Heinrich Heine, 1827 dı, bı kıtab x y "Bch der leıder" (Kıtab dri) ya resa xet x y kı kes n şa cı reso. Hozan Heine bewn se vat ser kıtaban; "Dort, wo man Bucher verbrennt/verbrennt man am Ende/ auch Menschen" (Wuca dı merdım kıtabi veşneno/ veşneno merdım pyniy heme iy)

Heinrich Heine ser 1797 dı maya x ra ameyo dınya u ım x suka Almanya Dsseldorf dı ze yahudiy (may u piy cı yahudiy bi) akerdo. Heine, hqq waneno u end serı zi dwawekiley (awuqatey) keno. Laber o dwawekiley (awuqatey) veradano u aktif dest bı nuştoxey keno. Ser 1856 dı Paris dı, bbextey dı, sırgun dı namey x kareno bdımey u x pey dı mirasan x u namey x y paki veradano.

Merdım şeno Heinrich Heine'y bı no şıir cıya dıha weş nas bıkero;


* ılagi

N kewno hrsi, destan ma ser.
ma roşen ver krsiy hirami, bı dından xij xijını.
Almanya, orşme y to ma bı hirayına gin.
Xılyayena hir fın lnetına, hira ken
Ma hira ken! Ma hira ken!

Lnet, o kı ma ser x homa hesıbneno,
ma y kamcini r isyan ken
serdeya zımıstani dı u roj vyşany dı!
veng bi, ma yaremeteya y pawıt-
o bı ma ya qırfi x ke u huwa vyşanya ma
Ma hira ken! Ma hira ken!

Lnet biro qıralir - o qıral kı qand zengınan o!
vyşaneya ma zi, qesbay cı y wuşkı nermı n kerd.
Groş ma y peynyın zi ma ra trawıt
u dıma, ze ktıkana ma dano ver gleyan
Ma hira ken! Ma hira ken!

Lnet biro welat mın o zurkerıni r,
ze kı ma gırdano tenya zeyd koleyana
wuca dı vılıki n resayeyı pay ken
u şami y kfıkını dano bı kermaniya
Ma hira ken! Ma hira ken!

Hirami veng dano, erbab silehi gyren
ma hira ken, vira ken şan u rojan,
tı Almanya y kıhanı, orşme gıroteyena to.
Xılyayena hir fın lnetına, hira ken
Ma hira ken! Ma hira ken!

*ılagi: Hirami (Dokumacılık)
ılagey: Hiram (hirem), rateyen, tenen ra, (dokumacılık)
ılag: Dokumacı

Neue Gedichte (şiir newey), 1844. na şiir Swdi ra ameyo aarnayenı

1. Piya Forumu, 03 glanı 2006
2. Wikimedia Zazaki

 

 

 

Şair Swdi Nina Sdergren (1924-....)

Faruk İremet

Nina Sdergren, 1924 dı, suka Swd/İsve Gteborg dı maya x ra biya. Sdergren tım u tım xezetey Swdiya GTH dı bı named Ekos Nina nuşnena.

Sdergren, 1946 ra yo kı zewıcyayeya. Mrdey cı Sigfrid Sdergren resam do zaf sınasnayeyo (yeno naskerdenı) u y tht (ada) İsvei land dı cwen u wext wext zi Kongo, Cezayir u suka Swd Stockholm dı manen.

Sdergren, hem şairey u hem zi mualimey kena. A qand qeek werdiya mulalimeya şiiri u edbiyati kena.

Sdergren, hta nıka şeş kıtab şiiri veta u kıtaban cı hta nıka hir hbi mjganeya şiiri gırota. N mjganey ra ju zi Akademiy Swd o (Akademiya Swd her ser mjganeya Nobeli vıla kena). Mjganeya kı Sdergren gıroto mjganeya Nobeli nıyo Akademiyo.
 

Otel *Sun Wing
Amfitiyatro dı wendenda şiiran

Ame pısing do npawute
**Esterad'i seri ra
ı wext o erciyaye y Zaza
Grcistan ra
wend şiir
o iyo kı, şiir x ra pawut
"Şiiro wazeno zeryay
u ju fın zi zerida glı"
lıngi pra abıryaye
şiy pısinger
ser rdı varanra hi biyaye dı
bı kibira u poık cı muyın
tersa epıkan ra
vıcya teber
bı vaten do peynyın;
Şiir wazeno zınci u poıki.

Frfattaren, Amor 7, ser 1996: Frfattaren, pserok da organizasyon Ju Biyayenda Nuştox Swdiyano.

*Sun Wing Hotel: Rhodos dı namey d otl.
**Esterad: Sney (scen) tiyatro.

Farim Piya, 01 hziran 2006 http://f51.parsimony.net/forum204355/messages/4006.htm

 

 

 

Gerek sistem Tırkiye biro vırnayış

Faruk İremet

Bı insiyativ Gorbaov a (Gorbatjov) 1991 dı

1- Glastnost (akerde biyayenı) u
2- Perestroyka (bı newe de ra vırazyeyenı - neweyey) ame vıraştenı. No newe ra vırazyayenı bi vıla biyayena Sowyet u bi jew biyayena Almanya y 3şiwar (bat) u Almanya y rojawan, bi vıla biyayenda pakt Warşowa y eskeri u bi serkewtena, whr welatan Baltık (Estonya, Letonya, Lıtwanya).

1989, cizre y 4(atol) Malta dı Gorbaov bı Bush a end qerar r newey gırot, ny qereri bi gami sıfteyını, bı na gami ya 5l ej wext serdan u bi noxteyno bahdoyını.

Lej dınya y dıdın dı Sowyet dı nezdi y 40 milyon şar Sowyeti amey kışten. Hezaran a suk, paytax, fabriqay u endustri y gırdi peyd bomba varanan xılyay bı erda jew bi u no bi sebeb xılyayışa ewro zi. (Yan zi sebeb p ameyena Malta1989.)

Gorbaov vına, ekeonomi y Sowyet nezdi y xınıknayeniyo u n waşt kı nime y ekonomi y Sowyet bıdo modernize kerdena sıleh u eskeri y Sowyet, waşt gıranya welatan rojawan (doğu), hereket lejwanan welatan bındestan zi Sowyet ser ra werzano. Qand co zi arey Sowyet vıla kerdenı dı di. Noxte y dı Gorbaov tehlike y i y kı Sowyetı bıbya y sebeb lej miyan d Sowyeti vina u n waşt kı no n weşey xu bı aarno lej miyan d Sowyeti. Qand kı Sowyet n teqo u ny ra zi Rusya xasar n vino u n bo sebeb lej dınyay hir. (Kı no tehlike est bi. Lejno miyan Sowyet, qand emperyalıstan bol muhim bi. Lejno wunasin ze bazar r sıleh rotenı şay biyar kar. Yan zi yaremetey bıda y, welatan miyan d Sowyeti. No zi Sowyet şay ecız bıkero u no semed şay bıbyay semed lej dınya y hir.) Qand co zi vıla kerdena Sowyet, qand Gorbaov bi rayn do mutawazi u bi menfeati. No menfeat; Menfeat Rusyay bi. Cay Sowyeti U.N (Unıted Nations) - 6K.W (Kom Welatan) dı u bıbyay whr silehan Sowyet... Xelet Bi? N. Beno zi "E". Laber iy raşt est bi o zi no bi kı; Flrt welatan rojawanı (doğu) bı welatan şiwar kapitalistan heta ı wext dom bı kerd u Sowyet ny welat rojawan heta ı wext wari bı kerd?

Eger ez ny i qand Tırkiye bıfıkıri ya se, bıda phetı se o wext ez vinena kı, hal Tırkiye, lej mabnd Kırdan u Tırkan dı, kemaseya demokrasi heme qıruman d tırkiye dı qulndo b bın akeno. No zi ekonomi y Tırkiye dı texribat, kulno b derman akeno. Eger ma kemaseya demokrasi u ekonomi y xırab bigir ıman ver se; hal Sowyet u Tırkiye zey d pyo. Laber merdım ı i şeno vırazo? Faşızm Tırkan, nasyonalist biyayena Tırkan ameyo hed cor, tiya dı pers mı no bo; Tırkiye dı perestroykay r (bı newe ra vıazyayeni r) pwistey esto? Ez vana e. Hem zi ecele. No newe ra vırazyeyena sıstemi biro ca.

Ez wazena fıma doş ba ser Sowyet, lej dınyay dıdı. Lej dınya y dıdı dı, 7bıkolan awrupi y şiwari Vat; "Sowyetı 8-9 milyon insan ameyo kıştenı." end ser ver zi (mabn 1992-94) istatiskno newe zi vunasin vat; "Wext lej dınyay dıdı dı Sowyetı 20 milyon merdım ameyo kıştenı/merdo". Tabi no bıkolaney bıkolan Sowyet n bi. Komite y Merkezi y Sowyet n wazey kı xesaret xu eşkere bıker. N waşt kı welatan emperyalist, şiwari hal inan, b taqet mendayeya inan bızano. Sebeb ny i zi, wext lej serdı dı, Sowyet n waşt welat nyari hal Sowyet bızano. Labr dıma perestroyka u glasnost bıkolan Sowyet dest kerd bıkolanya ser istatiski y lej dınya y dıdı u iy newe veti ver ıman. O zı no bi kı lej dınya y dıdı dı 40 milyon şar Sowyet ame bi kıştenı. Nıka tiya dı wazena pers xu pers kera; Heta nıka lej mabnd Kırdan u Tırkan dı heta nıka end merdım ameyo kıştenı? U ekonomı y Tırkiye endı hesarat n leji ra vinayo? endı dew Zazayan, Kırdan ameyo veng kerdenı? end mılyon merdım, famılye bıyo macir? Ny Kırd zi n zan, ny Tırk zi n zan. Tırkiye gerek polıtıka y xu bıvırno. Politika y no newe kar biyaro, yan zi 8mabn rojawan dı bın vıni biyayena xu r, name y xu bınuşno.

Qand kı politıka y Tırkiye, ver şaran bındest dı iflas kerdo u nefes xu y peyınyını (bahdoyını) gino. Gerek politika y Tırkiye kue y tengan ra bıvıcıyo duzı/mydanı. Tabi no do senin bo? Mecbur manena no persi pers kena..

Tırkiye dı Kırdan gerek welat xu bigir, welat xu vıraz u ı ax no gam biro eştenı se, hal Kırdan mabn şıwar dı sebo? Kırdan bı serbesteya xu bıro ı qedema? Yan zi mantıq no wunasini bıd ma ver; "Heta nıka ma bındest bi. Welat ma bıbo, hıma senin bıbo wuni bo. Ma bın destı bol mendi, ma ema zi şen ser y ma dı b u seken wa wuni bıker." No fıkrno bol ewto. Bın dest ra vıcyayen u bın dest kewtenı kar ınsanan niyo. Hele no vaten, fıkır kar merdım zane n bo.

Endam biyayena Tırkiye J.G (jewbiyayeya gumrıki), K.A (kom Awrupa- kı no do zi biro qabul kerdenı) u serbest biyayena Kırdan dı (2) persi vecen ma verni;

1- Tırkiye, bı endam bıyayena xu ya mabn Tırkye u Kırdistani dı hıdud no derg banco. O ekonomi kı şıno Kırdistan u şıno eskeri, ina banc het rojawa y Tırkiye. O wext rojawa y Tırkiye biro norm K.A u no do rojawan Tırkiye dı bıbo rehetya ekonomik, reheteya teknik u reheteya demokratik.

2- Hal Kırd- Kırdistan sebo? No pers hendı zehmet niyo kı merdım b cewab verdo. Kırd-Kırdistan K.A ra duri bıkew, bıkew vırar da khanparzeya İran, peyni mendayeya kultur Ereban u bıb zeyd qeekno ver şıt. Ne İran, ne Erebi aw n d kok da dara Kırdistani. Bı ekıs ına do na darı b awı verad kı na darı wuşk u palax bo. Hendı dest ina ra biro, ina do bı namey muslumaney sere y insanan cıker. gerek merdım vira nkero kı, Tırkiye dı n, Kırdistani dı muslumaney sere y xu gıroto u şıno Ver mıslımanan hal Zazayan ( Elewi), Asuriyan, Ermeniyan u.a.b do sebo? ma ze Zazay bı no khanparezeya mıslımanetey n wazen jew b, şirik b.

Tiya dı hem Zazaya r, hem Kırda r, hem zi Tırka r vazife y no enternasyonalist (beynelminel) kewno, o zi no yo kı; Bı roşnavir r miletan kı bındest Tırkan, bı roşnavir r Tırkana bir phet. Qand kı Tırkiye dı faşizım, diyenet, kıhanparezey bol verni şiyo. Heri muhim noyo kı nina merdım bıdo vınderdış. Partiyan ze R.P (Parti y refah) Tırkiye dı %20, M.H.P %8,5 rey gino, no yeno ı mana? Yani R.P beno partiyno jew emin, no zi xelet eskeri y Tırkan o. Tırkiye dı rejim kewno tengasey se, eskerye kar sivila gino xu ser u inqlap vırazeno. İnqlaban her wext hemver epan ameyo vıraştenı. Bıno esasiyet ep peyniy hir inqlaban zeif kewt. No zeif kewtenı bi quwet biyayena faşistan u kıhanparezi. Yani rey epi şi hereket mıslımana. Qand kı, hereket mıslamana, bi alternatif sistem Tırkiye. (Tabi bın ra zi no hereketan eleqa y xu bı sistema zi n cıkerdi.)

Heta nıka ezyet sistem Tıkiye ser epan n werışto. Zindanan Tırkiye dı, roj ınyo kı işkence nino kerdenı. Hefte y sıfteyın1996'ı bi sere hewadayena gırotey siyasi. N insani siyasi heq xu y insani wazen, wazen zey insana bir qabul kerdenı. Sistem sekeno polisan xu, esker xu, sadistan xu rışen ser n gırotey. Heta koti no do şıro? Heta sistem iflas kero. Heta demokrasi bı kewo heme quruman Tırkiye.

Tırkiye dı faşizım verni şıno. ep kewno tengaseya vinayış u idoloji y xu dı n şeno xu newe kero. Zindanan dı sere hewadan, ray demokrasi wazen bı no şıkla aker. Ekonomi y Tırkiye her roj kı şıno beno pu, eskerye heme i gıroto xu dest, o do sebo? O do inqilab do newe bo. İnqilab sivil ame vıraştenı, no seıman dı derbe y do newe gam xu eşt. K.A inkilab eskeri n wazeno u qand iy wuni zi va; "N". Laber dewlet Tırkiye y r zi are vina. Polisi, eskeri kıhani kewti parlemento. O do sebo? Her şıro, o do xırab bo. Tırkiye dı heme partiyan sistemi ameyo cerıbnayenı. Laber Tırkiye dı tenya demokrasi n ameyo cerıbnayenı. Nıka wext cerıbnayena demokrasiyo.

Tırkiye dı her demokrat, her roşnavir gereg siy vera do ser xerc demokrasiy Tırkiye. Demokrasi, ray tenya u sıfteyın o, xerc "bıra" biyayenı dı. Mozayıx Tırkiye dı, mıletan binan zi na rengan ra, xerc na siyan ra jew o u no hesiyet Anadoli yo. Laber, labirent mabn rojawan, qand heme şaran Mezpotamya zindan o. Sebeb ny zi diktatori, kıhanparezeya mıslımanani, kolonyalisti, barbari u emperyalisti y.

Qıse y mın o pyni no bo; Tırkiye dı demokrasi, heta heme şaran mabn rojawan heq xu y ifadey şar biyayenı u mıli biyeynı n giro se, no des zindani mabn rojawan dı nino werzayenı. Ez bawer kena kı, qebul kerdena endam biyayena Tırkiye K.A, Tırkiye dı bol iya bıvırno. Bı ray Awrupa serbestey, demokrasi biro Tırkiye. Ze şıma zı zan kı, ı wext medım vano; " Swd" merdım otomotik demokrasi y Swd fıkrno. laber Swd dı zi heta end seran şar (Samer) est bi kı, n şay zıwan xu qısey bıkero. 8' mengda ıle y sıfteyını 1996 dı, K.A qerar gırot u Swd r vat; "Gereg şıma heq şar zıwan ina Swdi niyo bıd" u qand ny zi qerarrno taybeti vet. ı wext K.A ra qerarrno wunasin bıvıciyo se, o dewlet miyan K.A dı r mecburiy na qeraran biyar ca. Tiya dı ma r vazifey gırd kewno. O zi noyo kı, gereg ma zi veng xu berz ker, bı welatan K.A u bı şaran inan a bıb verni. No zi şans ma yo heri gırdo. O qerarr Awrupa ewro qand Swd bi, beno kı meştı zi qand Tırkiye bo. Tırkiye mecbur biro vırnayış. Ny i Tırkiye buwazo, yan zi n wazo, o do bıbo Sowyet bı quwet xu ya, bı xışm xu ya senin ame war, Tırkiye zi bı şekl İmparatoriye Osmani biro vırnayış, heta heta belki mabn rojawan dı name y xu newedera bıvırno.

1. KORMİSKAN-Blten, Amor 3, 1996, P.53
2. Piya Forumi, (04. Ekim 2005)

 

 

 

Qand ıi magazino newe

 Faruk remet

 Zıwan Zazaki dı newe newe magazin u xezetey vıcn. No iydo zaf muhimo. Heta nıka xezete u magazin kı vıcn bı kar u hewıldayena verniya şar x ken roşnayi. iy en muhim noyo kı gere magazin u xezetey Zazaki pra duri nkew. Heme waştenand x dı, ray newey pmısn. Beno kı ma KORMİŞKAN iy zaf nzanb. Labır o iyo kı magazin u xezetey may bini zan gere mar bıb wenzane (mualim). Bı no şekıla ma şen yarametey bid p. Eger ma, şaşeya inan bıvin, ma inan r vac u yarametey bıd cı. Xezete, magazin u kıtab vetenı raştey zaf zehmeta. Ma ny rınd zan, qand coy zi ma bı ideaya gırd qısey nken. Bıno şekla merdım heme i sero beno zanon (uzman) u kewno ser. Zıwan may kehani bı heme şekla wazen vıni ker, gere ma ny bıvin, gıraneya x bıd ser u nverd.

 19.05.1995 dı suka Almanya, Manheim dı "Vyve Kıtaba" bı, na gamda zaf weşı bi. Gere iy zey ny wşi tım bıb kı, kltr ma biro sınasnayenı. Kltr u zıwan cay dı şar biyayena. Şaro kı kltr u zıwand x ra duri kewto tarix dı vıni biy. Qand ny zaf nımuney est. Afrika ra heta Latin Amarika merdım şeno nımuney bıdo. Kolonyalizım seni şidet kar ardo u bı o şideta zi zıwan x mısnay şard bındestan. Eger ma nwazen bıkew o rewş gere ma zi gıraney x bıd zıwan u kltr d x ser.

 Beno kı zaf merdımi bı reaksiyon do tuj nişan bıd u inan r tal biro. Ma inar iy nvan u zeyd inan zi tepki nişan ndan. Heme şari gerek fıkır u waştenand x dı serbet b. Kes kesi bı zor a nşeno tepşo. Eger şar bı wazo teniya kar bıkero, gere no heq, heq inan bo. En iyo muhim noyo kı ma ze tırkan, ereban u raniyana nfıkıriy u ze inan nker. Dışmen ma ımsuro u wazeno ki, ma bikew p gan u p tarix ra werzan, tarix dı nimuney wunasini zafiy.              

 Mabn Ro (Fırat) u Dijle dı zaf kltri vıni biy. Ma Zazay wazen kı bı bırarina bırarand x y Kurd, Asur u Ermeniyana piya hemver dışmeni vınder. Bı inkar u ımsureya iy hal nbeno. B jewbiyayenı, o kı vıni bikero fına ma y. Zazaki diyalekto, leheyo kar kesi niyo. O kar Zazayano. Zazay ze miletı şen qerar x bı x bigir bı x bıd. Ma KORMİSKAN'ıji do zıwan u kltrd xo ser o bıgırwey u bı zıwand xo ya bınuşn, derd u kulan pize u zerida xo bıd teber u biyar zıwan. Ma qerar xo dayo kı ma bı zıwand xo ya bulten xo vej. Heme zalımey, zordarey u tehditan r sney ma akerdeyo u ma mecbur niy kesi r hesab bıd.  Kes kı wazen hesab persker u ma ver o bend b, wa veri şır dışmend xo ra hesab persker, bahdo bir ma ra persker.

 Hewıl bıdı x. Zıwan x bımısı, bı zıwand x ya bıwanı u bınuşnı. KORMİSKAN x zi bı sınasnayenı u wendenı. Ma y zıwan x r whr bıvıciy

1. KORMİSKAN-Blten, Amor 1, 1995, P.32

 

 

 

Zeritenık
 
Faruk remet
 
-1-
 
ı ımıy
dı sıyayeya por d to dı
arweş şanı zerıtenık
no ı xezeb o
qesba camerd n welati
xırxızeya şan mın o tariy xori dı
ı fixaniy
fixani, tenya biyayen.
Tenya biyayena fışıng to yo enbazo.
 
Tı mı ra pers kerd
mı ra cevab pers to b zıwano
b zıwano ay desti gırdaye
kamcin name bıda cı?
Namey ny i ıiyo?
 
-2-
 
Ma vızr nbi
mı a cınya serd pırdı vinaya
por cı bı vaya
reng konstner vıraşt
ıık cı
werden...
vyşaneya qeek ay bi.
 
Fixan,
fixan a zerida yaran...
hezaran bi
nımnayena id xeribey bi
o zi, ze vewrda tozanı
ma ra dri pera
perayena
haln
koy zerıda dırbetına tenya biyayenı.
 
-3-
 
Bejn to ya şermiyaye,
şermayey ımand mı dı
ıman mı
ze rengand konstnerı
dest ndaye
ne zi leymın bi.
 
Hey delalo, welatı bındest,
serehewedayena zerida mın a kehan
newe biyayena zerida mı
ka, koti dı mend
pl nımnayeya qelema mı?
Tırba cı,
tırba komutan şehidan
komutan dardabiyaye
dı bınd azadiya kıhoya azmını dı
Xu nda dest
arweş şewa zeritenık

1. KORMİSKAN-Blten, Amor 1, 1995, P.32
 

 

 

 

Suro

Faruk İremet

 Ver heme ı mı waşt kı yr derd u kl x vaca. Labır ey  qe goştareya mı nkerd u ser o jı mı ra ecız bıbı. Ez zı x ra b teqet mend bıya. Lo ma k goşdareya hş derd mı kerd. K waşt kı, mı hetı roşo u raya raştı mı mısno, nışan bıdo. Ez ronıştı bıya u n ıyan ser o fıkıryay. Ez tıp u tenya bıya . Kye dı, kes mı hetı ını bı... Kes ın bı, labır mı waşt kı bıqıra...Mı waşt kı gunı u derd x, zered x y klını ra veja u berza teber. labır mı nwaşt kı bar x y gıranı berza qolınc u mıld jewnad bını ser. Ax kl mı, kl mı zaf gıran bı.

 Suro, tenya ronışt bı, derd u kl x fıkıryay. Ey zana y kı, o heme derdan x dı b enbaz bı. Ey zanay xerıbey dı enbazey u dostey merdı bı u xem   kesı n bı. Suro, heme ıy kehanı, famılye, dost bırayan x fıkıryay.  Suro emşo tenya bı. Dost cı cıxare u qedeha cı bı. Qedeha cı veng n bı...Qedeha cı awda şrı ra pırr bı. Keyd cı ra boya şamı u araqı amey. Kye cı ze adır kewt ımand cı ver. Suro kyd x ra ecız bıbı. Waşt kı kye re bıvıcıyo teber, şıro x r end enbazı bıvıno u bı ınan a weşey u nweşeya dınyay bıvıno. Tehlıl x y dınyay ser, ınan r vaco. Suro fıkırya u fıkırya "Ez kamı r telefon akera, kamı r  nıyakera?" N, n, kes ın bı Suro cı r telefon akero u teorıy x y dınyay ser, analız x y felsefı ser akero u mınaqaş cı bıkero. N, n kes ın bı. Labır ey fına telefon werzana u kewt reqamand telefonı ser. Bı gıştan d (telı)  x ya reqam telefonı vılynay. Xerıbey dı zerıda cı dı kldo bol gırd bı. "Ka wext ma y şrey? Ka wext ma y camrdey? Ka, kam ma sınasneno? Tıya dı ma kamı y?"

 -Elo maya mı, ez Suro. Elo maya mı veng mın o yeno to?
Telefon dı veng weş nıyamey. Xırxıra telefonı  zehmetey vet. Qıse kerdenı zaf zehmet bı. Qand coy, Suroy veng x kerd vşı u qıra.
-Elo, maya mı rıh u gan mı, tı senına? Elo, hı vacı e...e...e... Ez zaf rında. Şıma senın? L, e...e...e...Mı va tı senına u mı va, ez zaf rında.

 ım Suroy hersan ra pırr bıbı, nşaye kı qısey bıkero. Qesba cı dı adıro sur, kılı (alaw) tepışt bı. Tıya dı kes kesı r dost,  enbaz nbıy u nvıcyay. Tıya dı tenya dışmeney u pızesıyayey estbı. Labır Suro'y nşay bıyaro zıwan u marda x r vaco. Derd u hesret maya cı, cı r besıbı. Suro'y nwaşt kı, maya x bard tewatenda janand x bındı verdo u a zı şırık derd u kland x kero. Qand kı derd u kl ay x ra ay r besı bı.

 
-Suro, lac mı maya to, to r qrban bo. Tı senın lac mı? Tıya dı enbaz to van Suro xınt bıyo. Suro har bıyo. Lac mı estuna keyd ma, vac lac mı derd u tewetanan x marda x r vacı. Dost merdımıyo en nezdı maya medımıya. Vacı lac mı, vacı mı r derd to ııyo?
-Maya mı...Qrban ımand to y sıyayan ba. Ez raşt vana, ez zaf rında u qe derd u kederd mı zı ınıyo. kam to r ıyan vano se, o heywaney keno.
Pıze sıyayey keno u ma nanceno.
-Ez nzana, mı wunı aşnawıt u qand coy mı waşt kı to dı qısey bıkera.

-Maya mı, ma ıydo wunı bıbo ez to r nvana. Maya mı ez nşena vşı qısey bıkera. Tı zana telefon tıya dı zaf gırano u ez bı x zı bkara u quwet mı ınyo veşı qısey bıkera.
-Lac mı estuna kyd ma, weş bewnı x ra u qe ıy zı x r derd mekı.  bıray to u way to zaf rındıy. Selam cı to r est u zaf selamı ken.
-Maya mı selam mı zı ınan r u enbazand mı hemını r est. Selaman mı hemını resnı, elbet roj ma do p bıvın. O wext do bıvın kam xınto.

 Suroy tlefon gırot hrs ımand x wşk kerdı x r, dınyad x r xeber pısı day şı het mıtbaxa ver honıke (bzdolabı) akerd x r bırayda serdı akerdı, ması ser ra cıxarey x y "Look" ra cıxarey vet bı adırge d (aqmaq) x ya vıst acı. Cıxare y x y derg ra dndo (dman) derg ant zerey x bı ey a roşnayı kerd. Dıma dn fek zıncıda x ra verada teber havay mıyan dı dn vella kerd. Suro fıkırıyay... Suro bhal btaqet bı. Maya cı, cı ra hal cı pers kerd. Enbazan cı heqd cı dı ıy xırabı resnay bı welat cı. "Enbaz... May warda  enbaza n.. k (n..)yo namst ınan kı, tıya ra tlefon aken kyı r van ez xınt bıya. Namst hemın n.. Ez nzana n mı ra ıı wazen.
Mı sekerdo Homa." Suro destan x akeno het homa ya; "Vacı la Homa...Mı sekerdo." Homa cı r ıy nvat Homa ra veng nvıcyay. Homa bveng bı. Ney zı Suro hrs kerd. Qand ıı Homa cı dı qısey nkerd. "Homa veng mı no yeno to. Mı kesı r qzılqrt nvato. Homa, mı r cevap bıdı." Homa fına bvengı bı. Suro fına hers bı. Suro no fın Homa ra ecız bı. "To zı paştı nd mı u mı r qeleşey kerdı. Tı zı neheqey ra hez kena."Suroy bı Homad x ya qısey kerd, tlefonı dapıro labır Suro nwaşt kı cevap bıdo. "Enbaz mı gyren mı. Namst enbaza n.. Tlefon ken keyd mı r u heqd mı dı qısey ken. Ez xınt bıya. Xıntı marda şıma n.."

 Suro dapıro şı weded (oda) ronıştenı dı cılı sero ronışt, bıra cıxare dest cı dı bı. "Bıra ez qe bıra hez nkena. Qand ıı mı "cın"ı heme şımıtı. Bıra hemaleya. Bıra." Suro cad x ra werışt şı het kıtablıxıya wca ra albm x y wney (resımı) ardı. Suroy nşay lıngand x ser vındero. Helı-helı bıy. Emşo Suro ze fıtıl serweş bı. Suro wney albmı akerdı mıyand albmı ra heme wney vetı teber tayd cı dırnay, tayd cı zı xo dest qat kerdı eştı  masa bın. Tenıya hır  wney nırnay neştı. zı veraday  ması ser. Jew wne keyd cı bı, jew waştıda cı bı jew zı ey enbazand cı bı. Wext koyan kepıran. Wext lejı heqı gerılatey. Wne dı bı enbazand x ya gowendı ant. Tay enbazand cı destı zı keleş bbextı, kozıkan dı nobetı tepışt. Hemını Suroy ra hezkerd. Suro qand ınan zaf mhım bı. Labır nıka qıymet y ın bı. Cı r vat xınt. "Ez xınta hı, pıy şıma maya şıma xınto. Sıpey herıno. Hı, ez xınta." Tlefon fına dapıro Suro nzanay cevap bıdo yanzı ndo.

 
-Hej, det r Suro.
-Hej, det r Suro. O ııyo Suro. Heta nıka to qe Swdı cevap nday. Verı to vat "Selam ez Suro". Nıka Swdı qısey ken. Nbo nbo tı xınt bıy. Veng to zı wnı weş nıno. ıı yo tı fına şımen? Keko şımıtenı rınd nıyo. Meşımı keko, meşımı. Bew tı do xınt bıb. Bew ez to r vana, dıma mevacı kı Mehmedı mı r nva. Veng mın o yeno to.
 Suroy nzana y kı ıı vaco. "Xınt. Mehmed zı vano ez xınt bıya. N mı ra ıı wazen. Mı nınar ıy nvato. Mı herd nınan r o nvato. N mı ra ıı wazen."
 -Elo Suro veng mı yeno to.
"Mehmed, enbaz mı no kehan. Ma  koyan ser o pıya bı. Mı  end fını o merg ra reyna. Ql ktık mı bı. Her wext mı r vat; (Vacı qomtan mı) nıka zı mı r vano tı xınt bıy. No senıcesaret keno,  mı r wna vaco."
-Elo Suro veng mı no yeno to.
-Veng to yeno mı. Mı aşnawıt, to mı r ıı va. To mı r va xınt, wnın. Xınt dı marda to n.. fına mı r tlefon mekı, tamam.

 Suroy cewab enbazd x npawıt tlefon gırot. Tlefonı fına dapıro labır Suroy nwerzana. Suro zar-zor werışt lıngan ser şı mıtbaxı honıke ra x r bıra ardı. "Mı r van xınt" Bıra cı dest  dı vıcya balkon.

 Ky Suro qat pancan bı. Balkon cı gırd weş bı. Zere dı tlefon day pıro. Suro balkon dı heyalan mıyan dı bı. Pıy cı  ser veror merd bı ey pıy x ndı bı. Cay tırbda cı zı nzanay. Enbaz cıyo en nezdı sotek ver new rojan  kue dı bı lacd apd cı y delalıya pıya amebı kıştenı. Ax delalo, to senı şa mı tenıya verad no dınya dı. Ax  bıray mın o delal. Ya tı enbazo ercıyaye. Ya tı sotek. Ax...Axxx.. Suroy, nşay  lıngand x ser o vındero. Ser cı weş bı    

 -ll-

 Bı hşa bi. Tenya, b veng U sokır. Kesc ın bi. O tenya x n, embaza x zi fıkıryay. Ma nıka n bi, p hetı bi. Bı ıman hrsi pr bewnay. ı ax amey p het, heş u keder ina b heş veraday phetı. O ax derya, koy u kerey goşdarey nkerd, n hesyay qirin u b vengeya ina. ina, bıbi parey naturi. Zey heran, zey daran, zey awı ina bıbi mal naturi. Kes nşay ina cay x ra werzano, bı abırno.

 -Mı fam nkerd, tı qand ıi şır? Ma bes niyo ez to hetıra, rojneya ım mı. Meşo...Qrban to bena, meşo. Ma tı nşen, tenya vın goşdareya mı bıker? Tenya vın... Ax dılo, ax dılo, ax homa tı ı heşi veredan pizey merdım...

 ım cıra hersi rıjyay erd. Erd olı, bı hrsn ıman eya kewt şehwet. O zi ny zanay u vinay senin erd bı hersn ımn cıya bıhal biy. Erdı zi qeek wazeno, erdı zi wazeno qeek vırazo. Vırazo kı qeeki bıb whr erdan.
Bıb homay hinsanan..

- Ez raşti zi xint biya. Eger ez xint nba qand ıi enbazan x r xeberi pisi dana. Ez xinta... Ez xinta. Kam xinto? Ez xinta. Neheqey bi raştey, qand ıi mı Mehmedi r xeberi pisi da? Mehmed heneki hez keno. Ez zana o ehlaq cı y henek esto. Ma mı bı x bı ya henek kerdo. Qand ıi mı zerya cı ıkne? ı heq mı esto zerya cı bışıkna? Gere ez telefon y bıkera u zr x bıwaza. Bı namey homa, Mehmed xırab niyo... Gere merdım hemver enbazan x wuni nkero. Merdım qıymet enbazan x bızano. Eger merdım qıymet nzanıbose merdım tenya maneno. Labır ez bı x tenya biyayen ra n tersena. Tenyatey mır daha weşo. ı wext hinsan x tenya his bıkerose beno tenya. Ez tenya niya. Zaf hinsan mı hezken u zan ez kama. İna zan ez kama. Labır ez bı x zana kı ez kama? N ez nzana.

Suro, fıkıryay u hal x ra qe kfweş nbi. No heme hereket u qıseyand cı dı x mısnay. Set miyan dı wext rafryay set dıws (12), biy set vızt u ıhar (24). Rojamor (teqwim) roja, sera u menga vırnay. Suro vına yni cay x dı bi. Qand Suro, qe iy namey vırnayış. Ode, mıtbax u heme iy cı leymın bi. Eger enbazan cı y kıhani hal Suro nıka bıvinay inan nkerdı kı no Suro yo. Labır no Suro bi. Suro yo camrd u qehreman...

-Dırrrr....Dırrrr...Dırrr
-Kamo?
-.........
-La kamo?
-.
 Veng mzikı hendı vşi bı kı, veng nşiy teber. Yanzi veng namey Suro. Suro şı het teyıba u veng teyıbi nızımke u vına perske.
 
- Kamo? Vem r det?
- Ez a, ez a Suro, b kveri akı.
- Mı veng to nas nkerd. Tı kam?
- Ez a la. Ez Mehmed.
- Tı qand ıi amey? Tı mı ra ıi wazen?
- La akı. Ez Mehmed. Enbazo delal b kveri akı!
 Suro nzanay ıi bıkero. Ze awa germo keleynaye sere y Suroy ra ame cr. Suro, ze rıwend miyan taway dı, heleya... Rıh cı, zeriy cı bi babetna. Suro rema mıtbax ekmece ra kardi y goşti vet...

 -Ez a sekanena. ır mı kardi vet. ardes (14) werdey mı esto) ır ez y nvecena. Ma mı qand ıi ardes werde gırot.
Suro, bı vın dı x eşt ode.
Bın balışna y x ra ardes vet u gle da vek..,
-Dırrrr...Dırrrrr...Dırrrr....Dırrrr
-Suro, enbazo delal b kveri akı. Ez wazena bı to dı qısey bıkera. Ma enbaz p y la. Ma ra xırabey nino kesi. Enbazo delal...

 Mehmed, dest x verada bi ca y posta u wuca ra qirya y. Suro kewt bi wel-wele. Suro vına rema şi mıtbax honıke ra (buzdolabi ra) cin şuşey vetı u x r wedeh pır kerd. Qedeh x ra end qlti gırot u bewna nbeno heme cini ant sere y x.

-Dırr... Dırrr...Dırrrr...Dırrrrrrr
-Suro, ez zana tı kye dı r b kveri akı!
 Suro dest cı dı ardes werde ame het kveriya;
-Şıma y mı ra ıi wazen? Şıma y wazen mı bıkş. Şıma y wazen mı xınt bıker.
-Enbazo delal, tı xint niy. Ma ez to u tı mı nas nken. Bıra b kveri akı ma tayın qısey bıker. Ez zır wazena. Mı ef kı. Qomıtano delal b kveri akı.
-Mehmed. enbazo no dınya dı mı r ca ınyo. Ez ny weş zana. Tı n gere ez to ra ef bıwaza. Ez nzana mı qand ıi to r u maya to r xeber pisi daya. Tı ny weş zan kı maya to qand mı ze maya mına bi.
-La tamam tamam b kveri akı. Bew şaro goşdareya ma keno.
-Şar! Kamcin şar. Ma weş tı tenya niy?
Hı mı nıka fam kerd. Tı tenya niy. Şıma y wazen mı bıkş.
 Suro vına rema het mıtbaxa u vına qedeh x bı cina pır kerd u ant sere y x.
-Ninay wazen mı bıkş. Sanki ez nzana, heta nıka end enbaz ameyo kıştenı. Nina mı wazen bıkş.
-Suro...Suro...
 Suro dest cı dı ardes werde ame korıdor.
-Şıma y wazen mı bıkş ez zana u ez zana tı tenya niy. Tı bı x va; "Bew şaro goşdareya ma keno".
Teber ra, Mehmed huwa u Suro hıwetena Mehmed aşnawıt;

-Tı mı r hwen... Wuni yo... Tı mı r huwen...
Suro arde werd da het kveriya..
- Teq teq teq teq teq teq teq teq
- Bir la, Bir.... Ez kesi ra n tersena. De bir ha...
Suro, heyşt (8) gle teqna bi. Bon baruti u adır kewt bi miyan koridorı. Suro, nzana y sekero.
-Mehmed, Mehmed...
- Mı r iy nbi. B kveri akı.
- Teq teq teq teq teq
- Suro, bew gle y to qedyay b kveri akı.
-N... Gle y mı nteqna jew mendo.
-Teq...

Zere ra veng gle y badyn u veng no "Ax" ame.
Mehemd, ser merdivana dı xewırya... Zere ra veng no "Xırrr xırr" u teber ra zi veng erebe y polisa ame y...

1. KORMİSKAN-Blten, Amor 1, 1995, P.29
2.Piya Forumu, 12. Nisan 2006
 

 

 

Qeek do şair yahudiyo b pi, Roald Hoffman (1937 - .....)

 Faruk İremet

Qand ıi mı va qeek do hozanvan, Yahudi yo b pi? ı wext pi  y Hoffman yeno kıştenı, Hoffman bı xwı(xu) qeek biyo. Serı 1937 dı Polanya dı, suk da Zloczowa dı  hama dınya.

Amnanı ser 1941 dı, pi  y cı, maya cı u o bı xwı yen tepıştenı. Esker Hitler inan rışen kamp hsira. Zey ma hondırawa y (şıir) Hoffman dı zi zan kı pi y cı waşto kı kamp ra bıremo. La nbiyo u ameyo kıştenı. Heme dınya zano kı endı yahudi bsual amey kıştenı. Aqibet inan heme dınya dı u ma dı zi yeno zaneyenı. 

Rojawa dı qeder ma  u  yahudi   zey py. Tarix ma zey pyo, qeder ma ieyniyo. Ver mısıri, dıma reb (bı islamyeta) u dıma Hitler (nazizım) biyo tofana sere y inan. Seni rebi, Tırki, Krdi biy bela y sered ma, Yahudiyan zi wuni reb, Osmani, islamyet u Ruma ra zaf zılım anto.

Pi y Hoffmanı ser 1943 dı yeno kışten u dım a maya cı o bı xwı u xırub do Yahudi kamp sirey ra remen, nezdiy des mengi  şar inar wehrey keno u nımneno. Nezdiy new mengi  zi  bostanan dı qaax kar ken. Hoffman 7 (hewt) sere b pi  maneno, o zehmetey u hşı kı inan ant , y r beno şewq do gırd, ilham do gırd. Kamptı bı ıman xwı ya vineno kı senin insani  yen kıştenı, senin işkence kerdenı.

Hoffman nıka New York dı jiyno u heta nıka 3 (hir) Kıtab nuşnawo.

1- The metamict state, (Dewlet da matamatikın)
2- Gaps and verges, (Qlık sınorı)
3- Memory effeckts, (hcm mejı)

Kıtab xwı y Memory effeckts 1991 dı ap kerdo. Hondırawa y (şıir) Hoffman hezkerdenı, şı, hesret u jiyan ra guniya xwı gino. Zey zaf nuştoxand Yahudi  o  zi  hozan şano. 


Amnanı 1943

Dım a wext do derg heme tepa amey,
ez wuni zana kı lej qedya bi
kı tı nmerd bi, pi.
ı wext şıma piya suk dı şi
ez wuni bawer kena, to xwı inan ra azad kerd
aya tı bi kı rayid dı remayn. Jewna bi
                      inan kıştı.
Roj
tı do br,
qaaxı
bı ına pare biyaye u tı do mı r vac
                      ıstanıki.
Qand mı, o dar kı tı xwı vuca dı nımna bi
roj tı peyd br,
dım ra tı bı mengana ay raydan ser o şi
bı  Rusya.

U ı wext to mı xapna
u tı niyam, maya xwı ra waşt
jewna fın vaco
ıi  amebi to sere
u mı xwı kerd hernda ay yahudi,
aw yahudi kı to ixbar kerd bı,
ax pi  y mı,

o bı kı cay tıfıng d to nawna
u pılan to xırab kerd
ma o nbı waşt kı tı kozık xwı ra bıvıciy teber.
Mı yr va, tı ı qehreman bi.

ı ax ıstanıki alikari nkerd, pi  y mı,
mı xewnı vinay, kı ez bıbiya wehr erdı
ez şaya pumpa bıkera wotqa
miyan guni, bverni  gırote
u polis Ukrani
kı tıfıng xu werzana
ı wext tı xwı eşt ser esker SS i.

U ı wext, o zi nbi
axxx...pi mı
pencer mı heme gıroti
u heyal kerd zey inan cay  gırote aker
ım xwı bıdı cayna,
kı nveyn tı dırbetın
kı bveng nşır,
ser a zi to dı fıni nam marda mı va


1. Ser: 2, amor: 78, 15-21 Tebax 1993, Welat
2. Piya Forumu
3. Wikimedia Zazaki